4 อาหารต้านอักเสบ วิจัยพบลดความเสี่ยงสมองเสื่อม แม้มีประวัติครอบครัวป่วย

ในขณะที่อัตราผู้ป่วยโรคอัลไซเมอร์และภาวะสมองเสื่อมยังคงเพิ่มสูงขึ้น นักวิจัยจึงพยายามค้นหาปัจจัยเสี่ยงที่เราสามารถปรับเปลี่ยนได้เองเพื่อปกป้องสุขภาพสมองเมื่ออายุมากขึ้น แม้ว่าพันธุกรรมและประวัติครอบครัวจะมีผลต่อความเสี่ยง แต่พฤติกรรมการใช้ชีวิตอย่าง "เรื่องอาหารการกิน" ก็กำลังได้รับการศึกษาอย่างเข้มข้นถึงศักยภาพในการชะลอหรือป้องกันความเสื่อมของระบบประสาท

ผลการศึกษาใหม่ที่ตีพิมพ์ในวารสาร JAMA Network Open ชี้ว่า คุณภาพของอาหารที่คุณทานส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อสุขภาพสมอง โดยเฉพาะในกลุ่มคนที่มีสัญญาณบ่งชี้ทางชีวภาพระยะเริ่มต้นของโรคอัลไซเมอร์แล้ว นักวิจัยพบว่า การทานอาหารตามแนวทาง "ต้านการอักเสบ" (Anti-inflammatory Diet) มีความเชื่อมโยงกับการลดความเสี่ยงในการเกิดภาวะสมองเสื่อมได้อย่างชัดเจน แม้ในกลุ่มคนที่ตรวจเลือดพบสารบ่งชี้ของโรคอัลไซเมอร์แล้วก็ตาม 

งานวิจัยนี้ทำอย่างไร?

นักวิจัยได้วิเคราะห์ข้อมูลจากผู้ใหญ่ที่มีอายุ 60 ปีขึ้นไปจำนวน 1,865 คน ซึ่งเข้าร่วมในโครงการศึกษาความชราภาพและการดูแลสุขภาพแห่งชาติของสวีเดนในคุงส์โฮลเมน (SNAC-K) ซึ่งเป็นการศึกษาในกลุ่มประชากรขนาดใหญ่

ตอนเริ่มต้นการศึกษา ผู้เข้าร่วมทุกคนยังไม่มีภาวะสมองเสื่อม และได้รับการเจาะเลือดเพื่อวัดค่าสารบ่งชี้ทางชีวภาพ (Biomarkers) ต่างๆ รวมถึง:

• p-tau217: สารบ่งชี้ในเลือดที่มีความแม่นยำสูงมากในการตรวจพบโรคอัลไซเมอร์ระยะแรกเริ่ม

• NFL และ GFAP: สารบ่งชี้ในวงกว้างที่แสดงถึงความเสื่อมของเซลล์ประสาทและการอักเสบในสมอง

ทีมวิจัยได้ติดตามผลผู้เข้าร่วมนานสูงสุดถึง 15 ปี (เฉลี่ยประมาณ 8 ปี) และประเมินพฤติกรรมการทานอาหารตามรูปแบบอาหารเพื่อสุขภาพยอดนิยมซ้ำๆ ตลอดระยะเวลา 6 ปี โดยเปรียบเทียบ 3 รูปแบบหลักๆ คือ:

1. อาหารเมดิเตอร์เรเนียนประยุกต์ (AMED): เน้นผัก ผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสี ตระกูลถั่ว เมล็ดพืช และปลา โดยจำกัดการทานเนื้อแดง

2. ดัชนีการกินอาหารเพื่อสุขภาพทางเลือก (AHEI): เน้นอาหารที่มีความเชื่อมโยงกับการลดความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด

3. ดัชนีการอักเสบจากอาหารเชิงประจักษ์แบบปรับปรุง (rEDII): เกณฑ์วัดศักยภาพในการต้านการอักเสบของอาหาร ยิ่งคะแนนสูง ยิ่งหมายถึงมีพฤติกรรมการกินที่ต้านการอักเสบได้ดี

ตลอดระยะเวลาการติดตามผล มีผู้เข้าร่วมวิจัยพัฒนาไปสู่ภาวะสมองเสื่อมจำนวน 240 คน

งานวิจัยค้นพบอะไรบ้าง?

ในกลุ่มผู้เข้าร่วมวิจัยที่มีระดับสารบ่งชี้อัลไซเมอร์ในเลือดสูงอยู่แล้ว ผู้ที่ทานอาหารแนวต้านการอักเสบ (ได้คะแนน rEDII สูง) มีความเสี่ยงในการเกิดภาวะสมองเสื่อมลดลงอย่างมีนัยสำคัญ โดยทุกๆ คะแนนการทานอาหารต้านการอักเสบที่เพิ่มขึ้น 1 ระดับ สัมพันธ์กับความเสี่ยงสมองเสื่อมที่ลดลง ดังนี้:

• ลดลง 29% ในกลุ่มคนที่มีค่า p-tau217 สูง (สารบ่งชี้เฉพาะโรคอัลไซเมอร์)

• ลดลง 21% ในกลุ่มคนที่มีค่า NFL สูง (สารบ่งชี้ความเสียหายของเซลล์ประสาทโดยทั่วไป)

• ลดลง 27% ในกลุ่มคนที่มีค่า GFAP สูง (สารบ่งชี้การอักเสบในสมอง)

นอกจากนี้ กลุ่มคนที่มีสารบ่งชี้โรคสูงแต่ทานอาหารต้านการอักเสบในระดับสูง จะมีอายุขัยที่ยืนยาวโดยไม่มีภาวะสมองเสื่อมยาวนานกว่ากลุ่มที่ทานอาหารคุณภาพต่ำเกือบ 1 ปีเต็ม

ข้อสังเกตเพิ่มเติม: การทานอาหารแนวเมดิเตอร์เรเนียน (AMED) และแนว AHEI ก็ช่วยลดความเสี่ยงสมองเสื่อมได้เช่นกัน แต่ส่วนใหญ่จะเห็นผลในกลุ่มคนที่มีระดับสารบ่งชี้โรคต่ำ ส่วนอาหารแนวต้านการอักเสบ (rEDII) เป็นแนวทางเดียวที่แสดงผลลัพธ์ในการปกป้องสมองได้อย่างคงเส้นคงวาในทุกกลุ่มสารบ่งชี้ แม้ในกลุ่มคนที่มีความเสี่ยงสูงก็ตาม

ข้อจำกัดของงานวิจัย

แม้ผลลัพธ์จะดูน่า มีความหวัง แต่ก็มีข้อควรระวังเนื่องจากงานนี้เป็น การศึกษาเชิงสังเกต (Observational Cohort Study) ซึ่งระบุได้เพียงความเชื่อมโยงเท่านั้น แต่ยังไม่สามารถพิสูจน์ได้ 100% ว่าอาหารต้านการอักเสบเป็นตัวการโดยตรงที่ทำให้ความเสี่ยงสมองเสื่อมลดลง เป็นไปได้ว่าคนที่ทานอาหารเฮลตี้อาจมีพฤติกรรมสุขภาพดีอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น ออกกำลังกายสม่ำเสมอ จัดการความเครียดได้ดี และนอนหลับเพียงพอ

นอกจากนี้ การเก็บข้อมูลอาหารเป็นการให้ผู้เข้าร่วมทำแบบสอบถามด้วยตนเอง ซึ่งอาจเกิดความคลาดเคลื่อนจากการระลึกความจำ และมีการเจาะเลือดตรวจสารบ่งชี้แค่ตอนเริ่มต้นเท่านั้น ไม่ได้ติดตามการเปลี่ยนแปลงของโรคในระยะยาว รวมถึงกลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุผิวขาวที่อาศัยอยู่ในเมืองสตอกโฮล์ม ประเทศสวีเดน จึงอาจไม่สามารถนำผลลัพธ์นี้ไปเหมารวมกับประชากรกลุ่มอื่นทั่วโลกได้ทั้งหมด

เราจะนำมาปรับใช้ในชีวิตจริงได้อย่างไร?

วิธีง่ายๆ ในการเริ่มทานอาหารแนวต้านการอักเสบเพื่อบำรุงสมองและระบบประสาท มีดังนี้:

• อัดแน่นด้วยผักผลไม้หลากสี: ผลไม้ตระกูลเบอร์รี่ ผักใบเขียว ผักตระกูลกะหล่ำ และผักผลไม้สีสันสดใสอื่นๆ อุดมไปด้วยสารต้านอนุมูลอิสระและโพลีฟีนอลที่ช่วยลดการอักเสบในระบบร่างกาย

• เลือกธัญพืชไม่ขัดสีแทนแป้งขัดขาว: ข้าวโอ๊ต ควินัว ข้าวบาร์เลย์ และข้าวกล้อง ให้ไฟเบอร์สูงซึ่งดีต่อสุขภาพลำไส้ และมีส่วนช่วยลดสารที่ก่อให้เกิดการอักเสบ

• ให้ความสำคัญกับถั่วและโปรตีนจากพืช: เลนทิล ถั่วลูกไก่ ถั่วดำ เต้าหู้ และเทมเป้ คืออาหารหลักในการต้านการอักเสบ แถมยังให้ไฟเบอร์ โฟเลต และสารอาหารบำรุงสมองอื่นๆ

• กินถั่วเปลือกแข็งและเมล็ดพืชเป็นประจำ: วอลนัท เมล็ดแฟลกซ์ และเมล็ดเจีย มีกรดไขมันโอเมก้า-3 ซึ่งมีคุณสมบัติต้านการอักเสบและช่วยปกป้องเซลล์ประสาท

สิ่งที่ต้องระวัง นอกจากการทานอาหาร 6 กลุ่มข้างต้นแล้ว ควร หลีกเลี่ยงหรือจำกัด อาหารที่มีฤทธิ์กระตุ้นการอักเสบ (Pro-inflammatory foods) เหล่านี้ด้วย

• เนื้อแดงและเนื้อแปรรูป: เนื้อวัว, เนื้อหมู, เบคอน, ไส้กรอก, แฮม

• แป้งขัดขาวและน้ำตาล: ขนมปังขาว, ข้าวขาว, ขนมหวาน, และเบเกอรี่

• เครื่องดื่มเติมน้ำตาล: น้ำอัดลม, ชานมไข่มุก, และเครื่องดื่มชูกำลัง