รู้หรือไม่? คำว่า "มะเร็ง" ในภาษาอังกฤษ มาจาก "ปู" เปิดความเชื่อมโยงที่น่าขนลุก

รู้หรือไม่? คำว่า "มะเร็ง" ในภาษาอังกฤษ มาจากคำว่า "ปู" เปิดความเชื่อมโยงที่น่าขนลุก

หลายคนอาจทราบดีอยู่แล้วว่า คำว่า “มะเร็ง” ในภาษาอังกฤษคือ Cancer เขียนแบบเดียวกับคำว่า Cancer ที่หมายถึงราศีกรกฏ แล้วรู้หรือไม่ว่าแท้จริงมีรากศัพท์มาจากภาษาละตินที่แปลว่า “ปู” ไม่ใช่เพราะความบังเอิญ แต่เกิดจากการสังเกตลักษณะของโรคร้ายที่แผ่ขยายแขนงออกไปคล้ายขาของปู เกาะกุมและทำลายอวัยวะโดยรอบอย่างไม่ปล่อยวาง 

ย้อนกลับไปในสมัยโบราณ ฮิปโปเครตีส (Hippocrates) บิดาแห่งการแพทย์ชาวกรีก ซึ่งมีชีวิตอยู่ช่วง 460-370 ปีก่อนคริสตกาล เป็นคนแรกๆ ที่เริ่มใช้คำว่า "Karkinos" (คาร์คินอส) ในภาษากรีก ซึ่งแปลว่า "ปู" มาเรียกชื่อเนื้องอกและแผลมะเร็งที่เขาสังเกตเห็นในผู้ป่วย

ฮิปโปเครตีส (Hippocrates) บิดาแห่งการแพทย์ชาวกรีก

ทำไมต้องเป็น "ปู"? ความเหมือนที่น่าสยดสยอง

สาเหตุที่แพทย์ในยุคโบราณเปรียบเทียบโรคมะเร็งกับปู ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ แต่เกิดจากการสังเกตลักษณะทางกายภาพของโรคที่ปรากฏบนร่างกายมนุษย์ ดังนี้:

• ลักษณะของเส้นเลือด: แพทย์โบราณสังเกตว่า รอบๆ ก้อนเนื้อร้ายมักจะมีเส้นเลือดขยายตัวและแผ่กระจายออกมาดูคล้ายกับ "ขาปู" ที่กำลังกางออก
• การเกาะติดที่แน่นหนา: มะเร็งมีความสามารถในการยึดเกาะกับเนื้อเยื่อรอบข้างอย่างเหนียวแน่น เปรียบเสมือนปูที่ใช้ก้ามหนีบและเกาะติดสิ่งต่างๆ จนยากจะแกะออก
• ความเจ็บปวด: ความรู้สึกเจ็บปวดจากการถูกมะเร็งกัดกินเนื้อเยื่อ ถูกเปรียบเทียบว่าเหมือนกับการโดนก้ามปูหนีบที่สร้างความทรมานอย่างต่อเนื่อง

จาก "Karkinos" สู่ "Cancer" ในปัจจุบัน

ต่อมาในช่วงประมาณ ค.ศ. 47-53 เซลซัส (Aulus Cornelius Celsus) นักสารานุกรมชาวโรมัน ได้แปลคำว่า Karkinos จากภาษากรีกมาเป็นภาษาละตินว่า "Cancer" ซึ่งยังคงความหมายเดิมคือ "ปู" นั่นเอง ข้อมูลจากหอจดหมายเหตุทางการแพทย์ระบุว่า นับตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา คำว่า Cancer จึงกลายเป็นคำเรียกมาตรฐานในทางการแพทย์ตะวันตกเพื่อใช้เรียกโรคเนื้องอกชนิดร้ายแรง

นอกจากนี้ ในภาษาอังกฤษยังมีคำว่า "Canker" ซึ่งมีรากศัพท์มาจากแหล่งเดียวกัน แต่มักใช้เรียกแผลเปื่อยหรือการกัดกร่อนในพืชหรือผิวหนัง ซึ่งแสดงให้เห็นถึงลักษณะเด่นของโรคที่เน้นการ "กัดกิน" และ "ทำลาย" เนื้อเยื่อรอบข้าง

ก้าวข้ามความหมายสู่การรักษาในยุคใหม่

แม้ว่าที่มาของชื่อจะฟังดูน่ากลัวและแสดงถึงความดุร้ายของโรค แต่ในปัจจุบันหน่วยงานด้านสาธารณสุขทั่วโลกได้พัฒนาเทคโนโลยีการรักษาไปไกลกว่ายุคโบราณมาก มะเร็งหลายชนิดสามารถตรวจพบได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้นและรักษาให้หายขาดได้ หากผู้ป่วยหมั่นสังเกตความผิดปกติของร่างกาย

คำว่ามะเร็งในภาษาไทย

ดร.ตรงใจ หุตางกูร นักวิจัย ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน) ได้สรุปประเด็นเกี่ยวกับวิพากษ์มูลศัพท์ (critical etymology) ของคำว่า มะเร็ง ไว้ 2 ประเด็นคือ ความหมายดั้งเดิมของคำ และความหมายที่เปลี่ยนไปดังนี้

           (1) ต้นเค้าเดิม: “มะเร็ง” มีรากคำอยู่ในภาษาตระกูลไท ไม่ใช่คำยืมจากภาษาตระกูลอื่น และสามารถนำไปเทียบได้กับคำล้านนาว่า “บ่าเรง” และคำไทใหญ่ว่า “หมากเฮ้ง” การเปรียบเทียบนี้ ทำให้ทราบว่าทั้งคำว่า “มะเร็ง” และ “บ่าเรง” ถูกกร่อนเสียงมาจากคำร่วมไทโบราณว่า *หมากเรง ซึ่งมีรากคำร่วมกับ “หมากเฮ้ง” ของไทใหญ่ โดยเสียง ร- / ฮ- เลื่อนเสียงกันได้

           (2) ความหมายเปลี่ยนแปลง: จากการสืบความหมายคำว่า “หมากเฮ้ง” (เทียบศัพท์ มะเร็ง) ของภาษาไทใหญ่ทำให้ทราบว่า ความหมายตามคำศัพท์ของ “หมากเฮ้ง” คือ “ตุ่มเม็ดเล็กๆ” เพราะ “หมาก” แปลว่า ลูก หรือ ในบริบทนี้คือ ตุ่มเม็ด ส่วน “เฮ้ง” แปลว่า มีขนาดเล็ก ด้วยเหตุนี้ “หมากเฮ้ง” จึงหมายถึง โรคผิวหนังอักเสบที่มีลักษณะเป็นผื่นตุ่มขนาดเล็ก ซึ่งเป็นโรคภายนอกร่างกาย ดังนั้น จึงกล่าวได้ว่า ความหมายดั้งเดิมของ “มะเร็ง” คือ คำเรียกรวมโรคผิวหนังหลายชนิดแบบกว้างๆ ที่มีลักษณะเป็นตุ่มผื่นผิวหนังอักเสบ แต่เมื่อการแพทย์แผนปัจจุบันของประเทศไทยมีการยกเอาคำว่า “มะเร็ง” แปลเทียบกับ “cancer” ของภาษาอังกฤษ จึงทำให้ความหมายของ “มะเร็ง” ได้ขยายเทียบเท่าความหมายของ cancer ไปด้วย นั่นคือ เป็นโรคเนื้องอกทั้งที่เกิดภายนอกและภายในร่างกาย และนี่คือความหมายที่เปลี่ยนไปของคำว่า “มะเร็ง” จากต้นทางที่เป็นเพียงโรคผิวหนัง มาเป็นโรคเนื้องอกภายในและนอกร่างกาย

มะเร็ง น. โรคที่เกิดจากความผิดปกติของเซลล์ที่แบ่งตัวอย่างรวดเร็ว ซึ่งเกิดขึ้นได้กับอวัยวะทั้งภายในและภายนอกร่างกาย ภายในเช่น มะเร็งตับ มะเร็งลำไส้ใหญ่ มะเร็งปอด ภายนอกเช่น มะเร็งผิวหนัง หรือลุกลามจากภายในออกมาภายนอกเช่น มะเร็งเต้านม หากลุกลามอย่างรุนแรงย่อมเป็นเหตุให้ถึงแก่ชีวิต;ความหมายเดิม: โรคผิวหนังอักเสบมีลักษณะเป็นผื่นตุมเม็ดเล็กๆ. จาก คำร่วมไท: *หมากเรง, เทียบ ล้านนา: บ่าเรง (อ่าน บ่าเฮง); ไทใหญ่: မၢၵ်ႇႁဵင်း (อ่าน หมากเฮ้ง = โรคเม็ดผื่นผิวหนังอักเสบ), จาก หมาก (= ลูก เม็ด ตุ่มเม็ด) + เฮ้ง (= มีขนาดเล็ก).