ทำไมดอกต้นตีนเป็ดถึงมีกลิ่นแรง? เฉลยสาเหตุที่หลายคนได้กลิ่นแล้วต้องร้องยี้

เมื่อเข้าสู่ช่วงปลายฝนต้นหนาว หลายคนอาจเริ่มได้กลิ่นฉุน ๆ ลอยมาตามลม โดยเฉพาะบริเวณที่มีต้นตีนเป็ดหรือพญาสัตบรรณออกดอก บางคนรู้สึกว่าหอม แต่บางคนกลับรู้สึกเหม็นฉุนจนอยากเดินหนี แล้วเคยสงสัยไหมว่า ทำไมดอกต้นตีนเป็ดถึงมีกลิ่นแรงขนาดนี้? และกลิ่นที่หลายคนไม่ชอบนั้นเป็นอันตรายต่อสุขภาพหรือไม่

ต้นตีนเป็ดคืออะไร? ทำไมถึงมีกลิ่นแรง

ต้นตีนเป็ด หรือพญาสัตบรรณ มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Alstonia scholaris เป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ที่พบได้ทั่วไปในประเทศไทย มักปลูกตามริมถนน สวนสาธารณะ และบริเวณอาคาร เพราะโตเร็วและให้ร่มเงาได้ดี

ต้นไม้ชนิดนี้ออกดอกเป็นช่อบริเวณปลายกิ่ง ดอกมีสีขาวอมเหลืองหรือเขียวอ่อน และมีกลิ่นเฉพาะตัว โดยทั่วไปมักออกดอกในช่วงเดือนตุลาคมถึงธันวาคม ซึ่งเป็นช่วงที่หลายคนเริ่มสังเกตเห็นกลิ่นของดอกต้นตีนเป็ดชัดเจนขึ้น

ทำไมดอกต้นตีนเป็ดถึงมีกลิ่นแรง?

สาเหตุสำคัญมาจาก น้ำมันหอมระเหยในดอกไม้ ซึ่งประกอบด้วยสารระเหยหลายชนิด งานศึกษาที่รวบรวมไว้โดยสำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล พบสารเคมีในน้ำมันหอมระเหยจากดอกพญาสัตบรรณมากกว่า 34 ชนิด โดยมีสารอย่างลินาลูล (Linalool) เป็นองค์ประกอบหลักชนิดหนึ่ง

สารเหล่านี้รวมกันจนเกิดเป็นกลิ่นเฉพาะตัวที่บางคนรู้สึกว่าหอม แต่บางคนกลับรู้สึกฉุนหรือเหม็นได้ ความรู้สึกต่อกลิ่นจึงไม่ได้เหมือนกันทุกคน

กลิ่นดอกต้นตีนเป็ดเป็นพิษจริงไหม?

หลายคนอาจเคยได้ยินว่ากลิ่นดอกต้นตีนเป็ดมีสารไซยาไนด์และอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต แต่ข้อมูลจากสำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ระบุว่าข่าวลือดังกล่าวไม่เป็นความจริง และยังไม่มีรายงานการพบสารไซยาไนด์ในส่วนต่าง ๆ ของพญาสัตบรรณ

อย่างไรก็ตาม กลิ่นที่แรงมากอาจทำให้บางคนรู้สึกเวียนศีรษะหรือคลื่นไส้ได้ โดยเฉพาะผู้ที่ไวต่อกลิ่นหรือแพ้สารระเหย หากเริ่มมีอาการ ควรเดินออกจากบริเวณที่มีกลิ่นแรงไปยังที่อากาศถ่ายเทสะดวก และหลีกเลี่ยงการอยู่ใกล้ดอกไม้เป็นเวลานาน

ถ้าไม่ชอบกลิ่นดอกต้นตีนเป็ด ควรทำอย่างไร?

หากต้นตีนเป็ดที่ออกดอกอยู่ใกล้บ้านหรือหน้าต่าง ลองปิดหน้าต่างในช่วงที่กลิ่นลอยเข้ามาชัดเจน และเปิดระบายอากาศเมื่อกลิ่นจางลง หากต้องเดินผ่านบริเวณดังกล่าวเป็นประจำ ควรหลีกเลี่ยงการหยุดอยู่ใกล้ต้นไม้ที่กำลังออกดอก

สำหรับพื้นที่สาธารณะที่มีต้นตีนเป็ดจำนวนมาก อาจพิจารณาการตัดแต่งกิ่งหรือจัดการต้นไม้ให้เหมาะสมโดยหน่วยงานที่ดูแลพื้นที่ แทนการตัดโค่นโดยไม่จำเป็น

สุดท้ายแล้ว กลิ่นดอกต้นตีนเป็ดอาจเป็นสัญญาณที่ทำให้หลายคนนึกถึงช่วงปลายฝนต้นหนาว แม้บางคนจะชอบกลิ่นนี้ แต่สำหรับคนที่รู้สึกฉุนหรือมีอาการเมื่อได้กลิ่น การหลีกเลี่ยงบริเวณที่มีกลิ่นแรงก็เป็นวิธีดูแลตัวเองที่ทำได้ง่ายที่สุด