รู้จัก พระพิฆเนศที่เก่าแก่ที่สุดในไทย อายุ 1,400 ปี พระหัตถ์หัก ประทับนั่งเหนือฐานโยนี

รู้จัก พระพิฆเนศที่เก่าแก่ที่สุดในไทย อายุ 1,400 ปี

พระพิฆเนศที่เก่าแก่ที่สุดในไทย ประดิษฐานอยู่ที่จังหวัดปราจีนบุรี โดยเป็นประติมากรรมหินสลักที่มีขนาดใหญ่และเก่าแก่ที่สุดเท่าที่เคยมีการค้นพบหลักฐานในปัจจุบัน สะท้อนถึงความรุ่งเรืองของอารยธรรมโบราณในดินแดนไทยที่มีมายาวนานกว่าพันปี

ลักษณะเด่นและความสำคัญทางประวัติศาสตร์

ตามบันทึกทางประวัติศาสตร์จาก ศาสตราจารย์ หม่อมเจ้าสุภัทรดิศ ดิศกุล อดีตคณบดีคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร ระบุว่าพระคเณศศิลาองค์นี้ถูกค้นพบเมื่อปี พ.ศ. 2515 จากการขุดแต่งโบราณสถานกลางเมืองพระรถ หรือเมืองโบราณศรีมโหสถ ก่อนจะได้รับการบูรณะอย่างประณีตโดยเจ้าหน้าที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร

เจ้าหน้าที่กรมศิลปากรได้ค้นพบประติมากรรมรูปพระคเณศองค์นี้แตกเป็นชิ้นเล็กชิ้นน้อยอยู่ในหมู่เทวาลัยในศาสนาพราหมณ์กลางเมืองพระรถใน พ.ศ. 2515 เทวาลัยเหล่านี้ปัจจุบันคงเหลือแต่ฐานศิลาแลง มีอยู่ 6 หลัง ที่ได้รับการขุดแต่งในบริเวณใกล้เคียงกัน สี่หลังเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้าและสองหลังเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส เทวรูปพระคเณศถูกค้นพบหน้าเทวาลัยหลังสี่เหลี่ยมผืนผ้าที่ใหญ่ที่สุดซึ่งอยู่ตรงกลางของหมู่ และมีบ่อน้ำอยู่เบื้องหลัง ปัจจุบันเจ้าหน้าที่ของพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนครก็ได้คุมเข้าเป็นรูปให้มากที่สุดเท่าที่จะมากได้

พระคเณศองค์นี้มีความสูงถึง 170 เซนติเมตร จัดเป็นศิลปะสมัยทวารวดี ราวต้นพุทธศตวรรษที่ 12 (อายุประมาณ 1,400 ปี) ซึ่งมีความโดดเด่นและแตกต่างจากรูปแบบที่เราคุ้นเคยในปัจจุบัน ดังนี้

• ลักษณะใกล้เคียงธรรมชาติ: ด้านหน้าของพระพักตร์ก็แตกหักไปเช่นเดียวกัน แต่ยังคงมองเห็นงาด้านขวาและสีพระพักตร์ซึ่งแสดงถึงความมีอำนาจได้ มีลายก้านขดเล็กๆ และเส้นข้างใต้อีกเส้นหนึ่งเหนือต้นงวงทางด้านขวา พระกรรณและด้านบนของพระเศียรสลักตามแบบศีรษะช้างอย่างแท้จริง องค์พระคเณศไม่ทรงเครื่องอาภรณ์ เส้นนูนซึ่งอาจเป็นสายรัดองค์หรือขอบผ้าทรงยังคงมีเหลืออยู่บนบั้นพระองค์ด้านหลัง จากด้านหลังของพระเศียรลงมามีรอยสลักเว้าเข้าไปทางตอนกลางของพระองค์
• ประติมากรรม 2 พระหัตถ์: เดิมมีเพียง 2 พระหัตถ์ (ปัจจุบันชำรุดไปตามกาลเวลา) ซึ่งเป็นรูปแบบที่พบในยุคเก่า
• ฐานโยนิโบราณ: ประทับนั่งอยู่เหนือฐานศิลาใหญ่ซึ่งมีร่องสำหรับให้น้ำมนต์ไหลอยู่เบื้องหน้า (โยนี)
• ศิลปะก่อนเมืองพระนคร: มีลักษณะทางศิลปกรรมเทียบได้กับพระคเณศจากตวลผักกิน (Tual Phak Kin) ในประเทศกัมพูชา ซึ่งเป็นศิลปะเขมรสมัยก่อนเมืองพระนคร

ไฮไลต์สำคัญ ณ พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ปราจีนบุรี

หลังจากการค้นพบ พระพิฆเนศที่เก่าแก่ที่สุดในไทย องค์นี้ได้ถูกนำไปเก็บรักษาไว้ที่กรุงเทพฯ ระยะหนึ่ง จนกระทั่งพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ปราจีนบุรี ได้ปรับปรุงอาคารจัดแสดงแล้วเสร็จ กรมศิลปากรจึงได้อัญเชิญองค์พระกลับคืนสู่ถิ่นกำเนิดเมื่อเดือนมีนาคม พ.ศ. 2562 เพื่อให้ประชาชนและนักท่องเที่ยวได้เข้าชมความงดงามและกราบสักการะเพื่อความเป็นสิริมงคล

ปัจจุบันพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ปราจีนบุรี ตั้งอยู่ที่ตำบลหน้าเมือง อำเภอเมือง จังหวัดปราจีนบุรี ภายในมีการจัดแสดงโบราณวัตถุจากเมืองศรีมโหสถไว้อย่างครบถ้วน โดยเฉพาะพระคเณศศิลาองค์นี้ที่ถือเป็นหนึ่งในโบราณวัตถุชิ้นเอกที่ไม่ควรพลาดด้วยประการทั้งปวง