41 ปีผ่านไป "เด็กหญิงอัฟกัน" จากภาพระดับโลก ตอนนี้เธออยู่ที่ไหน ชีวิตเป็นอย่างไร

“เด็กหญิงอัฟกัน” จากปก National Geographic ปี 1985 ผ่านมา 41 ปี ตอนนี้อยู่ที่ไหน?

ดวงตาสีเขียวที่จ้องตรงมายังกล้องบนปก National Geographic เดือนมิถุนายน 1985 กลายเป็นหนึ่งในภาพถ่ายที่ผู้คนทั่วโลกจดจำ แต่เบื้องหลังภาพ “Afghan Girl” หรือ “เด็กหญิงอัฟกัน” คือชีวิตจริงของ Sharbat Gula เด็กผู้ลี้ภัยชาวอัฟกันที่ต้องผ่านสงคราม การพลัดถิ่น และความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ตลอดหลายทศวรรษ

41 ปีหลังภาพของเธอปรากฏบนปก National Geographic วันนี้ Sharbat Gula ไม่ได้อยู่ในอัฟกานิสถานแล้ว เธอเริ่มต้นชีวิตใหม่พร้อมครอบครัวในประเทศอิตาลี หลังต้องเดินทางออกจากบ้านเกิดเมื่อกลุ่มตาลีบันกลับมามีอำนาจในปี 2021

ภาพ “Afghan Girl” ถูกถ่ายก่อนขึ้นปก National Geographic

ภาพอันโด่งดังเป็นผลงานของช่างภาพ Steve McCurry ซึ่งถ่าย Sharbat Gula ที่ค่ายผู้ลี้ภัย Nasir Bagh ใกล้เมืองเปชาวาร์ ประเทศปากีสถาน เมื่อเดือนธันวาคม 1984 ขณะเธอยังเป็นเด็ก ก่อนภาพดังกล่าวจะถูกเลือกขึ้นปก National Geographic ฉบับเดือนมิถุนายน 1985

อย่างไรก็ตาม หากนับจากปีที่ภาพถูกเผยแพร่สู่สายตาคนทั่วโลกบนปก National Geographic จนถึงปี 2026 เวลาผ่านมาแล้ว 41 ปี และภาพใบนี้ยังคงเป็นหนึ่งในภาพถ่ายที่มีชื่อเสียงที่สุดของนิตยสาร

โลกเพิ่งรู้ว่าเธอคือใครในอีก 17 ปีต่อมา

เป็นเวลาหลายปีที่ผู้คนรู้จักเธอเพียงในชื่อ “Afghan Girl” โดยไม่ทราบชื่อจริง กระทั่งปี 2002 ทีม National Geographic และ McCurry ตามหาเธอจนพบ และยืนยันว่าเด็กหญิงในภาพคือ Sharbat Gula

National Geographic ระบุว่า Gula เองไม่รู้ด้วยซ้ำว่าภาพของเธอกลายเป็นภาพระดับโลก จนกระทั่งได้พบกับทีมงานอีกครั้งในอีก 17 ปีต่อมา ช่วงชีวิตของเธอหลังจากภาพถูกถ่ายยังคงเต็มไปด้วยความยากลำบาก ทั้งความยากจน สงคราม และการสูญเสียบุคคลในครอบครัว

ใช้ชีวิตในปากีสถานนานหลายสิบปี ก่อนถูกจับในปี 2016

Sharbat Gula ใช้ชีวิตในปากีสถานเป็นเวลาหลายสิบปี กระทั่งเดือนตุลาคม 2016 เธอถูกเจ้าหน้าที่ปากีสถานจับกุมในข้อหาครอบครองเอกสารประจำตัวที่ออกโดยมิชอบ ก่อนศาลจะพิพากษาจำคุก 15 วัน ปรับเงิน และมีคำสั่งให้เดินทางออกนอกประเทศ

เธอจึงเดินทางกลับอัฟกานิสถานในเดือนพฤศจิกายน 2016 โดยรัฐบาลอัฟกานิสถานในขณะนั้นให้การต้อนรับและช่วยเหลือด้านที่พักอาศัย

SHAH MARAI / AFP Sharbat Gula และครอบครัว (ภาพเมื่อปี 2016)

ปี 2021 ตาลีบันกลับสู่อำนาจ เธอตัดสินใจออกจากอัฟกานิสถานอีกครั้ง

กระทั่งเดือนสิงหาคม 2021 กลุ่มตาลีบันกลับเข้าควบคุมกรุงคาบูลและขึ้นปกครองอัฟกานิสถานอีกครั้ง หลังรัฐบาลเดิมล่มสลาย ท่ามกลางการถอนกำลังของสหรัฐฯ และชาติพันธมิตร

Sharbat Gula ซึ่งเป็นบุคคลที่มีชื่อเสียงระดับโลกขอความช่วยเหลือเพื่อเดินทางออกจากประเทศ ต่อมาในเดือนพฤศจิกายน 2021 รัฐบาลอิตาลียืนยันว่าได้ช่วยจัดการเคลื่อนย้ายเธอและครอบครัวมายังอิตาลี ภายใต้โครงการช่วยเหลือและรับผู้ลี้ภัยชาวอัฟกัน

เหตุผลที่เลือกอิตาลี “ฉันมีอิสระที่จะเลือก”

ในการให้สัมภาษณ์กับหนังสือพิมพ์ La Repubblica หลังเริ่มต้นชีวิตใหม่ในอิตาลี Gula เล่าว่า มีรัฐบาลหลายประเทศเสนอความช่วยเหลือให้เธอ แต่เธอเลือกอิตาลี เพราะรู้ว่าประเทศนี้เคยให้ความช่วยเหลืออัฟกานิสถานมาอย่างยาวนาน

เธออธิบายว่า หลังตาลีบันกลับมามีอำนาจ เธอรู้ดีว่าการอยู่ต่อไปจะเป็นเรื่องยาก โดยเฉพาะเพราะตัวเธอเป็นที่รู้จักอย่างกว้างขวาง สิ่งสำคัญสำหรับชีวิตใหม่คือ เธอสามารถเลือกอนาคตของตัวเองและครอบครัวได้มากขึ้น

ชีวิตใหม่ที่ไม่มีใครรู้ว่าเธอคือ “Afghan Girl”

หนึ่งในสิ่งที่ Gula รู้สึกสบายใจกับชีวิตในอิตาลี คือคนรอบตัวจำนวนมากไม่ได้รู้ว่าเธอคือผู้หญิงคนเดียวกับเด็กหญิงบนปก National Geographic อันโด่งดัง

เธอเล่าว่าอุปสรรคสำคัญยังเป็นเรื่องภาษา ทำให้ครอบครัวไม่ได้พูดคุยกับผู้คนมากนัก แต่การสามารถใช้ชีวิตโดยไม่ถูกจดจำจากภาพถ่ายตลอดเวลานั้นกลับเป็นสิ่งที่เธอรู้สึกพอใจ เพราะตลอดหลายสิบปี ภาพดังกล่าวไม่ได้มีแต่ผลดีต่อชีวิตของเธอ

ภาพที่คนทั่วโลกชื่นชม แต่เจ้าตัวบอก “อยากให้มันไม่เคยถูกถ่าย”

แม้ภาพ Afghan Girl จะได้รับการยกย่องว่าเป็นหนึ่งในภาพถ่ายสารคดีที่ทรงอิทธิพลที่สุด แต่สำหรับ Sharbat Gula เรื่องราวกลับแตกต่างออกไป เธอเคยบอกกับ La Repubblica ว่า ภาพดังกล่าวสร้างปัญหาให้ชีวิตของเธออย่างมาก และหากเลือกได้ เธอคงอยากให้ภาพนั้นไม่เคยถูกถ่าย

เธอยังจำวันที่ McCurry เดินทางมาถึงโรงเรียนในค่ายผู้ลี้ภัยได้ ในเวลานั้นเธอยังเป็นเด็กและไม่ชอบถูกถ่ายภาพ โดยเฉพาะเมื่อการถ่ายภาพผู้หญิงไม่ใช่เรื่องที่เธอคุ้นเคยตามวัฒนธรรมและสภาพแวดล้อมที่เติบโตมา

สิ่งที่เธออยากมอบให้ลูกสาว คือสิ่งที่ตัวเองไม่เคยมี

หนึ่งในเหตุผลสำคัญที่ Gula ให้ความสำคัญกับชีวิตใหม่ในอิตาลี คืออนาคตของลูกสาว เธอเล่าว่าลูกสาวมีความฝันอยากเป็นแพทย์ และเธอสัญญาว่าจะทำทุกอย่างเท่าที่ทำได้เพื่อให้ความฝันนั้นเกิดขึ้นจริง

ความฝันดังกล่าวแทบไม่สามารถเกิดขึ้นได้ในอัฟกานิสถานภายใต้ข้อจำกัดปัจจุบัน โดย UNESCO ระบุว่า ณ ปี 2026 อัฟกานิสถานยังเป็นประเทศเดียวในโลกที่ห้ามเด็กหญิงและผู้หญิงเข้าถึงการศึกษาอย่างเป็นทางการหลังระดับประถมศึกษา และมีเด็กหญิงประมาณ 2.4 ล้านคนถูกกีดกันจากการศึกษาระดับมัธยม

SHAH MARAI / AFP Sharbat Gula หรือ Afghan Girl (ภาพเมื่อปี 2016)

41 ปีจากภาพบนปก สู่ชีวิตที่ได้เลือกด้วยตัวเอง

เรื่องราวของ Sharbat Gula จึงไม่ได้หยุดอยู่ที่ดวงตาสีเขียวบนปก National Geographic ภาพที่โลกมองว่าเป็นสัญลักษณ์ของผู้ลี้ภัยและสงคราม เป็นเพียงช่วงเวลาเสี้ยวหนึ่งในชีวิตของผู้หญิงคนหนึ่งที่ต้องเผชิญการพลัดถิ่นหลายครั้ง

41 ปีหลังภาพถูกเผยแพร่ในปี 1985 วันนี้เธอใช้ชีวิตอยู่ในอิตาลีกับครอบครัว และสิ่งที่มีค่าที่สุดสำหรับเธออาจไม่ใช่ชื่อเสียงจากภาพระดับโลก แต่คือโอกาสในการตัดสินใจด้วยตัวเอง รวมถึงการได้เห็นลูกสาวมีสิทธิเลือกอนาคตที่เธอต้องการ

แหล่งอ้างอิง

1. National Geographic
2. National Geographic – A Life Revealed
3. ANSA
4. La Repubblica
5. UNESCO
6. LADbible