ก่อนโอนบ้านให้ลูกหลาน ต้องรู้! "สิทธิเก็บกิน" เจ้าของ อยู่ต่อ เก็บกิน ได้เหมือนเดิม

โอนบ้านหรือที่ดินให้ลูกหลานล่วงหน้า แต่ยังมีสิทธิอยู่อาศัยและใช้ประโยชน์ต่อได้ หากจดทะเบียน "สิทธิเก็บกิน" ตามกฎหมาย วิธีนี้ช่วยให้เจ้าของเดิมยังคงใช้ทรัพย์สินได้ตามสิทธิที่กำหนด แม้จะโอนกรรมสิทธิ์ให้ผู้อื่นแล้ว

หากกำลังวางแผนยกบ้านหรือที่ดินให้ลูกหลานตั้งแต่ยังมีชีวิต เพื่อลดปัญหาการแบ่งมรดกในอนาคต บทความนี้จะสรุปว่า สิทธิเก็บกินคืออะไร จดทะเบียนอย่างไร ใช้สิทธิ์ได้แค่ไหน และมีค่าใช้จ่ายเท่าไร

สิทธิเก็บกิน คืออะไร? จดทะเบียนอย่างไร เสียค่าธรรมเนียมเท่าไหร่

หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า "สิทธิเก็บกิน" แต่ยังไม่เข้าใจว่าหมายถึงอะไร หรือแตกต่างจากการโอนกรรมสิทธิ์อย่างไร ความจริงแล้ว สิทธิเก็บกินเป็นทรัพยสิทธิตามกฎหมาย ที่เปิดโอกาสให้เจ้าของที่ดินมอบสิทธิในการใช้ประโยชน์แก่ผู้อื่น โดยที่กรรมสิทธิ์ในที่ดินยังเป็นของเจ้าของเดิม

ตามข้อมูลของกรมที่ดิน สิทธิเก็บกิน คือทรัพยสิทธิประเภทหนึ่งที่เจ้าของอสังหาริมทรัพย์ยังคงมีกรรมสิทธิ์ในที่ดินหรือทรัพย์สินนั้น แต่ยินยอมให้ผู้ทรงสิทธิเก็บกินเข้าไปครอบครอง ใช้ประโยชน์ และได้รับผลประโยชน์จากทรัพย์สิน รวมถึงมีอำนาจจัดการทรัพย์สินได้ภายในขอบเขตของสิทธิที่ได้รับ

ตัวอย่างการใช้สิทธิเก็บกิน เช่น การปลูกพืช เก็บเกี่ยวผลผลิต ทำการเกษตร หรือใช้ประโยชน์จากที่ดินตามที่ตกลงกันไว้ โดยผู้ทรงสิทธิต้องใช้สิทธิไม่เกินกว่าที่กฎหมายหรือสัญญากำหนด

เจ้าของที่ดินสามารถจดทะเบียนสิทธิเก็บกินได้อย่างไร?

หากเจ้าของที่ดิน ประสงค์จะให้บุคคลอื่นเป็นผู้ทรงสิทธิเก็บกิน สามารถยื่นคำขอจดทะเบียนได้ที่ สำนักงานที่ดิน ที่ที่ดินนั้นตั้งอยู่ เมื่อพนักงานเจ้าหน้าที่ดำเนินการจดทะเบียนแล้ว สิทธิเก็บกินจึงมีผลตามกฎหมาย

ผู้ทรงสิทธิเก็บกิน (ผู้รับ) มีสิทธิอะไรบ้าง?

• ครอบครองและใช้ประโยชน์จากที่ดินหรืออสังหาริมทรัพย์
• ได้รับผลประโยชน์หรือผลผลิตจากทรัพย์สิน
• จัดการทรัพย์สินได้ภายในขอบเขตของสิทธิที่ได้รับ
• ต้องใช้สิทธิตามเงื่อนไขที่กำหนดไว้ในการจดทะเบียนหรือสัญญา

จดทะเบียนสิทธิเก็บกิน เสียค่าใช้จ่ายเท่าไหร่?

กรณี	ค่าธรรมเนียม	อากรแสตมป์
มีค่าตอบแทน	1% ของจำนวนเงินค่าตอบแทน	0.5% ของจำนวนเงินค่าตอบแทน
ไม่มีค่าตอบแทน	แปลงละ 50 บาท	ไม่ต้องเสียอากรแสตมป์

สิทธิเก็บกินต่างจากการโอนกรรมสิทธิ์อย่างไร?

การจดทะเบียนสิทธิเก็บกินไม่ได้ทำให้ผู้ทรงสิทธิกลายเป็นเจ้าของที่ดิน เพราะกรรมสิทธิ์ยังเป็นของเจ้าของเดิม เพียงแต่ผู้ทรงสิทธิสามารถเข้าใช้ประโยชน์และรับผลประโยชน์จากทรัพย์สินได้ตามที่กฎหมายและสัญญากำหนดไว้

สิทธิเก็บกิน เป็นทางเลือกทางกฎหมายสำหรับเจ้าของที่ดินที่ต้องการให้บุคคลอื่นเข้าใช้ประโยชน์จากอสังหาริมทรัพย์ โดยยังคงถือกรรมสิทธิ์ไว้เหมือนเดิม ผู้ที่ต้องการจดทะเบียนสามารถดำเนินการได้ที่สำนักงานที่ดิน พร้อมชำระค่าธรรมเนียมตามกรณีที่มีหรือไม่มีค่าตอบแทน ทั้งนี้ควรศึกษารายละเอียดและเงื่อนไขก่อนดำเนินการ เพื่อให้การใช้สิทธิเป็นไปตามกฎหมาย

ที่มา

1. กรมที่ดิน
2. ราชกิจจานุเบกษา