นอกจากการให้ความรัก ความอบอุ่น การดูแลเอาใจใส่ และทรัพยากรต่าง ๆ ที่จำเป็นแล้ว ความยากอีกอย่างหนึ่งในการเลี้ยงดูบุตรหลานให้เติบโตอย่างสมบูรณ์และสมวัย คือการต้องพยายามสังเกตเด็ก ๆ ของตนเองว่ามีปัญหาหรือความผิดปกติทางด้านพัฒนาการ ด้านอารมณ์และพฤติกรรม ด้านการเข้าสังคม หรือไม่อย่างไร เนื่องจากมันเป็นความผิดปกติทางการเจริญเติบโตที่ต้องได้รับการแก้ไขหรือรักษา หากบรรดาผู้ปกครองไม่สังเกตและไม่รู้ว่าบุตรหลานของตนเองมีปัญหา นานวันเข้าก็จะยิ่งรักษายาก และความผิดปกตินั้นอาจติดตัวไปจนถึงวัยผู้ใหญ่ และทวีความรุนแรงถึงขั้นเป็นปัญหาสังคมต่อไป
อย่างไรก็ตาม ผู้ใหญ่หลายคนมีความเชื่อผิด ๆ เกี่ยวกับ “การพบจิตแพทย์” เมื่อพูดถึงจิตแพทย์ขึ้นมา มันดูเป็นเรื่องน่ากลัว ด้วยภาพจำเดิม ๆ ว่าต้องเป็น “โรคจิต โรคประสาท หรือเป็นบ้า” ถึงต้องเข้ารักษากับจิตแพทย์ แต่จริง ๆ แล้วจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นมีหน้าที่ดูแลด้านพัฒนาการเด็ก อารมณ์และพฤติกรรมทั้งเด็กเล็ก เด็กวัยเรียน วัยรุ่น รวมถึงการเลี้ยงดูเด็กที่บ้าน ดังนั้น จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นสามารถช่วยเหลือเด็ก ๆ ผู้ปกครอง และคนรอบข้างได้มากกว่านั้น ดังนั้น การพาเด็กไปพบกับจิตแพทย์เด็ก จึงเป็นหนึ่งในวิธีรักษาและรับคำแนะนำที่ถูกต้องในการแก้ปัญหา ไม่ได้ต่างอะไรกับการไปหาหมอด้วยโรคภัยไข้เจ็บอื่น ๆ เลย
จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นจึงมีความสำคัญในการให้ความช่วยเหลือเด็กและวัยรุ่นเป็นอย่างมาก เนื่องจากโรคหรือปัญหาที่พบในเด็กนั้นจะค่อนข้างแตกต่างจากผู้ใหญ่ อีกทั้งเด็กยังมีข้อจำกัดเรื่องการทำความเข้าใจสิ่งที่เกิดขึ้นกับตัวเอง และมีทักษะในการการใช้ภาษาอธิบายหรือนิยามเรื่องต่าง ๆ ได้น้อยกว่าผู้ใหญ่ด้วย หรือการที่เด็กเองไม่รู้ว่าตัวเองมีปัญหาอะไรอยู่ เด็กจะรู้แค่ว่าตัวเองเปลี่ยนไป เมื่อต้องการความช่วยเหลือ เด็กก็ไม่สามารถบอกหรืออธิบายความรู้สึกให้ผู้ปกครองเข้าใจได้แบบตรง ๆ
ตรงนี้จึงเป็นหน้าที่ของผู้ใหญ่ที่ต้องคอยสังเกตความผิดปกติของบุตรหลานของตนเอง ว่ามีพฤติกรรมที่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม หรือมีความแตกต่างไปจากเด็กในวัยเดียวกันหรือไม่ ซึ่งหากสังเกตเห็นได้เร็ว และให้การช่วยเหลือได้ไว ผลการรักษาจะดีตามไปด้วย เพราะสมองของเด็กมีความยืดหยุ่น เปลี่ยนแปลงพัฒนาได้ ซึ่งจะช่วยให้เด็กสามารถเรียนและใช้ชีวิตได้เต็มศักยภาพที่เด็กมีอยู่ รวมถึงลดปัญหาหรืออาการแทรกซ้อนด้านพฤติกรรมที่อาจเกิดตามมาในอนาคตได้ จิตแพทย์เด็กสามารถช่วยเหลือในการดูแลด้านจิตใจและพัฒนาการของเด็กได้อย่างตรงจุด เมื่อบุตรหลานมีพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปจนไม่สามารถทำกิจวัตรหรือเรียนหนังสือได้ตามปกติ
สัญญาณเตือนว่าควรพาบุตรหลานไปพบจิตแพทย์เด็กเพื่อเข้ารับคำปรึกษา ความรู้ด้านจิตเวชเด็ก คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี มหาวิทยาลัยมหิดล ให้ข้อมูลว่า “เมื่อไรที่ควรพาเด็กมาปรึกษาจิตแพทย์เด็ก” ต่อไปนี้เป็นสัญญาณที่อาจบ่งชี้ว่าเด็กหรือวัยรุ่นในปกครองของท่านควรได้รับความช่วยเหลือ เด็กเล็ก
เด็กโตและวัยรุ่น