เติมน้ำมันทำไมถึงห้ามใช้มือถือ? เสี่ยงไฟไหม้จริงหรือเป็นเพียงความเชื่อ

เมื่อขับรถเข้าไปเติมน้ำมัน ถ้าคุณเห็เห็นป้ายเตือนให้ดับเครื่องยนต์ ห้ามสูบบุหรี่ และปิดโทรศัพท์มือถือ จนเกิดคำถามว่า คลื่นจากมือถือสามารถทำให้น้ำมันติดไฟหรือปั๊มระเบิดได้จริงหรือไม่ หรือทั้งหมดเป็นเพียงความเชื่อที่เล่าต่อกันมาจริงหรือไม่

Sanook Auto มีคำตอบที่คุณไม่รู้มาก่อนพร้อมแล้วเริ่มได้เลย

เติมน้ำมัน + ใช้มือถือทำไฟไหม่ได้ไหม?

เรื่องนี้ต้องบอกว่า ยังไม่มีหลักฐานยืนยันว่าการใช้งานโทรศัพท์มือถือปกติเป็นสาเหตุโดยตรงของไฟไหม้ขณะเติมน้ำมัน แต่การงดใช้มือถือบริเวณหัวจ่ายยังเป็นกฎความปลอดภัยที่ควรปฏิบัติตาม เพราะมีทั้งเรื่องการรบกวนสมาธิ ความเสี่ยงจากอุปกรณ์ที่ชำรุด และข้อกำหนดของสถานีบริการเข้ามาเกี่ยวข้อง

มือถือทำให้น้ำมันติดไฟได้จริงหรือไม่?

ความเชื่อที่ว่าคลื่นวิทยุจากโทรศัพท์มือถือสามารถจุดไอน้ำมันให้ลุกไหม้ได้ ยังไม่มีหลักฐานรองรับจากเหตุการณ์จริง โดย Federal Communications Commission หรือ FCC ระบุว่าไม่พบหลักฐานยืนยันรายงานที่กล่าวว่าโทรศัพท์มือถือทำให้เกิดไฟไหม้ในสถานีบริการน้ำมัน

ด้าน Petroleum Equipment Institute หรือ PEI ซึ่งรวบรวมข้อมูลเหตุเพลิงไหม้ระหว่างเติมน้ำมัน ก็ระบุว่าไม่เคยบันทึกเหตุการณ์ใดที่ยืนยันได้ว่าเกิดจากโทรศัพท์มือถือโดยตรง 

ดังนั้น หากพูดเฉพาะการโทร รับสาย หรือใช้งานมือถือที่อยู่ในสภาพปกติ โอกาสที่สัญญาณโทรศัพท์จะจุดไอน้ำมันถือว่าต่ำมาก และยังไม่มีกรณีที่พิสูจน์ได้อย่างชัดเจน

แล้วทำไมปั๊มน้ำมันยังติดป้ายห้ามใช้มือถือ?

แม้คลื่นมือถือจะไม่ใช่ต้นเหตุที่ได้รับการยืนยัน แต่บริเวณหัวจ่ายน้ำมันถือเป็นพื้นที่ที่อาจมีไอเชื้อเพลิงติดไฟได้ชั่วคราว ขณะที่โทรศัพท์ทั่วไปไม่ได้ถูกออกแบบหรือรับรองให้เป็นอุปกรณ์ป้องกันประกายไฟสำหรับใช้งานในบรรยากาศที่อาจติดไฟได้

อุตสาหกรรมน้ำมันของสหราชอาณาจักรจึงแนะนำว่าไม่ควรใช้มือถือใกล้หัวจ่าย หัวเติม และท่อระบาย แม้ความเสี่ยงจากการเกิดประกายไฟของโทรศัพท์จะต่ำก็ตาม 

เหตุผลสำคัญอีกประการคือ มือถือทำให้เสียสมาธิ ผู้ขับอาจลืมดับเครื่อง ดึงหัวจ่ายออกทั้งที่ยังเสียบอยู่ ทำน้ำมันหก หรือไม่ทันสังเกตเหตุผิดปกติรอบตัว การงดใช้โทรศัพท์จึงช่วยลดความผิดพลาดระหว่างขั้นตอนที่เกี่ยวข้องกับเชื้อเพลิงไวไฟ

ในประเทศไทย กับ ป้ายห้ามใช้มือถือ

จริงๆ แล้วทางกฎกระทรวงว่าด้วยสถานีบริการน้ำมันเชื้อเพลิงกำหนดให้สถานีจัดทำป้ายเตือนที่มองเห็นได้ชัดเจน ได้แก่ ดับเครื่องยนต์ ห้ามสูบบุหรี่ ห้ามก่อให้เกิดประกายไฟ และปิดโทรศัพท์มือถือ โดยมีเป้าหมายให้ผู้ใช้บริการตระหนักถึงอันตรายในพื้นที่ที่มีเชื้อเพลิงและไอระเหย 

ดังนั้น แม้จะมีข้อถกเถียงทางวิทยาศาสตร์เรื่องมือถือเป็นแหล่งจุดติดไฟหรือไม่ ผู้ใช้รถก็ควรปฏิบัติตามป้ายและคำแนะนำของพนักงานประจำสถานีทุกครั้ง

ตัวการที่ควรระวังกว่ามือถือคือไฟฟ้าสถิต

สาเหตุที่มีหลักฐานเกี่ยวข้องกับเพลิงไหม้ระหว่างเติมน้ำมันมากกว่าคือ ไฟฟ้าสถิต โดยเฉพาะกรณีผู้ขับลงจากรถ เริ่มเติมน้ำมัน แล้วกลับเข้าไปนั่งในรถ ก่อนลงมาจับหัวจ่ายอีกครั้ง

การเสียดสีระหว่างเสื้อผ้ากับเบาะอาจทำให้เกิดประจุไฟฟ้าสถิต เมื่อมือกลับไปแตะหัวจ่ายหรือบริเวณปากถัง อาจเกิดประกายไฟและจุดไอน้ำมันที่อยู่ใกล้เคียงได้ PEI ระบุว่าได้รับรายงานเหตุการณ์ที่น่าจะเกี่ยวข้องกับไฟฟ้าสถิตเกือบ 200 กรณี และแนะนำว่าไม่ควรกลับเข้าไปในรถระหว่างเติมน้ำมัน 

 

หากจำเป็นต้องกลับเข้าไปในรถ ควรทำอย่างไร?

หากจำเป็นต้องหยิบของหรือเข้าไปนั่งในรถระหว่างเติมน้ำมัน ก่อนกลับไปจับหัวจ่ายควรแตะชิ้นส่วนโลหะของตัวรถในจุดที่อยู่ห่างจากปากถัง เพื่อคายประจุไฟฟ้าสถิตออกจากร่างกายก่อน

อย่างไรก็ตาม ทางที่ปลอดภัยที่สุดคือยืนอยู่ข้างรถจนเติมน้ำมันเสร็จ และไม่ปล่อยหัวจ่ายทิ้งไว้โดยไม่มีคนดูแล

มือถือที่เสียหายมีความเสี่ยงหรือไม่?

อย่างไรก็ตามถ้าคุณยังกังวลเรื่องนี้พูดก่อนว่า ถ้าโทรศัพท์ที่อยู่ในสภาพปกติมีความเสี่ยงต่ำมาก แต่หากแบตเตอรี่บวม ตัวเครื่องแตกร้าว ร้อนผิดปกติ หรือเคยตกกระแทกอย่างรุนแรง ก็อาจเกิดความร้อนหรือความขัดข้องจากแบตเตอรี่ลิเธียมไอออนได้

แม้กรณีดังกล่าวจะพบไม่บ่อย แต่ไม่ควรนำอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่ชำรุดเข้าใกล้บริเวณที่มีไอเชื้อเพลิง รวมถึงไม่ควรชาร์จโทรศัพท์หรือใช้อุปกรณ์เสริมไฟฟ้าใกล้หัวจ่าย

เติมน้ำมันอย่างไรให้ปลอดภัย?

• ดับเครื่องยนต์และเข้าเกียร์ P พร้อมดึงเบรกมือ
• งดสูบบุหรี่และหลีกเลี่ยงทุกกิจกรรมที่ก่อให้เกิดประกายไฟ
• เก็บมือถือไว้ก่อนจนกว่าจะเติมน้ำมันเสร็จ
• ไม่กลับเข้าไปนั่งในรถระหว่างเติมน้ำมัน
• ไม่เติมน้ำมันใส่ภาชนะที่ไม่ได้มาตรฐาน
• อย่าฝืนเติมต่อหลังหัวจ่ายตัดอัตโนมัติ
• หากน้ำมันหก ให้แจ้งพนักงานทันทีและอย่าสตาร์ตรถ

ใช้มือถือในปั๊มเป็นเรื่องจริงหรือมั่ว?

หากกล่าวว่าคลื่นโทรศัพท์มือถือทำให้ปั๊มน้ำมันระเบิดได้ง่าย ๆ ถือว่าเป็นข้อมูลที่เกินจริง เพราะยังไม่มีหลักฐานยืนยันว่ามือถือเป็นต้นเหตุโดยตรงของเพลิงไหม้ระหว่างเติมน้ำมัน

แต่คำแนะนำให้หยุดใช้มือถือไม่ได้เป็นเรื่องไร้สาระ เพราะช่วยลดความเสียสมาธิ ป้องกันความเสี่ยงจากอุปกรณ์ที่ผิดปกติ และสอดคล้องกับข้อกำหนดด้านความปลอดภัยของสถานีบริการในประเทศไทย ที่สำคัญ ความเสี่ยงซึ่งมีข้อมูลรองรับมากกว่าคือไฟฟ้าสถิตจากการกลับเข้าไปนั่งในรถระหว่างเติมน้ำมัน

ดังนั้น วิธีที่ง่ายและปลอดภัยที่สุดคือ ดับเครื่อง เก็บมือถือ ยืนรอข้างรถ และทำตามคำแนะนำของสถานีบริการ ใช้เวลาเพียงไม่กี่นาที แต่ช่วยลดความเสี่ยงที่ไม่จำเป็นได้มากกว่า