Obesogens คืออะไร? สารเคมีที่สะสมอยู่รอบตัว ตัวการลับที่ทำให้น้ำหนักลดไม่ลง

ทำความรู้จัก "Obesogens" สารเคมีรอบตัว ตัวการลับที่ทำลายระบบเผาผลาญและทำให้อ้วนไม่หยุด

หลายคนอาจเคยประสบปัญหาพยายามลดน้ำหนักอย่างเต็มที่ ทั้งควบคุมอาหาร ออกกำลังกาย จัดการความเครียด และนอนหลับอย่างเพียงพอ แต่ตัวเลขบนเครื่องชั่งกลับไม่ขยับลงอย่างที่ควรจะเป็น สาเหตุหนึ่งที่อาจถูกมองข้ามไปคือ "สารเคมี" ที่สะสมอยู่รอบตัวในชีวิตประจำวัน ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อระบบการทำงานภายในร่างกาย

สารเหล่านี้ถูกเรียกว่า Obesogens หรือสารรบกวนการทำงานของระบบต่อมไร้ท่อ (Endocrine-Disrupting Chemicals: EDCs) ซึ่งมีคุณสมบัติในการขัดขวางความพยายามลดน้ำหนัก โดยการเข้าไปเปลี่ยนแปลงการพัฒนาของเซลล์ไขมันและทำให้สมดุลพลังงานในร่างกายผิดปกติไปจากที่ควรจะเป็น

ดร.โรเบิร์ต ลัสติก ศาสตราจารย์เกียรติคุณจากภาควิชากุมารเวชศาสตร์ และสมาชิกสถาบันนโยบายสุขภาพ มหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย ซานฟรานซิสโก (UC San Francisco) เปิดเผยกับ New York Post ว่า สารเคมีเหล่านี้แฝงตัวอยู่ทุกแห่งรอบตัวเรา ไม่ว่าจะเป็นในน้ำดื่ม อาหาร หรือแม้แต่ภายในบ้านของเราเอง

Obesogens ทำงานอย่างไรและส่งผลต่อร่างกายแค่ไหน

โดยปกติแล้ว สารรบกวนระบบต่อมไร้ท่อจะเข้าไปเลียนแบบ ปิดกั้น หรือแทรกแซงการทำงานของฮอร์โมนที่ควบคุมการเจริญเติบโต การสืบพันธุ์ ระบบเผาผลาญ และอารมณ์ สารเหล่านี้พบได้ในสิ่งของที่ใช้ในชีวิตประจำวัน เช่น บรรจุภัณฑ์อาหาร เครื่องสำอาง เสื้อผ้า และผลิตภัณฑ์ทำความสะอาด ซึ่งร่างกายสามารถรับเข้าสู่ระบบได้ผ่านการกิน การสูดดม หรือการดูดซึมผ่านผิวหนัง

ดร. ลัสติก อธิบายเพิ่มเติมว่า หากสารเหล่านี้เข้าไปทำให้ DNA เกิดการเปลี่ยนแปลงจะเรียกว่า สารก่อกลายพันธุ์ (Mutagens) แต่หากเข้าไปกระตุ้นให้เซลล์ไขมัน (Adipocytes) เกิดการแบ่งตัวหรือขยายขนาดขึ้น จะถูกเรียกว่า Obesogens ซึ่งส่งผลให้ร่างกายสะสมแคลอรีในรูปแบบของไขมันแทนที่จะเผาผลาญออกไปเป็นพลังงาน

นอกจากนี้ สารดังกล่าวยังเข้าไปควบคุมฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับระบบเผาผลาญ ความอยากอาหาร และความรู้สึกอิ่ม ทำให้กลไกการควบคุมน้ำหนักตามธรรมชาติของร่างกายสูญเสียประสิทธิภาพไป ซึ่งหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่เชื่อมโยงระหว่าง Obesogens กับโรคอ้วนนั้นมีความชัดเจนมากในผลการศึกษาจากสัตว์ทดลอง

iStockphoto

สาร Obesogens ประเภทไหนที่ควรระวังเป็นพิเศษ

สารเคมีที่มีฤทธิ์รุนแรงที่สุดคือกลุ่มที่ออกฤทธิ์เลียนแบบฮอร์โมนเอสโตรเจน ซึ่งมักพบในสารกำจัดแมลงเนื่องจากคุณสมบัติที่เข้าไปทำลายวงจรชีวิตของแมลง นอกจากนี้ยังมีสารประกอบอินทรีย์ที่ใช้ในครัวเรือน เช่น พื้นไวนิล สารพลาสติไซเซอร์ (Plasticizers) ที่ช่วยให้พลาสติกมีความยืดหยุ่น และสารหน่วงการติดไฟ

ตัวอย่างของสาร Obesogens ที่พบบ่อยในชีวิตประจำวัน ได้แก่:

• บิสฟีนอล เอ (Bisphenol A หรือ BPA) พบในผลิตภัณฑ์พลาสติกและสารเคลือบภายในกระป๋องอาหาร
• พทาเลท (Phthalates) พบในพลาสติก น้ำหอม และผลิตภัณฑ์ดูแลร่างกาย
• สารกลุ่ม "Forever Chemicals" (PFAS) พบในกระทะเทฟลอน ผ้ากันน้ำ และบรรจุภัณฑ์อาหาร
• พาราเบน (Parabens) สารกันเสียในผลิตภัณฑ์เสริมความงาม
• ฟรุกโตส (Fructose) ซึ่งเป็นโมเลกุลความหวานในน้ำตาลที่ส่งผลเสียต่อระบบเผาผลาญอย่างรุนแรง

วิธีลดความเสี่ยงจากการสัมผัสสาร Obesogens ในชีวิตประจำวัน

แม้จะเป็นเรื่องยากที่จะหลีกเลี่ยงสารเคมีเหล่านี้ได้ทั้งหมด แต่ ดร. ลัสติก ได้ให้คำแนะนำในการลดความเสี่ยงเพื่อช่วยให้ระบบเผาผลาญกลับมาทำงานได้ดีขึ้น โดยเริ่มต้นจากการเลือกรับประทานอาหารออร์แกนิกเพื่อลดการได้รับสารกำจัดแมลง และที่สำคัญที่สุดคือการลดปริมาณการบริโภคน้ำตาลในแต่ละวัน

นอกจากนี้ การติดตั้งเครื่องกรองน้ำที่มีคุณภาพเพื่อลดสารปนเปื้อนในน้ำดื่ม รวมถึงการพยายามหลีกเลี่ยงการอยู่อาศัยใกล้พื้นที่ที่มีการจราจรหนาแน่นเพื่อลดการสูดดมมลพิษทางอากาศ ก็เป็นอีกปัจจัยสำคัญที่จะช่วยปกป้องระบบต่อมไร้ท่อและช่วยให้การควบคุมน้ำหนักมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้นในระยะยาว

แหล่งอ้างอิง

1. New York Post: What are obesogens? The sneaky metabolism killer lurking around your home