เปิดภาพคนไทยในอดีต "คนอ้วน" หายากมาก แพทย์ชี้จุดต่าง ทำคนสมัยก่อนกินยังไงก็ไม่อ้วน!

เปิดภาพคนไทยสมัยก่อน ทำไมแทบไม่มี "คนอ้วน" แพทย์ ชี้จุดต่าง สมัยก่อน-ปัจจุบัน ทำสุขภาพคนเปลี่ยนไปมาก

เชื่อหรือไม่ ประเทศไทยในยุคเมื่อราว 100 ปีก่อน จำนวน คนอ้วน น้อยกว่าปัจจุบันมาก โดยอัตราส่วนคนอ้วน น้อยมาก ทั้งนี้เพราะปัจจัยทางสังคม เศรษฐกิจ และสภาพชีวิตที่ยังไม่เอื้อต่อการเกิดภาวะอ้วน โดย นพ.ธนณพัฒฒ์ นาตะสุต หรือหมอแบงค์ จากช่อง food doctor ได้ออกมาวิเคราะห์ และชี้จุดเปลี่ยน ที่ทำให้ "คนสมัยก่อน" แตกต่างจาก "คนสมัยนี้"

เหตุใดภาพรวมในอดีต จำนวนคนอ้วนจึงน้อย

ช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 20 ประเทศไทยยังเป็นสังคมเกษตรกรรม ผู้คนใช้แรงงานมาก ระบบอาหารยังเน้นวัตถุดิบตามฤดูกาลและปรุงสด ทำให้พลังงานต่อหัวเฉลี่ยต่ำกว่ามากเมื่อเทียบกับยุคปัจจุบัน นอกจากนี้การติดเชื้อและภาวะทุพโภชนาการในบางพื้นที่ก็ยังมีบทบาทมาก ทำให้อัตราโรคอ้วนโดยรวมอยู่ในระดับต่ำ

การเปลี่ยนผ่านทางโภชนาการ (Nutrition transition)

ตั้งแต่ช่วงทศวรรษ 1980–2000 เป็นต้นมา ประเทศไทยเผชิญการเปลี่ยนผ่านทางโภชนาการ คนย้ายเข้ามาในเมืองมากขึ้น งานเปลี่ยนจากแรงงานกายไปสู่แรงงานบริการและอุตสาหกรรม ผลิตภัณฑ์แปรรูปและอาหารพร้อมรับประทานแพร่หลายขึ้น ราคาพลังงานถูกลงและการเข้าถึงรถยนต์เพิ่มขึ้น ทำให้กิจกรรมทางกายลดลงและการบริโภคพลังงานเพิ่มขึ้น ส่งผลให้จำนวน คนอ้วน เพิ่มอย่างรวดเร็ว

ปัจจัยที่เร่งให้อัตราอ้วนเพิ่มขึ้น

ปัจจัยหลักรวมถึงอาหารแปรรูป และอาหารที่มีน้ำตาล ไขมัน และเกลือสูง การโฆษณาอาหารจานด่วน พฤติกรรมบริโภคน้ำอัดลม การลดลงของกิจกรรมทางกายในชีวิตประจำวัน และสิ่งแวดล้อมเมืองที่ไม่เอื้อต่อการเดินหรือปั่นจักรยาน นอกจากนี้ระบบสาธารณสุขและการตรวจคัดกรองมีการพัฒนา ทำให้การบันทึกผู้ป่วยอ้วนชัดเจนมากขึ้นด้วย

มาตรวัดและการรายงาน: อดีตกับปัจจุบันต่างกันอย่างไร

การเก็บข้อมูลและนิยามภาวะอ้วน (เช่น ค่า BMI ≥ 30 หรือ ≥ 25 ในบางประเทศเอเชีย) มีการปรับใช้และแพร่หลายมากขึ้นในช่วงหลัง ความรู้ด้านสุขภาพและการเข้าถึงบริการตรวจสุขภาพช่วยให้พบผู้เป็นโรคอ้วนและโรคที่เกี่ยวข้องมากขึ้น จึงมีส่วนทำให้ภาพรวมของ “คนอ้วน” ในปัจจุบันดูสูงกว่ายุคก่อน

แล้วป้องกันหรือปรับตัวอย่างไร?

การลดภาระโรคอ้วนต้องทำพร้อมกันหลายมิติ ทั้งนโยบายสาธารณะเพื่อจำกัดการตลาดอาหารแปรรูป ส่งเสริมการเข้าถึงอาหารสดราคาย่อมเยา การออกแบบเมืองให้เดินได้ง่าย เพิ่มพื้นที่สีเขียว และการรณรงค์เปลี่ยนพฤติกรรม เช่น ลดน้ำตาล เพิ่มการออกกำลังกาย และตรวจสุขภาพเป็นประจำ

สรุป

สาเหตุที่สมัยก่อนไทยมีคนอ้วนน้อยกว่า เกิดจากวิถีชีวิตแบบเกษตรกรรม อาหารสดตามฤดูกาลจากธรรมชาติ และการทำงานที่ใช้แรงมากกว่า ขณะเดียวกันการเปลี่ยนผ่านทางโภชนาการและสภาพแวดล้อมในเมืองทำให้จำนวน คนอ้วน ในปัจจุบันพุ่งสูงขึ้นอย่างชัดเจน ซึ่งจำเป็นต้องแก้ด้วยการเปลี่ยนพฤติกรรมในระดับบุคคลและสังคม โดยการย้อนกลับไปกินอาหารและใช้ชีวิตให้ใกล้เคียงกับคนสมัยก่อนน่าจะเป็นคำตอบที่ดีที่สุด