6 จังหวัดในไทยที่ไม่มี "ศาลหลักเมือง" บางคนเกิดและโตมาทั้งชีวิตยังไม่รู้

รู้หรือไม่ 6 จังหวัดในไทยที่ไม่มี "ศาลหลักเมือง" บางคนเกิดและโตมาทั้งชีวิตยังเข้าใจผิด

เมื่อพูดถึง "ศาลหลักเมือง" หลายคนมักนึกถึงเสาไม้แกะสลักอันศักดิ์สิทธิ์ที่ตั้งอยู่ใจกลางจังหวัดเพื่อเป็นสิริมงคลและเครื่องยึดเหนี่ยวจิตใจของชาวเมืองตามความเชื่อโบราณ แต่ทราบหรือไม่ว่า ในประเทศไทยมีบางจังหวัดที่ "ไม่มีเสาหลักเมือง" หรือไม่มีการตั้งศาลหลักเมืองอย่างเป็นทางการเหมือนจังหวัดอื่นๆ

ข้อมูลจาก กรมศิลปากร และบันทึกทางประวัติศาสตร์ระบุว่า จังหวัดที่ไม่มีเสาหลักเมืองที่ชัดเจนที่สุดและเป็นที่กล่าวขวัญถึงบ่อยครั้งคือ จังหวัดชลบุรี นอกจากนี้ยังมีอีกหลายจังหวัดที่ใช้สิ่งศักดิ์สิทธิ์อื่นเป็นหลักเมืองแทน

ชลบุรี: เมืองที่ไม่มีเสาหลักเมืองเพราะเป็น "เมืองชั้นจัตวา"

หลายคนอาจเคยไปกราบไหว้ ศาลเจ้าพ่อหลักเมืองชลบุรี บริเวณซอยฑีฆามารค แต่ในทางประวัติศาสตร์และโบราณคดีนั้น สถานที่แห่งนี้คือ "ศาลเจ้าพ่อหลักเมือง" ไม่ใช่ "ศาลหลักเมือง" ที่มีเสาหลักเมืองตามคติความเชื่อส่วนกลาง

ศาลเจ้าพ่อหลักเมืองชลบุรี สันนิษฐานว่าสร้างขึ้นในสมัยอยุธยาตอนปลาย ตั้งอยู่บริเวณเชิงสะพานยาว ปัจจุบันคือซอยฑีฆามารค หันหน้าลงทะเล ศาลเจ้าพ่อหลักเมืองนี้ไม่ใช่ศาลหลักเมือง เนื่องจากชลบุรีในสมัยก่อนนั้นเป็นเมืองชั้นจัตวา จึงไม่มีเสาหลักเมืองหรือรับพระราชทานพระราชแสงอาญาสิทธิ์

ในปี พ.ศ.2550 สมเด็จพระญาณสังวร สมเด็จพระสังฆราช วัดบวรนิเวศวิหาร ประทานชื่อศาลเจ้าพ่อหลักเมืองนี้ว่า “สิริมหามงคลชลบุรี” 

ที่นี่ชลบุรี

จังหวัดอื่นๆ ที่ไม่มีศาลหลักเมืองอย่างเป็นทางการ

นอกจากชลบุรีแล้ว ยังมีอีกหลายจังหวัดที่ไม่ได้มีการสร้างเสาหลักเมืองตามแบบแผนมาตรฐานของกรมศิลปากร แต่ชาวบ้านจะยึดถือสิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองเป็น "หลักเมือง" โดยปริยาย ดังนี้

• จังหวัดอุตรดิตถ์: เนื่องจากในอดีตมีการย้ายศูนย์กลางเมืองจากเมืองพิชัยเดิมมาตั้งที่ตำบลท่าอิฐ (เมืองอุตรดิตถ์ปัจจุบัน) ในสมัยรัชกาลที่ 5 โดยไม่ได้มีการย้ายเสาหลักเมืองเดิมหรือสร้างศาลหลักเมืองใหม่ สิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองคืออนุสาวรีย์พระยาพิชัยดาบหัก  แต่ล่าสุดอยู่ระหว่างการก่อสร้างศาลหลักเมืองอย่างเป็นทางการ โดยมีพิธีวางศิลาฤกษ์เมื่อเดือนสิงหาคม 2568 
• จังหวัดบึงกาฬ: เนื่องจากเป็นจังหวัดน้องใหม่ที่แยกตัวออกมา จึงยังไม่มีการตั้งศาลหลักเมืองอย่างเป็นทางการ โดยส่วนใหญ่ชาวบ้านจะยึดถือ ศาลเจ้าแม่สองนาง เป็นหลักชัยของเมือง
• จังหวัดสกลนคร: ยังไม่มีการตั้งศาลหลักเมืองเป็นทางการ แต่ชาวเมืองจะให้ความเคารพ ศาลเจ้าพ่อมเหสักข์ ซึ่งตั้งอยู่ใกล้กับวัดพระธาตุเชิงชุมวรวิหาร เป็นหลักเมืองแทน
• จังหวัดชัยภูมิ: แม้จะมีศาลหลักเมืองเก่าตามอำเภอต่างๆ แต่ในตัวเมืองปัจจุบันยังไม่มีศาลหลักเมือง ชาวชัยภูมิจะรวมใจกันไปกราบไหว้ ศาลเจ้าพ่อพระยาแล (พระยาภักดีชุมพล) ซึ่งเป็นเจ้าเมืองคนแรกและเปรียบเสมือนศูนย์รวมจิตใจหลักของจังหวัด
• จังหวัดหนองบัวลำภู: เพิ่งมีมติสร้างศาลหลักเมืองเมื่อปี 2568 โดยแต่เดิมสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ชาวบ้านเคารพและยึดเป็นหลักชัยของเมืองคือ ศาลพระวอและพระตา ผู้สร้างเมืองหนองบัวลำภู

การไม่มีเสาหลักเมืองไม่ได้หมายความว่าเมืองนั้นไม่มีที่ยึดเหนี่ยว แต่สะท้อนถึงประวัติศาสตร์การจัดลำดับชั้นปกครองในอดีต และความเข้มแข็งของความเชื่อท้องถิ่นที่มีต่อบุคคลสำคัญหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประจำถิ่นนั่นเอง

ภาพเสาหลักเมืองกรุงเทพมหานคร