ฟัก กับ แฟง ต่างกันยังไง? สมุนไพรคู่คนไทย สรรพคุณเป็นทั้งอาหารและยา

 

ฟัก กับ แฟง ต่างกันยังไง? สมุนไพรใกล้ตัว คู่ครัวคนไทยมาหลายร้อยปี สรรพคุณเป็นทั้งอาหารและยา

ฟัก เป็นสมุนไพรใกล้ตัว คู่ครัวคนไทย มีสรรพคุณทางยาและสารอาหารมากมาย ช่วยบำรุงร่างกายและส่งเสริมสุขภาพ แต่ส่วนใหญ่มองว่าเป็นผัก เพราะมักอยู่ในอาหารคาว เช่น ต้มจืดฟักเขียว ต้มฟักมะนาวดอง ผัดฟักใส่ไข่ แต่เมนูของหวานก็มีเช่นกัน เช่น ฟักเชื่อม ขนมฟักเขียวกวน ฟักแช่อิ่ม ฟักเขียวไม่ควรกินดิบ ต้องปอกเปลือกและเอาเมล็ดออกก่อน 

ฟัก กับวัฒนธรรมไทย

ฟัก หนึ่งในผลไม้ที่คนไทยรู้จักกันดี โดยเฉพาะเจน X เจน Y คุ้นเคย เพราะปรากฏในตอนหนึ่งของวรรณคดีพื้นบ้าน เรื่องสังข์ทอง ตอนนางจันท์เทวีสลักชิ้ฟักเป็นเรื่องราวนางกับพระสังข์ ซึ่งอยู่ในแบบเรียนภาษาไทย "ชิ้นหนึ่งทรงครรภ์กัลยา คลอดลูกออกมาเป็นหอยสังข์"

 

หรือจะเป็นคำคล้องจองใช้ร้องเล่นกันในกลุ่มเด็กๆ

จ้ำจี้ผลไม้ แตงไทยแตงกวา
ขนุนน้อยหน่า พุทรามังคุด
ละมุดลำไย มะเฟืองมะไฟ
มะกรูดมะนาว มะพร้าวส้มโอ
ฟักแฟงแตงโม ไชโยโห่ฮิ้ว

รวมถึงประโยคยอดนิยม ที่เอาไว้ทดสอบทักษะการพูดออกเสียงภาษาไทยอย่าง เช้าฟาดผัดฟัก เย็นฟาดฟักผัด

ลักษณะทั่วไปของฟัก

ฟักเขียวเป็นไม้เถาเลื้อยในตระกูลแตง ใบหยักหยาบสีเขียวสด ดอกสีเหลืองสด ผลมีขนาดกลางถึงใหญ่ ผิวเขียวปกคลุมด้วยขนอ่อน ๆ เนื้อในสีขาว ฉ่ำน้ำ และมีเมล็ดตรงกลาง

ฟักเขียวปลูกง่ายในดินร่วนปนทรายที่ระบายน้ำดี ใช้เวลาเพียงประมาณ 3 เดือนก็เก็บเกี่ยวได้ ถือเป็นผักพื้นบ้านที่คนไทยรู้จักและนิยมปลูกอย่างแพร่หลาย

ลักษณะพิเศษอย่างหนึ่งของผลฟักที่หาได้ยากในผักชนิดอื่นคือนวลสีขาวที่ปกคลุมผลแก่ของฟัก  นวลสีขาวดังกล่าวนี้ เป็นสารธรรมชาติจำพวกขี้ผึ้งชนิดหนึ่ง ทำหน้าที่ป้องกันน้ำในผลมิให้ระเหยออกไปได้โดยง่าย ทำให้สามารถรักษาน้ำในผลเอาไว้นานหลายเดือน โดยไม่แห้งเหี่ยวดังเช่นผลไม้หรือผักชนิดอื่น นอกจากนั้นขี้ผึ้งที่เคลือบผิวยังป้องกันแมลงและโรคต่างๆมิให้ผ่านเข้าไปทำลายเนื้อในผลได้ ดังจะเห็นว่า แม้จะเก็บผลฟักเอาไว้นานนับเดือนก็ไม่เน่าเสีย หรือถูกแมลงทำลายดังเช่นผักชนิดอื่นๆ

จากคุณสมบัติดังกล่าวนี้ จึงทำให้ได้ชื่อภาษาอังกฤษว่า Wax Gourd และนักวิทยาศาสตร์การเกษตรได้นำวิธีการจากธรรมชาติของฟักไปเลียนแบบพัฒนาเป็นวิธีการเคลือบขี้ผึ้งบนผิวผลไม้บางชนิด เช่น ส้ม แอปเปิล ฯลฯ เพื่อยืดระยะเก็บรักษาให้ยาวนานขึ้น

 

ฟัก กับ แฟง ต่างกันอย่างไร?

จริง ๆ แล้ว ฟัก กับ แฟง คือผลไม้ชนิดเดียวกัน เพียงแต่ต่างกันที่ “อายุผล” เท่านั้น

• แฟง คือผลอ่อนของฟัก มีขนาดเล็ก ผิวเขียวนวล และเนื้อยังนุ่ม

• ฟัก คือผลแก่ที่มีขนาดใหญ่ขึ้น ผิวจะเริ่มแข็งและขึ้นคราบขาว ๆ ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของฟักแก่ หรือที่เรียกกันว่า ฟักเขียว

BEDO Thailand

 

คุณค่าทางโภชนาการของฟักเขียว

ฟักเขียวมีน้ำเป็นส่วนใหญ่ แคลอรีต่ำ มีไฟเบอร์สูง และอุดมด้วยวิตามินซี รวมถึงวิตามินบีบางชนิด ดังนี้ (ต่อ 100 กรัม):

• พลังงาน 13 แคลอรี

• โปรตีน 0.4 กรัม

• ไขมัน 0.2 กรัม

• คาร์โบไฮเดรต 3 กรัม

• เส้นใย 3 กรัม

• แคลเซียม 19 มก.

• ฟอสฟอรัส 19 มก.

• เหล็ก 0.4 มก.

• วิตามินซี 13 มก. (14% ของความต้องการรายวัน)

• สังกะสี 0.6 มก.

สรรพคุณทางยาแผนไทยของฟักเขียว

ฟักเขียวไม่เพียงแต่เป็นผักที่อร่อยและมีประโยชน์ทางโภชนาการเท่านั้น ยังมีสรรพคุณทางยาที่หลากหลาย ดังนี้

• ใบ ใช้แก้ฟกช้ำ แก้พิษผึ้งต่อย รักษาบาดแผล แก้โรคบิด ร้อนใน กระหายน้ำ บวมอักเสบมีหนอง

• ผล มีฤทธิ์ขับปัสสาวะ ขับเสมหะ แก้ไอ แก้ธาตุพิการ แก้โลหิตเป็นพิษ บวมน้ำ และหลอดลมอักเสบ

• เมล็ด ช่วยลดไข้ แก้ริดสีดวงทวาร แก้โรคทางเดินปัสสาวะ แก้ไตอักเสบ บำรุงผิว และละลายเสมหะ

• ราก ต้มดื่มแก้ไข้ กระหายน้ำ และถอนพิษ

• เถาสด รสขมเย็น ใช้รักษาริดสีดวงทวาร และไข้สูง

• เปลือก เป็นยาแก้บวม ขับปัสสาวะ แก้ท้องเสีย และรักษาแผลบวมอักเสบมีหนอง

สรรพคุณและการใช้ในแพทย์แผนอื่น ๆ และงานวิจัย

• ฟักเขียวทั้งผลถูกใช้เป็นยาทั่วโลก เช่น เปลือกช่วยขับปัสสาวะ เถ้าเปลือกใช้ทาแผล เมล็ดช่วยขับพยาธิ ลดอักเสบ และเพิ่มกำลังวังชา

• ในตำรายาอายุรเวทของอินเดีย เมล็ดฟักเขียวใช้แก้ไอ ไข้ กระหายน้ำ ขับพยาธิ และรักษาโรคชัก ปอด และหอบหืด

• งานวิจัยพบสารเทอร์พีนในฟักที่มีฤทธิ์ต้านมะเร็ง และรากฟักใช้รักษาโรคหนองใน

• ในเกาหลี ฟักเขียวใช้รักษาโรคเบาหวาน ขับปัสสาวะ และมีงานวิจัยพบว่าสารสกัดจากเมล็ดช่วยต้านการสร้างหลอดเลือดใหม่ที่ก่อโรค

• งานวิจัยในจีนพบว่าสารสกัดจากเมล็ดฟักเขียวมีฤทธิ์ต้านออกซิเดชั่นสูง ยับยั้งเอนไซม์ที่เกี่ยวกับความดันโลหิต และช่วยลดการออกซิเดชั่นของไขมันชนิดไม่ดี (LDL)

• การวิจัยในจีนยังพบว่าเนื้อฟักเขียวช่วยลดขนาดเซลล์ไขมันและลดดรรชนีโรคอ้วนในหนูทดลอง

ประโยชน์ของฟักเขียวที่มากกว่าที่คิด

• มีสารต้านอนุมูลอิสระสูง
  ช่วยลดการอักเสบและปกป้องเซลล์จากความเสียหาย

• แคลอรีต่ำ แต่ไฟเบอร์สูง
  ช่วยให้อิ่มนาน เหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการควบคุมน้ำหนัก

• ช่วยระบบย่อยอาหาร
  ไฟเบอร์ช่วยชะลอการย่อยและแก้ท้องผูก เป็นยาระบายและยาขับปัสสาวะตามธรรมชาติ

• เป็นอาหาร “หยิน” ในแพทย์แผนจีน
  ฤทธิ์เย็น ช่วยปรับสมดุลร่างกาย บรรเทาอาการท้องอืด และช่วยระบบย่อยอาหาร