ผ้าผูกคอลูกเสือ ทำไมแต่ละโรงเรียนถึงสีต่างกัน มีทั้งหมด 12 สี จังหวัดไหนใช้สีอะไร?

รู้แล้วหายสงสัย! ทำไมผ้าผูกคอลูกเสือสีไม่เหมือนกันทุกโรงเรียน

หลายคนอาจเคยสังเกตว่า ผ้าผูกคอลูกเสือ ของแต่ละโรงเรียนมีสีไม่เหมือนกัน บางโรงเรียนในจังหวัดใกล้เคียงอาจใช้สีเดียวกัน แต่พอไปอีกพื้นที่กลับเป็นคนละสี เรื่องนี้ไม่ได้เกิดจากการเลือกตามใจโรงเรียน แต่มีที่มาจากการกำหนดตามเขตพื้นที่ในอดีต

สีของผ้าผูกคอลูกเสือในประเทศไทย ถูกกำหนดไว้ตาม กฎกระทรวง ฉบับที่ 1 พ.ศ. 2510 ออกตามความในพระราชบัญญัติลูกเสือ พ.ศ. 2507 โดยอ้างอิงการแบ่งเขตของกิจการลูกเสือ หรือเขตการศึกษาในอดีต ซึ่งแบ่งออกเป็น 12 เขต

สีผ้าผูกคอลูกเสือ แบ่งตามเขตการศึกษาเดิม

สำหรับสีของผ้าผูกคอลูกเสือในไทย เดิมแบ่งตามเขตการศึกษา หรือเขตของกิจการลูกเสือในอดีต รวมทั้งหมด 12 เขต โดยแต่ละเขตมีจังหวัดอยู่ในกลุ่มสีเดียวกัน ดังนี้

เขตการศึกษา	สีผ้าผูกคอ	จังหวัดในเขตนั้น
เขตที่ 1	สีเหลือง	กรุงเทพมหานคร, นครปฐม, นนทบุรี, ปทุมธานี, สมุทรปราการ, สมุทรสาคร
เขตที่ 2	สีเขียว	ยะลา, ปัตตานี, นราธิวาส, สตูล
เขตที่ 3	สีตองอ่อน	สงขลา, พัทลุง, นครศรีธรรมราช, สุราษฎร์ธานี, ชุมพร
เขตที่ 4	สีฟ้า	ภูเก็ต, ตรัง, กระบี่, พังงา, ระนอง
เขตที่ 5	สีน้ำเงิน	ราชบุรี, เพชรบุรี, ประจวบคีรีขันธ์, สุพรรณบุรี, กาญจนบุรี, สมุทรสงคราม
เขตที่ 6	สีแดงเลือดนก	ลพบุรี, พระนครศรีอยุธยา, อ่างทอง, สิงห์บุรี, สระบุรี, ชัยนาท, อุทัยธานี
เขตที่ 7	สีม่วง	พิษณุโลก, นครสวรรค์, พิจิตร, อุตรดิตถ์, สุโขทัย, กำแพงเพชร, ตาก, เพชรบูรณ์
เขตที่ 8	สีบานเย็น	เชียงใหม่, เชียงราย, ลำปาง, ลำพูน, แพร่, น่าน, แม่ฮ่องสอน, พะเยา
เขตที่ 9	สีเลือดหมู	อุดรธานี, ขอนแก่น, เลย, สกลนคร, หนองคาย, หนองบัวลำภู, บึงกาฬ
เขตที่ 10	สีชมพู	อุบลราชธานี, กาฬสินธุ์, นครพนม, มหาสารคาม, ร้อยเอ็ด, ยโสธร, มุกดาหาร, อำนาจเจริญ
เขตที่ 11	สีแสด	นครราชสีมา, ชัยภูมิ, บุรีรัมย์, ศรีสะเกษ, สุรินทร์
เขตที่ 12	สีไพล	ฉะเชิงเทรา, จันทบุรี, ชลบุรี, ตราด, นครนายก, ปราจีนบุรี, ระยอง, สระแก้ว

ดังนั้น หากเห็นโรงเรียนต่างจังหวัดใช้ผ้าผูกคอลูกเสือสีเดียวกัน ก็อาจเป็นเพราะจังหวัดเหล่านั้นเคยอยู่ในเขตการศึกษาเดียวกันตามการแบ่งเขตเดิม ขณะที่ตราที่ติดอยู่บนผ้าผูกคอจะเป็นเครื่องหมายประจำจังหวัด ซึ่งช่วยบอกเอกลักษณ์ของพื้นที่นั้น ๆ ได้อีกชั้นหนึ่ง

ตราบนผ้าผูกคอลูกเสือคืออะไร?

นอกจากสีผ้าผูกคอแล้ว อีกสิ่งที่หลายคนคุ้นตาก็คือ ตราผ้าผูกคอลูกเสือประจำจังหวัด หรือที่เรียกว่า เครื่องหมายจังหวัด ซึ่งเป็นตราที่ใช้ติดบนผ้าผูกคอลูกเสือของแต่ละจังหวัดหรือเขตการปกครอง

ลักษณะของตราเหล่านี้มักดัดแปลงมาจาก ตราประจำจังหวัด หรือสัญลักษณ์สำคัญของจังหวัดนั้น ๆ โดยจังหวัดที่จัดตั้งก่อน พ.ศ. 2510 จะมีรูปแบบตรากำหนดไว้ในกฎกระทรวง ส่วนจังหวัดที่จัดตั้งภายหลัง จะใช้รูปแบบที่ดัดแปลงมาจากตราประจำจังหวัดโดยตรง

ขนาดของเครื่องหมายจังหวัดบนผ้าผูกคอ

ตามกฎกระทรวงกำหนดไว้ว่า เครื่องหมายจังหวัด ที่ติดบนผ้าผูกคอลูกเสือ ทำด้วยผ้ารูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส มีความยาวด้านละ 5 เซนติเมตร

ดังนั้น ตราที่เห็นบนผ้าผูกคอจึงไม่ใช่แค่ของตกแต่ง แต่เป็นเครื่องหมายที่บอกถึงจังหวัดหรือเขตพื้นที่ของกองลูกเสือด้วย

ตัวอย่างตราผ้าผูกคอลูกเสือประจำจังหวัด

ตราของแต่ละจังหวัดมีรายละเอียดต่างกัน เช่น กรุงเทพมหานครในบางสังกัดใช้รูปพระที่นั่งจักรีมหาปราสาท ขณะที่โรงเรียนในสังกัดกรุงเทพมหานครใช้รูปพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ ส่วนจังหวัดอื่น ๆ ก็ใช้สัญลักษณ์สำคัญประจำจังหวัด เช่น พระปฐมเจดีย์ของนครปฐม ดอกบัวของปทุมธานี หรือพระธาตุประจำจังหวัดต่าง ๆ

บางจังหวัดที่จัดตั้งขึ้นภายหลัง เช่น พะเยา หนองบัวลำภู บึงกาฬ มุกดาหาร อำนาจเจริญ และสระแก้ว ก็มีตราผ้าผูกคอลูกเสือที่ออกแบบตามตราประจำจังหวัดของตนเองเช่นกัน

สรุปแล้ว ทำไมผ้าผูกคอลูกเสือถึงมีหลายสี?

สรุปง่าย ๆ คือ สีผ้าผูกคอลูกเสือไม่ได้เลือกแบบสุ่ม แต่มีที่มาจากการแบ่งเขตการศึกษา หรือเขตของกิจการลูกเสือในอดีต ส่วนตราที่ติดอยู่บนผ้าผูกคอก็เป็นเครื่องหมายประจำจังหวัด ซึ่งสะท้อนเอกลักษณ์ของแต่ละพื้นที่

เพราะฉะนั้น หากเห็นนักเรียนต่างโรงเรียนใช้ผ้าผูกคอสีเดียวกัน ก็อาจเป็นเพราะโรงเรียนเหล่านั้นอยู่ในเขตสีเดียวกันตามการแบ่งเขตเดิมนั่นเอง