โดยทั้ง 3 ประเทศมีประเด็นเกี่ยวกับ “ความสนใจ” หรือ “แนวคิด” ในการเข้าใกล้ความเป็นสมาชิกของ สมาคมประชาชาติแห่งเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ (อาเซียน)
แม้ในทางปฏิบัติยังไม่มีการยื่นขอเป็นสมาชิกอย่างเป็นทางการ แต่ก็สะท้อนถึงบทบาทและอิทธิพลของอาเซียนที่ขยายตัวมากขึ้นในเวทีโลก
อาเซียนไม่เพียงเป็นกลุ่มความร่วมมือทางภูมิรัฐศาสตร์ที่มีประชากรรวมกว่า 600 ล้านคน แต่ยังเป็นศูนย์กลางด้านเศรษฐกิจ การค้า และความมั่นคงในภูมิภาคอินโด-แปซิฟิก
การรวมกลุ่มที่ยึดหลัก “ฉันทามติ” และ “ไม่แทรกแซงกิจการภายใน” ทำให้อาเซียนถูกมองว่าเป็นเวทีที่เปิดกว้างและยืดหยุ่น ประเทศนอกภูมิภาคจำนวนหนึ่งจึงต้องการเชื่อมโยงความร่วมมือกับอาเซียนให้แน่นแฟ้นยิ่งขึ้น
บังกลาเทศ เป็นประเทศในเอเชียใต้ที่มีเศรษฐกิจเติบโตเร็ว และมีที่ตั้งเชิงยุทธศาสตร์เชื่อมระหว่างเอเชียใต้กับเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
ความสนใจของบังกลาเทศต่ออาเซียนมักถูกมองในมิติของ การค้า การลงทุน และโลจิสติกส์ โดยเฉพาะการเป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อุปทานในภูมิภาค
อย่างไรก็ตาม อุปสรรคสำคัญคือบังกลาเทศไม่ได้ตั้งอยู่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ตามนิยามภูมิศาสตร์ของอาเซียน
ปาปัวนิวกินี ถือเป็นประเทศในโอเชียเนียที่มีความใกล้ชิดกับอาเซียนมากที่สุด ทั้งในแง่ภูมิศาสตร์และความสัมพันธ์กับอินโดนีเซีย โดยเฉพาะเขตพรมแดนบนเกาะนิวกินี
ความสนใจในการเข้าใกล้อาเซียนของปาปัวนิวกินีเกี่ยวข้องกับ ความมั่นคงชายแดน การพัฒนาเศรษฐกิจ และบทบาทในอินโด-แปซิฟิก
แม้จะมีการเข้าร่วมกิจกรรมกับอาเซียนในฐานะคู่เจรจาบางกรอบ แต่สถานะสมาชิกเต็มรูปแบบยังคงเป็นเรื่องไกลตัว
ฟิจิ เป็นประเทศหมู่เกาะที่มีบทบาทนำในภูมิภาคแปซิฟิกใต้ ความสนใจต่ออาเซียนสะท้อนความต้องการขยายเวทีทางการทูตและเศรษฐกิจ โดยเฉพาะในประเด็น การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การพัฒนาอย่างยั่งยืน และความร่วมมือด้านความมั่นคง
อย่างไรก็ตาม ระยะทางทางภูมิศาสตร์และกรอบกฎเกณฑ์ของอาเซียน ทำให้การเป็นสมาชิกเต็มรูปแบบยังเป็นไปได้ยาก
ตามกฎบัตรอาเซียน ประเทศที่จะเป็นสมาชิกต้องตั้งอยู่ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ และได้รับความเห็นชอบเป็นเอกฉันท์จากสมาชิกทั้งหมด 11 ประเทศ
นี่คืออุปสรรคหลักของบังกลาเทศ ปาปัวนิวกินี และฟิจิ แม้จะมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดหรือผลประโยชน์ร่วมกับอาเซียน แต่ก็ยังไม่สอดคล้องกับเงื่อนไขพื้นฐานของการเป็นสมาชิก
กรณีของ บังกลาเทศ, ปาปัวนิวกินี และ ฟิจิ สะท้อนให้เห็นว่า อาเซียนได้ก้าวข้ามจากการเป็นเพียงกลุ่มประเทศระดับภูมิภาค สู่การเป็นศูนย์กลางความร่วมมือที่ประเทศนอกภูมิภาคให้ความสนใจ
แม้โอกาสในการเป็นสมาชิกเต็มรูปแบบจะยังจำกัด แต่ความร่วมมือในฐานะ “หุ้นส่วน” หรือ “ผู้สังเกตการณ์” ยังคงเป็นช่องทางสำคัญที่ทำให้ประเทศเหล่านี้เชื่อมโยงกับอาเซียนมากขึ้นในอนาคต