ขุดได้แต่ใช้ไม่ได้? ไขปริศนาทำไมน้ำมันดิบไทยต้อง 'ส่งออก' ทั้งที่คนไทยบ่นน้ำมันแพง

ขุดเองได้แต่ใช้น้ำมันเองไม่ได้ เพราะอะไร? ชวนไขปมคาใจ ทำไมน้ำมันดิบไทยต้องส่งออกไปต่างประเทศ 

หลายคนอาจเคยเห็นตัวเลขการผลิตน้ำมันในประเทศไทย แล้วเกิดคำถามใหญ่ว่า "ทำไมเราไม่กลั่นน้ำมันดิบที่ขุดได้เองให้หมด เพื่อลดการนำเข้า?" ความจริงเรื่องนี้ไม่ใช่เรื่องลึกลับ แต่เป็นเรื่องของ สเปกโรงกลั่น และ ความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ ซึ่งสอดคล้องกับที่ ptt เคยให้ข้อมูลไว้ก่อนหน้านี้ว่า แม้ไทยมีแหล่งน้ำมันดิบในอ่าวไทย และโรงกลั่นในประเทศ แต่สามารถผลิตได้เพียง 10-15% ของความต้องการทั้งหมด ส่วนที่เหลือต้องนำเข้าจากต่างประเทสเพื่อรองรับการใช้งานภายในประเทศที่มีสูงถึง 1 ล้านบาร์เรลต่อวัน 

ส่วนน้ำมันดิบบางส่วนของไทยมีปริมาณจำกัดหรือคุณภาพไม่ตรงตามมาตรฐานโรงกลั่น จึงต้องส่งออกบางส่วนและนำเข้ามาเสริมเพื่อรักษาสมดุลความต้องการในประเทศ จาก ตะวันออกกลาง, ตะวันออกไกล และประเทศอื่นๆ 

1. "น้ำมันดิบไทย" กับ "ความต้องการของคนไทย" ที่ไม่เคยตรงกัน

ประเทศไทยเป็นประเทศที่ขับเคลื่อนด้วย น้ำมันดีเซล เป็นหลัก (ใช้ในภาคขนส่งและอุตสาหกรรม) แต่ทรัพยากรที่เราขุดได้ส่วนใหญ่มีคุณสมบัติเฉพาะตัว:

• น้ำมันดิบไทย (Light Crude): เป็นน้ำมันชนิดเบา เมื่อเข้ากระบวนการกลั่น ผลผลิตที่ได้ส่วนใหญ่จะเป็น "น้ำมันเบนซิน"

• Mismatch: หากเราฝืนกลั่นน้ำมันไทยทั้งหมด เราจะมีเบนซินเหลือใช้จนล้นประเทศ แต่จะมีดีเซลไม่พอใช้จนระบบขนส่งเป็นอัมพาต ดังนั้นเราจึงต้องส่งออกเบนซินส่วนเกิน และนำเข้าน้ำมันดิบชนิดหนักจากตะวันออกกลางที่ให้ "ดีเซล" สูงกว่ามาทดแทน

2. ปัญหา "สารปนเปื้อน" ที่เครื่องจักรรับไม่ไหว

แม้เราจะขุดน้ำมันคุณภาพดีที่เรียกว่า Light Sweet Crude (กำมะถันต่ำ) ได้ แต่น้ำมันดิบจากอ่าวไทยกลับมีของแถมคือ "ปรอท" (Mercury) และ "สารหนู" ในปริมาณสูง

• โรงกลั่นในไทยหลายแห่งไม่ได้ออกแบบมาเพื่อกำจัดสารปรอทปริมาณมหาศาล หากฝืนกลั่น อุปกรณ์หอกลั่นที่มีราคาหลายพันล้านจะผุกร่อนและเสียหายทันที

• เราจึงเลือกขายน้ำมันดิบที่มีสารปนเปื้อนนี้ให้กับโรงกลั่นในต่างประเทศที่มีเทคโนโลยีรองรับโดยเฉพาะ ซึ่งเราจะได้ราคาที่ดีกว่า (Premium) เพราะเป็นน้ำมันเบาคุณภาพสูง

3. ขุดได้เท่าไหร่ ก็ยังไม่พอกิน (The Supply Gap)

• ประเทศไทยใช้: ประมาณ 1 ล้านบาร์เรลต่อวัน

• ประเทศไทยผลิตได้เอง: ประมาณ 100,000 - 150,000 บาร์เรลต่อวัน (10-15%)

• สรุป: ต่อให้เรากวาดน้ำมันดิบไทยทุกลิตรมาลงโรงกลั่นในประเทศ เราก็ยังต้องนำเข้าน้ำมันจากต่างประเทศอีกกว่า 85% อยู่ดี เพื่อให้เพียงพอต่อความต้องการมหาศาลในประเทศ

4. ทำไมต้องนำเข้าจาก "ตะวันออกกลาง"? 

โรงกลั่นไทยส่วนใหญ่ถูกออกแบบมาให้กลั่นน้ำมันจากตะวันออกกลาง (Medium Sour) เพราะ:

1. ราคาถูกกว่า น้ำมันดิบคุณภาพสูงของไทย

2. กลั่นแล้วได้ "ดีเซล" เยอะ ตรงกับความต้องการของคนไทยเป๊ะๆ

สรุป: ทำไมเราต้องส่งออกเพื่อนำเข้า?

เปรียบเทียบง่ายๆ เหมือนบ้านเราปลูก "ทุเรียนหมอนทอง" เกรดพรีเมียมได้ แต่คนในบ้านอยากกิน "ข้าว" เป็นอาหารหลัก

สิ่งที่เราทำคือ: ขายทุเรียนราคาแพง ให้ต่างชาติ แล้วเอาเงินนั้นมา ซื้อข้าวปริมาณมากๆ กลับมาให้คนในบ้านกินจนอิ่มนั่นเอง