ทำไมในอดีตพม่าเรียก “พระนเรศวร” ว่า “ตองเจ” มันหมายความว่าอะไร?

ชื่อของ สมเด็จพระนเรศวรมหาราช เป็นที่รู้จักในไทยในฐานะกษัตริย์นักรบผู้ประกาศอิสรภาพจากพม่าและมีบทบาทสำคัญในประวัติศาสตร์กรุงศรีอยุธยา

แต่ในเอกสารและพงศาวดารฝ่ายพม่า พระองค์กลับถูกเรียกด้วยชื่อว่า “ตองเจ” (Taungdaw / Taunggyi ใกล้เคียงตามสำเนียงถอดเสียงไทย) ซึ่งแตกต่างจากชื่อที่คนไทยคุ้นเคยอย่างชัดเจน

คำถามคือ เหตุใดจึงเป็นเช่นนั้น?

ที่มาของคำว่า “ตองเจ”

คำว่า “ตองเจ” เป็นการถอดเสียงภาษาไทยของคำในภาษาพม่าที่ใช้เรียกพระนเรศวร โดยคำนี้มีรากจากภาษาพม่าว่า “တောင်ကြီး” (Taung-gyi) ซึ่งแปลตรงตัวได้ว่า “ภูเขาใหญ่” หรือ “เขาใหญ่”

อย่างไรก็ตาม ในบริบทประวัติศาสตร์ คำดังกล่าวไม่ได้หมายถึงภูเขาโดยตรง แต่เป็น “พระนามเรียกขาน” ที่ฝ่ายพม่าใช้ระบุถึงพระองค์

นักประวัติศาสตร์จำนวนหนึ่งอธิบายว่า ชื่อที่ฝ่ายพม่าใช้เรียกกษัตริย์ต่างชาติ มักอิงจากเมืองที่เกี่ยวข้องหรือฐานอำนาจสำคัญในช่วงเวลานั้น มากกว่าจะใช้พระนามจริงตามราชสำนักต้นทาง

เกี่ยวข้องกับเมืองพิษณุโลก

ในช่วงที่พระนเรศวรยังทรงดำรงตำแหน่ง “พระมหาอุปราช” แห่งกรุงศรีอยุธยา พระองค์ประทับอยู่ที่เมืองพิษณุโลก ซึ่งเป็นเมืองหน้าด่านสำคัญทางเหนือของอยุธยา

ฝ่ายพม่าจึงเรียกพระองค์โดยอ้างอิงจากเมืองหรือดินแดนที่ทรงปกครอง คล้ายกับการเรียก “เจ้าเมืองเหนือ” หรือ “กษัตริย์แห่งเมืองนั้นๆ” มากกว่าการใช้พระนามเต็มแบบไทย

มุมมองจากพงศาวดารพม่า

ในพงศาวดารของพม่า เช่น บันทึกในยุคราชวงศ์ตองอูของ บุเรงนอง และกษัตริย์รุ่นต่อมา พระนเรศวร ถูกกล่าวถึงในฐานะศัตรูสำคัญของราชสำนักพม่า โดยเฉพาะในช่วงสงครามยุทธหัตถี

ฝ่ายพม่ามีธรรมเนียมเรียกกษัตริย์ต่างแดนตามสำเนียงภาษาของตน หรือเรียกตามเมืองที่ผู้นั้นมีอำนาจ จึงเกิดชื่อ “ตองเจ” ขึ้นในเอกสารฝ่ายพม่า

ไม่ใช่การลดทอนพระเกียรติ

การที่พม่าเรียกพระนเรศวรว่า “ตองเจ” ไม่ได้มีหลักฐานชัดเจนว่าเป็นการดูหมิ่นหรือจงใจลดทอนพระเกียรติ แต่เป็นความแตกต่างทางภาษาและธรรมเนียมการบันทึกประวัติศาสตร์ของแต่ละชาติ

เช่นเดียวกับที่ไทยเรียกกษัตริย์พม่าหลายพระองค์ด้วยชื่อที่ถอดเสียงตามแบบไทย เช่น พระเจ้าบุเรงนอง ซึ่งชื่อจริงในภาษาพม่ามีรายละเอียดแตกต่างออกไป นั่นก็คือ บะยินนองจอทีนนอยะทา

ความแตกต่างของการบันทึกประวัติศาสตร์

ประวัติศาสตร์ไทยและพม่ามีจุดร่วมและจุดต่างจำนวนมาก โดยเฉพาะเหตุการณ์สำคัญอย่างสงครามยุทธหัตถี ซึ่งฝ่ายไทยยกย่องเป็นชัยชนะยิ่งใหญ่ของ พระนเรศวร ขณะที่พงศาวดารพม่าบางฉบับบันทึกเหตุการณ์ในมุมที่แตกต่าง

ชื่อเรียกอย่าง “ตองเจ” จึงสะท้อนมุมมองและระบบภาษา มากกว่าจะเป็นการตั้งชื่อใหม่โดยไร้ที่มา

บทสรุป

พม่าที่เรียก “พระนเรศวร” ว่า “ตองเจ” เกิดจากการถอดเสียงและธรรมเนียมการเรียกชื่อกษัตริย์ต่างชาติในภาษาพม่า ซึ่งมักอิงจากเมืองหรืออำนาจการปกครองในช่วงเวลานั้น ไม่ได้มีหลักฐานชัดว่าเป็นการดูหมิ่น แต่เป็นความแตกต่างทางภาษาและวัฒนธรรมการบันทึกประวัติศาสตร์ระหว่างสองชาติ

เรื่องเล็กๆ อย่างชื่อเรียก จึงสะท้อนให้เห็นว่า แม้จะเป็นบุคคลเดียวกัน แต่ในสายตาของแต่ละชาติ ความหมายและถ้อยคำที่ใช้เรียกก็อาจแตกต่างกันไปตามบริบททางประวัติศาสตร์และภาษา