นามสกุลบอกอาชีพ ถ้ามี "คำนี้" ในชื่อสกุล รู้เลยว่าบรรพบุรุษเคยทำอาชีพอะไร

นามสกุลบอกอาชีพ นามสกุลพระราชทานสมัย รัชกาลที่ 6 ถ้ามี "คำนี้" ในชื่อสกุล รู้เลยว่าบรรพบุรุษเคยทำอาชีพอะไร

แนวคิดเรื่องนามสกุลในประเทศไทยเกิดขึ้นอย่างจริงจังในสมัย พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งทรงเห็นความสำคัญของการมีชื่อสกุล เพื่อช่วยให้การระบุตัวบุคคลและการสืบเชื้อสายมีความชัดเจน

ก่อนขึ้นครองราชย์ พระองค์ทรงพระราชนิพนธ์เรื่อง “ฉายาหรือชื่อแซ่” ลงในวารสารทวีปัญญา พ.ศ. 2449 กล่าวถึงความสำคัญของการใช้นามสกุลในประเทศตะวันตก และทรงนำแนวคิดดังกล่าวมาปรับใช้กับประเทศไทย

ต่อมาได้มีการตรา พระราชบัญญัติขนานนามสกุล พ.ศ. 2456 เพื่อให้ประชาชนมีชื่อและนามสกุลอย่างเป็นระบบ โดยการพระราชทานนามสกุลนั้น ทรงพิจารณาจากประวัติของต้นตระกูล เชื้อสาย และคุณงามความดีของบรรพบุรุษ

นามสกุลที่สะท้อนอาชีพของบรรพบุรุษ

นามสกุลพระราชทานจำนวนหนึ่งมีการใช้คำที่สื่อถึงอาชีพหรือหน้าที่ของต้นสกุล ทำให้เมื่อเห็นนามสกุลก็อาจพอคาดเดาได้ว่า บรรพบุรุษเคยประกอบอาชีพหรือเกี่ยวข้องกับสายงานใดนามสกุลที่สะท้อนสายตระกูลและหน้าที่ของบรรพบุรุษ

นอกจากนามสกุลที่สะท้อนอาชีพโดยตรงแล้ว ยังมีนามสกุลอีกจำนวนมากที่บ่งบอกถึง ฐานะ หน้าที่ราชการ ตำแหน่ง หรือความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านของต้นสกุล โดยเฉพาะนามสกุลพระราชทานในสมัยรัชกาลที่ 6 ที่ทรงพิจารณาจากภูมิหลังของตระกูลและคุณงามความดีของบรรพบุรุษ

สืบสกุลจากเจ้าเมือง

นามสกุลบางตระกูลมีที่มาจากสายเจ้าเมืองหรือผู้ปกครองหัวเมืองในอดีต โดยมักปรากฏคำที่มาจากราชทินนามหรือชื่อของต้นสกุล เช่น

• นาคบุรี
• รามสูต
• รามบุตร
• รัตนะธิยากุล
• อินทรสูต
• พรหมเทพ
• นุชนิยม
• สมานกุล
• สุนทรศารทูล

สกุลพ่อค้า

มักมีคำว่า “วณิช” “วานิช” หรือ “เวส” ซึ่งมีความหมายเกี่ยวข้องกับการค้าและการพาณิชย์ เช่น

• กมุทวณิช
• กัณหะเวส
• คุปตะวาณิช
• กฤษณวณิช

2483 Reenactment Groupช่วงสงครามมหาเอเชียบูรพา ปฏิบัติหน้าที่เป็นที่ปรึกษาฝ่ายการพาณิชย์

สกุลชาวสวน

มักมีคำว่า “ผล” หรือ “ผลิน” ซึ่งเกี่ยวข้องกับผลผลิตและการเพาะปลูก เช่น

• ผลพันธิน
• ผลาชีวะ
• มณฑลผลิน

สกุลชาวนา

มักมีคำว่า “กสิกร” “เกษตริน” หรือ “ศาลิ” ซึ่งเกี่ยวข้องกับเกษตรกรรมและการทำนา เช่น

• โพธิกสิกร
• รัตกสิกร
• สนธิเกษตริน
• ศาลิคุปต์

 

สกุลทหารบก

มักมีคำว่า “โยธิน” ซึ่งหมายถึงนักรบหรือผู้เกี่ยวข้องกับกองทัพ เช่น

• พหลโยธิน
• พินทุโยธิน
• อุตตมะโยธิน
• กมลโยธิน
• โกษะโยธิน
• อัครโยธิน
• วัฒนโยธิน
• อินทรโยธิน

2483 Reenactment Group

สกุลทหารเรือ

มักมีคำว่า “นาวิน” หรือ “กลิน” ซึ่งเกี่ยวข้องกับการเดินเรือ เช่น

• กมลนาวิน
• กนกนาวิน
• วิเศษนาวิน
• โรหิตนาวิน
• ไอศะนาวิน
• อังคะนาวิน
• กฤษณกลิน
• สมุทรกลิน
• บุญยรัตกลิน

สกุลทหารอากาศ

มักมีคำว่า “อากาศ” หรือ “นภา” ที่เกี่ยวข้องกับการบิน เช่น

• รณนภากาศ
• วุฒากาศ
• อากาศไชย

สกุลช่างสิบหมู่

ผู้เกี่ยวข้องกับงานศิลปกรรมและช่างฝีมือหลวง อาจมีคำว่า “ศิลปิน” เช่น

• เกียรติศิลปิน
• เตมียศิลปิน

ศิลปินโขน

นามสกุลที่เกี่ยวข้องกับศิลปินด้านนาฏศิลป์โขน อาจมีคำว่า “นัฏ” ซึ่งหมายถึงการฟ้อนรำหรือการแสดง เช่น

• กานตะนัฏ
• จารุนัฏ
• สมรรคนัฏ

นักดนตรี

มักมีคำว่า “วาทิน” ซึ่งเกี่ยวข้องกับดนตรี เช่น

• กมลวาทิน
• วรวาทิน
• สุนทรวาทิน

กรมพระอัศวราช

กรมพระอัศวราช มีหน้าที่รับผิดชอบและดูแลเกี่ยวกับพระราชพาหนะทั้งปวง โดยเฉพาะการดูแล ฝึกม้าแข่ง และเตรียมม้าสำหรับพระราชสำนัก นามสกุลที่เกี่ยวข้องกับกรมพระอัศวราช มักมีคำว่า “อัศวิน” ซึ่งหมายถึงผู้เกี่ยวข้องกับม้าหรือการขี่ม้า เช่น

• อัศวลักษณ์
• โกมลาศวิน
• ชยาศวิน
• มณฑาศวิน

 2483 Reenactment Groupพระคธาธรบดีสีหราชบาลเมือง (เทียบ อัศวรักษ์) เมื่อยังเป็นเจ้ากรมพระอัศวราช

สกุลแพทย์

มักมีคำว่า “เวช” “ไวทยะ” หรือ “แพทย์” ซึ่งเกี่ยวข้องกับวิชาการแพทย์และการรักษา เช่น

• หะสิตะเวช
• โกมลเวช
• สุนทรเวช
• วีระไวทยะ
• ไวทยะชีวิน
• เวชชาชีวะ
• มิลินทแพทย์

มูลนิธิพระบรมราชานุสรณ์ ร.6พ.ต. หลวงวิฆเนศประสิทธิวิทย์ (อัทย์ หะสิตะเวช) เป็นนักเรียนแพทย์หมายเลข 1 ของโรงเรียนราชแพทยาลัย ศึกษาการฉีดวัคซีนที่ฟิลิปปินส์

 

พระบำราศนราดูร (หลง เวชชาชีวะ)

โหรหลวง

นามสกุลที่เกี่ยวข้องกับโหราศาสตร์และการพยากรณ์ มักมีคำว่า “โชติ” เช่น

• ศุขโชติ
• โชติวิท
• เศษโชติ
• สุนทรโชติ
• หิรัญโชติ

พราหมณ์

นามสกุลที่เกี่ยวข้องกับสายพราหมณ์ มักมีคำว่า “พราหมณ” ประกอบ เช่น

• จุลละพราหมณ์
• พราหมณายน
• วินทุพราหมณกุล
• วุฒิพราหมณ์
• รัตนพราหมณ์

ต่างประเทศก็มีนามสกุลที่บอกอาชีพเช่นกัน

ไม่ใช่แค่ประเทศไทยเท่านั้น ในประเทศตะวันตก โดยเฉพาะอังกฤษและเยอรมนี นามสกุลจำนวนมากก็มีต้นกำเนิดมาจากอาชีพของบรรพบุรุษในยุคกลาง ซึ่งถูกใช้เพื่อแยกแยะบุคคลและบอกหน้าที่การงาน เช่น

นามสกุล	ความหมาย
Smith	ช่างตีเหล็ก หรือช่างโลหะ
Taylor	ช่างตัดเสื้อ
Baker	คนทำขนมปัง
Cooper	ช่างทำถังไม้
Miller	เจ้าของโรงสี หรือผู้สีข้าว
Fisher	ชาวประมง
Carter	คนขับเกวียนขนส่งสินค้า

 

แม้ปัจจุบันหลายคนอาจไม่ได้ประกอบอาชีพเหมือนบรรพบุรุษแล้ว แต่นามสกุลยังคงทำหน้าที่เป็นเหมือน “ร่องรอยจากอดีต” ที่บอกเล่าถึงภูมิหลัง เชื้อสาย ความสามารถ และบทบาทของผู้คนในแต่ละยุคสมัย