ปรากฏการณ์ Backdraft คืออะไร? ลูกไฟมรณะลูกมหาศาล จากเหตุไฟไหม้โรงเบียร์ลาดพร้าว

ปรากฏการณ์ "Backdraft" คืออะไร? ทำไมไฟถึงระเบิดเป็นลูกไฟพุ่งย้อนกลับในเสี้ยววินาที โรงเบียร์ลาดพร้าว

จากเหตุการณ์เพลิงไหม้รุนแรงที่โรงเบียร์ย่านลาดพร้าวเมื่อคืนวันที่ 12 ก.ค.ที่ผ่านมา ซึ่งสร้างความสูญเสียครั้งใหญ่ หลายคนตั้งข้อสังเกตจากคลิปวิดีโอถึงภาพ "ลูกไฟ" (Fireball) พุ่งทะลุออกมาจากทางเข้าออกอย่างรุนแรง ซึ่งในเชิงวิศวกรรมดับเพลิง นี่คือสัญญาณอันตรายที่เรียกว่า "Backdraft"

Backdraft คืออะไร? ปรากฏการณ์นี้คืออะไร และทำไมถึงเป็นฝันร้ายของนักผจญเพลิงและผู้ประสบภัย? เรามาทำความเข้าใจให้เห็นภาพชัดเจนขึ้น

คำว่า Backdraft แปลตรงตัวว่า "กระแสลมย้อนกลับ" เป็นการระเบิดของกลุ่มแก๊สที่สะสมตัวในพื้นที่ปิด เมื่อองค์ประกอบของไฟในห้องนั้นขาดสมดุลและได้รับ "ออกซิเจน" เข้าไปเติมอย่างฉับพลัน

ขั้นตอนการเกิด "ระเบิดเวลา" ในอาคาร

เหตุการณ์นี้มีลำดับการเกิดที่น่ากลัวตามหลักวิทยาศาสตร์ดังนี้

• ไฟเริ่มขาดออกซิเจน: เมื่อเกิดไฟไหม้ในอาคารปิด ไฟจะเผาผลาญออกซิเจนจนเกือบหมด ทำให้เปลวไฟเริ่มมอดลง แต่ทว่า "ความร้อน" ยังคงสะสมอยู่มหาศาล (อาจสูงถึง 500-600 องศาเซลเซียส)

• กระบวนการ Pyrolysis: ความร้อนมหาศาลจะทำให้วัสดุภายใน เช่น โฟมซับเสียง พลาสติก หรือไม้ สลายตัวด้วยความร้อนโดยไม่ใช้ออกซิเจน เปลี่ยนสภาพกลายเป็น "แก๊สไวไฟเข้มข้น"

• รอปัจจัยกระตุ้น: แก๊สร้อนเหล่านี้จะลอยตัวสะสมอยู่ใต้ฝ้าเพดาน เปรียบเสมือนระเบิดเวลาที่รอเพียง "ออกซิเจน" เพียงน้อยนิด

• การระเบิด: ทันทีที่มีคนเปิดประตูหรือมีช่องเปิดเกิดขึ้น ออกซิเจนภายนอกจะพุ่งเข้าไปแทนที่อย่างรวดเร็ว ทำให้อากาศผสมกับแก๊สร้อนและเกิดการติดไฟอย่างรุนแรงพร้อมกัน จนพุ่งย้อนกลับออกมาเป็นลูกไฟขนาดใหญ่ด้วยแรงดันมหาศาล

ทำไมอาคารแบบสถานบันเทิงถึงมีความเสี่ยงสูง?

• อาคารปิดตาย: การออกแบบเพื่อเก็บเสียงมักทำให้ไม่มีหน้าต่างหรือช่องระบายอากาศที่เพียงพอ

• วัสดุตกแต่ง: วัสดุบุผนังและฝ้าเพดาน (โฟมซับเสียง) คือเชื้อเพลิงชั้นดีที่สร้างแก๊สไวไฟในกระบวนการ Pyrolysis ได้รวดเร็ว

• ขาดระบบจัดการ: หากไม่มีระบบระบายควันหรือระบบดับเพลิงอัตโนมัติที่ได้มาตรฐาน ความร้อนจะถูกกักเก็บจนถึงจุดวิกฤตได้ง่าย

ข้อสังเกตเพื่อความปลอดภัย

• หากเห็นควันพุ่งออกมาจากช่องว่างประตู หรือประตูมีลักษณะร้อนจัดเมื่อสัมผัส นั่นคือสัญญาณเตือนว่าภายในอาจเกิดสภาวะ Backdraft ได้

• อย่าเปิดประตูเด็ดขาด หากสงสัยว่าเกิดไฟไหม้ภายใน เพราะการเปิดประตูคือการ "เติมเชื้อเพลิงให้ออกซิเจน" ซึ่งอาจทำให้เกิดระเบิดได้ทันที