ผจญภัยไปกับพิพิธภัณฑ์พกพา Chula Museum in the box

การมีส่วนร่วมเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับงานแสดงพิพิธภัณฑ์ไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไปแล้ว พิพิธภัณฑ์พกพา หรือ Museum in the box กลายเป็นเรื่องสนุกสนาน จับต้องได้ เหมาะกับทุกเพศ ทุกวัย เปลี่ยนความคิดของคนชมให้รู้สึกว่าพิพิธภัณฑ์เป็นเรื่องสนุก ไม่น่าเบื่อ

ด้วยหน้าตาที่เป็น “กล่อง” จึงชวนให้ค้นหา แตกต่างจากห้องพิพิธภัณฑ์ที่เน้นข้อความ พิพิธภัณฑ์พกพาถูกออกแบบเป็นเกมที่เล่นง่าย แม้ไม่มีคนอธิบายก็สามารถหยิบมาเล่นได้เอง

 

“เมื่อเริ่มอ่าน หยุดคิด เริ่มจับ กระบวนการเรียนรู้ก็ตามมา ทุกเกมถูกทดสอบแล้วว่า เล่นถึงนาทีที่เท่าไหร่ได้เรียนรู้อะไร โดยทั่วไปหากปฏิสัมพันธ์กับเกมได้ 5 – 7 นาทีขึ้นไป จะไม่ใช่แค่การเรียนรู้เฉยๆ แต่เป็นการเอาไปใช้” อ.นภัสมล จันทร์ภิบาล สาขาวิชานิทรรศการศิลป์ คณะศิลปกรรมศาสตร์ จุฬาฯ กล่าว

พิพิธภัณฑ์พกพาเป็นแนวคิดที่เกิดขึ้นในยุโรป และอเมริกามานานแล้ว เป็นเทคนิคการนำเสนอพิพิธภัณฑ์รูปแบบหนึ่ง แรกเริ่มเป็นการนำจุดเด่นที่น่าสนใจของพิพิธภัณฑ์นั้นๆ บรรจุลงในกล่องเพื่อเคลื่อนย้ายไปหาผู้ชมในสถานที่ต่างๆ เมื่อจุฬาฯ รับแนวคิดนี้มาก็ได้พัฒนารูปแบบการบรรจุกล่องให้สะดวกในการเคลื่อนย้ายมากขึ้น เช่น บรรจุลงในกระเป๋าเดินทาง กล่องสามมิติ ตะกร้า หรือวัสดุใดๆ ที่สามารถเล่าเรื่องของพิพิธภัณฑ์หรือสื่อถึงความเป็นพิพิธภัณฑ์ได้ สำหรับ Chula Museum in the box เริ่มต้นห้องเรียนเล็กๆ จากความคิดสร้างสรรค์ของนิสิตชั้นปีที่ 2 สาขาวิชานิทรรศการศิลป์ที่ต้องการนำวิชาความรู้จากบทเรียนมาสร้างเป็นผลงานนิทรรศการที่ใครๆ ก็สามารถร่วมสนุกและได้ความรู้

“ตอนแรกที่ทำ Museum in the box ก็คิดว่า “เด็ก” คือผู้ได้ประโยชน์ที่สุด ต่อมาเมื่อเปิดแสดงก็พบว่าผู้ใหญ่ที่ไม่เคยเยี่ยมชมพิพิธภัณฑ์ก็หันมาสนใจมากขึ้น เมื่อเขาสนใจก็จะพาลูกหลานกลับมาดูและสนุกไปกับกล่องปริศนาต่างๆ เป็นการเปิดโอกาสทางการศึกษาให้เรียนรู้ตลอดชีวิต” อ.นภัสมล กล่าว

ปัจจุบันผลงานพิพิธภัณฑ์พกพาของจุฬาฯ ส่วนใหญ่ถูกรังสรรค์และจัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานธรรมชาติวิทยาแห่งน่าน หรือพิพิธภัณฑ์น้ำน่าน ภายในศูนย์เครือข่ายการเรียนรู้เพื่อภูมิภาค จังหวัดน่าน พิพิธภัณฑ์แห่งนี้ถูกสร้างขึ้นเพื่อแสดงถึงความภูมิใจในวัฒนธรรมและภูมิปัญญาท้องถิ่นของชาวน่าน และยังเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านความหลากหลายทางธรรมชาติวิทยาและชีวภาพของภาคเหนือตอนบนในแถบลุ่มน้ำน่านอีกด้วย ซึ่งประกอบด้วย 10 ห้องนิทรรศการ ได้แก่ ห้องมหานทีน่าน ห้องสินธว์น่าน ห้องน้ำน่าน ห้องสรรพยาน่าน ห้องกีฏาป่าน่าน ห้องคีตาฟ้าน่าน ห้องรักษ์ป่าน่าน ห้องสัตวาน่าน ห้องแสง-ส่องน่าน และห้องน่านวิทัศน์

“พิพิธภัณฑ์ต้องเป็นที่ที่สนุกและมีชีวิตชีวา จึงจะเป็นพิพิธภัณฑ์มีชีวิตสำหรับทุกคนอย่างแท้จริง ดังนั้น พิพิธภัณฑ์พกพาในพิพิธภัณฑสถานธรรมชาติวิทยา แห่งน่านนี้ จึงได้สร้างความหมายใหม่ของการเรียนรู้และกระตุ้นให้คิดผ่านรูป รส กลิ่น เสียง และสัมผัส ที่ผู้ชมสามารถเล่นและเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง” อ.นภัสมลกล่าว

ปัจจุบันนี้ มีพิพิธภัณฑ์ภายใต้การดูแลของจุฬาฯ ได้รับการออกแบบให้เป็นพิพิธภัณฑ์พกพาหลายแห่ง ได้แก่ พิพิธภัณฑ์พระจุฑาธุชราชฐาน พิพิธภัณฑ์มหาวิทยาลัย พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ธรรมชาติแห่งจุฬาฯ คณะวิทยาศาสตร์ พิพิธภัณฑ์ร่างกายมนุษย์ คณะทันตแพทยศาสตร์ รวมถึงพิพิธภัณฑ์หอยทาก และพิพิธภัณฑ์เต่า คณะวิทยาศาสตร์

ในวันที่ 2-3 พฤศจิกายนนี้ อาจารย์และลูกศิษย์สาขาวิชานิทรรศการศิลป์จะได้มีโอกาสจัดแสดงผลงานพิพิธภัณฑ์พกพา ณ ชั้น 1 ศูนย์การค้าสยามสแควร์วัน ซึ่งครั้งนี้มีผลงานใหม่ๆ จัดมาแสดงด้วย ผู้ที่สนใจติดตามผลงาน Chula museum in the box ได้ที่เฟซบุ๊กแฟนเพจ CuArtCulture

เรื่อง : ศุภวรรณ พิพิธสมบัติ