เปิดดัชนี "ความสุจริตการเลือกตั้ง" ไทยอยู่ตรงไหนของโลก?

รายงานด้าน “ความสุจริตเที่ยงธรรมในการเลือกตั้ง” ประจำปี 2024 ได้เปิดเผยการจัดอันดับคุณภาพการเลือกตั้งจาก 170 ประเทศและดินแดนทั่วโลก เพื่อประเมินว่าประเทศใดมีความโปร่งใสและความน่าเชื่อถือในกระบวนการเลือกตั้งมากที่สุด

โดยผลการประเมินดังกล่าวสะท้อนมาตรฐานประชาธิปไตยและความเชื่อมั่นของประชาชนต่อระบบการเลือกตั้งในแต่ละประเทศ

ในหลายประเทศ การเลือกตั้งมักถูกตั้งคำถามเกี่ยวกับความโปร่งใสและขั้นตอนการดำเนินงาน จนนำไปสู่ข้อถกเถียงเรื่อง “คุณภาพ” ของระบบเลือกตั้ง ซึ่งแต่ละประเทศมีแนวทางและกลไกที่แตกต่างกัน

โครงการวัดความสุจริตการเลือกตั้งคืออะไร?

ดัชนีดังกล่าวจัดทำโดย Electoral Integrity Project (EIP) โครงการวิชาการอิสระที่ก่อตั้งขึ้นในปี 2012 โดยมีเป้าหมายในการประเมินคุณภาพการเลือกตั้งทั่วโลกในทุกช่วงของกระบวนการเลือกตั้ง ตั้งแต่ก่อนการเลือกตั้ง ระหว่างการเลือกตั้ง ไปจนถึงหลังการเลือกตั้ง

โครงการนี้ยังศึกษาปัจจัยที่ทำให้การเลือกตั้งสามารถเสริมสร้างหรือบั่นทอนอำนาจของประชาชน รวมถึงวิเคราะห์สาเหตุของการเลือกตั้งที่ล้มเหลว และเสนอแนวทางปรับปรุงความโปร่งใสของกระบวนการเลือกตั้งในแต่ละประเทศ

EIP มองว่าการเลือกตั้งเป็นกลไกสำคัญที่เปิดโอกาสให้ประชาชนมีสิทธิเลือกผู้แทน กำหนดทิศทางนโยบายสาธารณะ และเป็นเครื่องมือถ่วงดุลอำนาจรัฐ นอกจากนี้ยังเป็นเวทีสำหรับการอภิปรายและแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในประเด็นสำคัญของสังคม

หลักเกณฑ์ 4 ด้านในการประเมินการเลือกตั้ง

การประเมินความสุจริตของการเลือกตั้งพิจารณาจากหลักการสำคัญ 4 ประการ ได้แก่

การแข่งขัน (Contestation) – ทุกกลุ่ม บุคคล และพรรคการเมืองต้องสามารถแข่งขันได้อย่างเสรีและเป็นธรรมในสภาพแวดล้อมที่เท่าเทียม

การมีส่วนร่วม (Participation) – ประชาชนทุกกลุ่มมีโอกาสเข้าร่วมเลือกตั้งอย่างทั่วถึงและเท่าเทียม

การพิจารณาอภิปราย (Deliberation) – การถกเถียงทางการเมืองต้องตั้งอยู่บนข้อมูลและหลักฐาน แสวงหาฉันทามติ และปราศจากความเกลียดชังหรือการเลือกปฏิบัติ

การตัดสินข้อพิพาท (Adjudication) – กระบวนการเลือกตั้งดำเนินไปตามกฎหมายที่เป็นธรรม และมีระบบรับเรื่องร้องเรียนที่ชัดเจน

EIP จัดทำดัชนีการรับรู้ความสุจริตเที่ยงธรรมในการเลือกตั้งอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี 2012 โดยใช้หลักเกณฑ์ทั้ง 4 ด้านเป็นตัวชี้วัด

ประเทศที่ได้คะแนนสูงสุดด้านความโปร่งใสการเลือกตั้ง

รายงานปี 2024 ระบุว่า ประเทศที่มีคะแนนความสุจริตในการเลือกตั้งสูงสุดส่วนใหญ่อยู่ในยุโรปเหนือ ได้แก่

สวีเดน 89 คะแนน, เดนมาร์ก 87 คะแนน, แคนาดา และ ไอซ์แลนด์ 86 คะแนน, ฟินแลนด์ และ ลิทัวเนีย 85 คะแนน และ เยอรมนี 84 คะแนน

ขณะที่ประเทศพัฒนาแล้วอื่นๆ เช่น ออสเตรเลีย ญี่ปุ่น และ นิวซีแลนด์ ได้ 75 คะแนน ส่วน สหราชอาณาจักร ได้ 64 คะแนน และ สหรัฐอเมริกา อยู่ที่ 54 คะแนน

ไทยอยู่อันดับเท่าไร?

สำหรับประเทศไทย ได้ 52 คะแนน อยู่ในกลุ่มเดียวกับ อินเดีย โรมาเนีย โอมาน และ จอร์เจีย จัดอยู่ในระดับกลางของโลก เมื่อเทียบกับประเทศและดินแดนทั้งหมดที่เข้าร่วมการประเมิน

ผลคะแนนดังกล่าวสะท้อนว่าระบบการเลือกตั้งของไทยยังมีทั้งจุดแข็งและประเด็นที่ต้องพัฒนาในด้านความโปร่งใสและความน่าเชื่อถือของกระบวนการเลือกตั้ง

ประเทศที่ได้คะแนนต่ำ

รายงานยังระบุประเทศที่ได้คะแนนต่ำในด้านความสุจริตการเลือกตั้ง เช่น เบลารุส อิหร่าน กัมพูชา ซีเรีย และ อียิปต์ โดย อียิปต์ ได้คะแนนต่ำสุดเพียง 11 คะแนน ซึ่งสะท้อนข้อจำกัดด้านเสรีภาพทางการเมืองและกระบวนการเลือกตั้งที่ถูกตั้งคำถาม

สรุปภาพรวมคุณภาพการเลือกตั้งทั่วโลก

ดัชนีความสุจริตเที่ยงธรรมในการเลือกตั้งถือเป็นเครื่องมือสำคัญที่สะท้อนคุณภาพของประชาธิปไตยในแต่ละประเทศ ทั้งในด้านความโปร่งใส ความน่าเชื่อถือของกระบวนการเลือกตั้ง และระดับการมีส่วนร่วมของประชาชน

ข้อมูลจากรายงานดังกล่าวช่วยให้เห็นพัฒนาการของระบบเลือกตั้งทั่วโลก และเป็นประโยชน์ต่อการปรับปรุงกลไกประชาธิปไตยให้มีประสิทธิภาพ โปร่งใส และตอบสนองต่อประชาชนมากยิ่งขึ้นในอนาคต