เราหลับได้ลึกแค่ไหน? ส่อง 4 ระดับการนอนหลับ ทำเข้าใจวงจรการพักผ่อนของสมอง

การนอนหลับไม่ได้เป็นเพียงแค่การหลับตาลง แต่เป็นกระบวนการที่ซับซ้อนและสำคัญอย่างยิ่งต่อการทำงานของสมองและร่างกาย วงจรการนอนหลับของคนเราแบ่งออกเป็น 2 ช่วงหลักคือ NREM (Non-Rapid Eye Movement) และ REM (Rapid Eye Movement) ซึ่งประกอบไปด้วย 4 ระดับที่แตกต่างกันไปในแต่ละรอบการนอนหลับ การทำความเข้าใจแต่ละระดับจะช่วยให้เราเห็นความสำคัญของการนอนหลับอย่างมีคุณภาพมากขึ้น

4 ระดับของการนอนหลับ ตามวงจรการพักผ่อนของสมอง

ระดับที่ 1: ช่วงหลับตื้น (NREM 1)

• ลักษณะ: เป็นช่วงเริ่มต้นของการนอนหลับที่สั้นที่สุดเพียงไม่กี่นาที
• สิ่งที่เกิดขึ้น: กล้ามเนื้อเริ่มผ่อนคลาย การเต้นของหัวใจและการหายใจเริ่มช้าลง ดวงตาเคลื่อนไหวช้าๆ ใต้เปลือกตา เป็นช่วงที่สมองยังคงทำงานอยู่บ้าง ทำให้สามารถถูกปลุกให้ตื่นได้ง่ายมาก หากมีเสียงหรือการรบกวนเพียงเล็กน้อยก็อาจทำให้ตื่นได้

ระดับที่ 2: ช่วงหลับลึกแต่ยังไม่เต็มที่ (NREM 2)

• ลักษณะ: เป็นช่วงที่ร่างกายเริ่มเข้าสู่การนอนหลับอย่างจริงจังมากขึ้น
• สิ่งที่เกิดขึ้น: อุณหภูมิร่างกายลดลง การเต้นของหัวใจและการหายใจช้าลงอย่างต่อเนื่อง การเคลื่อนไหวของดวงตาหยุดลง สมองเริ่มผลิตคลื่นสมองที่เรียกว่า "Sleep Spindles" ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการรวมข้อมูลและจัดระเบียบความทรงจำ เป็นช่วงการนอนหลับที่ใช้เวลาส่วนใหญ่ในแต่ละรอบ

ระดับที่ 3: ช่วงหลับลึก (NREM 3)

• ลักษณะ: เป็นช่วงที่ร่างกายเข้าสู่การนอนหลับที่ลึกที่สุด หรือที่เรียกว่า "Deep Sleep"
• สิ่งที่เกิดขึ้น: เป็นช่วงที่สมองผลิตคลื่นสมองที่ช้าและใหญ่ที่สุดที่เรียกว่า "Delta Waves" เป็นช่วงที่ร่างกายและสมองฟื้นฟูตัวเองอย่างเต็มที่ มีการหลั่งฮอร์โมนที่ช่วยในการเจริญเติบโต ซ่อมแซมส่วนที่สึกหรอ และเสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกัน การปลุกให้ตื่นในช่วงนี้จะทำได้ยากมาก และหากตื่นขึ้นมาจะรู้สึกงุนงงและสับสน

ระดับที่ 4: ช่วง REM (Rapid Eye Movement)

• ลักษณะ: เป็นช่วงที่สมองทำงานคล้ายกับตอนตื่นนอน
• สิ่งที่เกิดขึ้น: สมองมีความตื่นตัวสูงมาก มีการเคลื่อนไหวของดวงตาอย่างรวดเร็ว (เป็นที่มาของชื่อ REM) การหายใจและการเต้นของหัวใจเร็วขึ้นและไม่สม่ำเสมอ กล้ามเนื้อในร่างกายเกือบทั้งหมดจะเป็นอัมพาตชั่วคราวเพื่อป้องกันไม่ให้เราขยับตัวตามความฝัน เป็นช่วงที่มีการฝันเกิดขึ้นมากที่สุด และมีบทบาทสำคัญในการประมวลผลความรู้สึก จัดระเบียบความทรงจำ และเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ

วงจรการนอนหลับที่สมบูรณ์

ในแต่ละคืน เราจะวนเวียนผ่านวงจรการนอนหลับทั้ง 4 ระดับ (บางตำราจะรวมระดับ 3 และ 4 เป็นระดับเดียวกัน) โดยเริ่มจาก NREM 1-3 ตามด้วย REM และวนกลับไปอีกครั้ง วงจรหนึ่งรอบใช้เวลาประมาณ 90-120 นาที และเราจะผ่านวงจรนี้ประมาณ 4-6 รอบในแต่ละคืน ยิ่งนอนหลับได้ครบวงจรมากเท่าไหร่ สมองและร่างกายก็จะได้รับการฟื้นฟูอย่างเต็มที่มากขึ้นเท่านั้น

ทำไมการนอนหลับแต่ละระดับจึงสำคัญ?

• NREM (โดยเฉพาะระดับ 3): ช่วยฟื้นฟูร่างกาย ซ่อมแซมเซลล์ และเสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกัน เป็นช่วงที่ร่างกายได้พักผ่อนอย่างแท้จริง
• REM: ช่วยฟื้นฟูสมอง ประมวลผลข้อมูลและความทรงจำ และมีบทบาทสำคัญในการเรียนรู้

การนอนหลับที่ไม่เพียงพอหรือไม่มีคุณภาพ อาจทำให้เราไม่ได้เข้าสู่การนอนหลับในระดับที่สำคัญเหล่านี้ ส่งผลให้ร่างกายอ่อนเพลีย สมองทำงานได้ไม่เต็มที่ และอาจเพิ่มความเสี่ยงของปัญหาสุขภาพในระยะยาวได้

คุณเคยสังเกตไหมว่าตัวเองใช้เวลาในแต่ละระดับการนอนหลับนานแค่ไหน? การทำความเข้าใจวงจรการนอนหลับจะช่วยให้เราเห็นความสำคัญของการให้ความสำคัญกับการพักผ่อนมากขึ้น และหันมาปรับปรุงพฤติกรรมเพื่อให้ได้นอนหลับอย่างมีคุณภาพอย่างแท้จริง