หญิงป่วยมะเร็งผู้มี "เซลล์อมตะ" ตายไปแล้วแต่ยังช่วยคนทั้งโลก จุดเปลี่ยนสำคัญวงการแพทย์

หญิงป่วยมะเร็งเจ้าของ "เซลล์อมตะ" เสียชีวิตไปแล้วแต่ช่วยคนทั้งโลกโดยไม่รู้ตัว จุดเปลี่ยนวงการแพทย์ไปตลอดกาล 

ในปี 1951 เฮนเรียตตา แล็กส์ (Henrietta Lacks) คุณแม่ลูกห้าวัยเยาว์ ได้เดินทางไปยังโรงพยาบาลจอห์นส์ ฮอปกินส์ (The Johns Hopkins Hospital) ด้วยอาการเลือดออกทางช่องคลอด จากการตรวจอย่างละเอียดโดย นายแพทย์โฮเวิร์ด โจนส์ (Dr. Howard Jones) นรีแพทย์ชื่อดัง พบว่าเธอมีเนื้องอกร้ายขนาดใหญ่ที่ปากมดลูก ซึ่งในเวลานั้น โรงพยาบาลจอห์นส์ ฮอปกินส์ เป็นหนึ่งในสถานพยาบาลเพียงไม่กี่แห่งที่รับรักษาชาวแอฟริกัน-อเมริกันที่ยากไร้

บันทึกทางการแพทย์ ระบุว่านางแล็กส์ได้เริ่มรับการรักษาด้วยแร่เรเดียมสำหรับโรคมะเร็งปากมดลูก ซึ่งถือเป็นการรักษาที่ดีที่สุดในขณะนั้น ตัวอย่างเซลล์มะเร็งของเธอที่ถูกเก็บมาระหว่างการตัดชิ้นเนื้อเพื่อตรวจวินิจฉัย ถูกส่งไปยังห้องปฏิบัติการเนื้อเยื่อของ นายแพทย์จอร์จ เกย์ (Dr. George Gey) นักวิจัยด้านมะเร็งและไวรัสผู้มีชื่อเสียง

แม้ว่านางแล็กส์จะเสียชีวิตลงในวันที่ 4 ตุลาคม 1951 ด้วยวัยเพียง 31 ปี แต่เซลล์ของเธอยังคงสร้างผลกระทบต่อโลกอย่างต่อเนื่อง

การค้นพบ "เซลล์อมตะ" ที่ไม่มีใครเคยเห็นมาก่อน

เป็นเวลาหลายปีที่นายแพทย์เกย์ได้เก็บรวบรวมเซลล์จากผู้ป่วยมะเร็งปากมดลูกทุกคนที่มารักษาที่จอห์นส์ ฮอปกินส์ โดยไม่คำนึงถึงเชื้อชาติหรือสถานะทางเศรษฐกิจและสังคม แต่ตัวอย่างเหล่านั้นกลับตายลงอย่างรวดเร็วในห้องแล็บ ทว่าเซลล์ของนางแล็กส์กลับต่างออกไปอย่างสิ้นเชิง ในขณะที่เซลล์อื่นตายลง เซลล์ของเธอกลับเพิ่มจำนวนขึ้นเป็นสองเท่าในทุกๆ 20 ถึง 24 ชั่วโมง นักวิทยาศาสตร์เรียกว่า Immortalized human cell line (เซลล์สายพันธุ์มนุษย์อมตะ) 

ในช่วงเวลาดังกล่าวซึ่งเป็นยุคทองของการค้นหาเนื้อเยื่อเพื่อใช้เพาะเชื้อไวรัสและทำการทดสอบ เซลล์ของเธอจึงถูกมองว่าสมบูรณ์แบบสำหรับหลายวัตถุประสงค์ เซลล์เหล่านี้ถูกเพาะเลี้ยงในห้องปฏิบัติการหลายแห่ง

ปัจจุบัน เซลล์ที่น่าอัศจรรย์เหล่านี้ถูกขนานนามว่า "HeLa" (ซึ่งนำมาจากอักษรสองตัวแรกของชื่อและนามสกุลของเธอ) เซลล์เหล่านี้ถูกนำมาใช้เพื่อศึกษาผลกระทบของสารพิษ ยา ฮอร์โมน และไวรัสที่มีต่อการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็งโดยไม่ต้องทดลองในมนุษย์ นอกจากนี้ยังใช้ในการทดสอบผลกระทบของรังสี ศึกษาจีโนมมนุษย์ และมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการพัฒนาวัคซีนโปลิโอ รวมถึงวัคซีนโควิด-19 (COVID-19)  และจนถึงทุกวันนี้ เซลล์ที่เติบโตมาจากชุดต้นฉบับยังคงถูกใช้ในการวิจัยอย่างต่อเนื่อง

Courtesy the Lacks Family เฮนเรียตตา แล็กส์ (Henrietta Lacks)

จริยธรรมทางการแพทย์และมรดกที่ทิ้งไว้

ข้อโต้แย้งเกี่ยวกับการใช้เซลล์เหล่านี้มีสาเหตุมาจากข้อเท็จจริงที่ว่า นางแล็กส์ไม่เคยถูกถามว่าเซลล์ของเธอสามารถนำไปใช้ในลักษณะนี้ได้หรือไม่ แม้ว่าการขออนุญาตจากผู้ป่วยเพื่อนำเซลล์และเนื้อเยื่อไปใช้ในการวิจัยจะไม่ใช่เรื่องปกติในสมัยนั้น แต่เธอและครอบครัวก็ไม่เคยได้รับแจ้งข้อมูลใดๆ เลยหลังจากที่เธอเสียชีวิตลง จนกระทั่งในทศวรรษที่ 1970 ตัวตนของนางแล็กส์ในฐานะเจ้าของรหัส "HeLa" ในชื่อ "HeLa cells" จึงถูกเปิดเผย

ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา ได้มีการอภิปรายอย่างเข้มข้นเกี่ยวกับค่าตอบแทนที่ควรจะมอบให้แก่กองมรดกและครอบครัวของเธอ นอกจากนี้ การหารือในระยะหลังยังมุ่งเน้นไปที่ข้อมูลทางพันธุกรรมของเซลล์เหล่านั้น ซึ่งเป็นข้อมูลที่อาจส่งผลกระทบต่อสมาชิกในครอบครัวที่ยังมีชีวิตอยู่ของนางแล็กส์ด้วย

ทางโรงพยาบาลจอห์นส์ ฮอปกินส์ ระบุว่าแม้เซลล์เหล่านี้จะเป็นเซลล์ชนิดแรกที่สามารถแบ่งปันและขยายพันธุ์ในห้องแล็บได้ง่าย แต่ทางสถาบันไม่เคยขายหรือแสวงหาผลกำไรจากการค้นพบหรือการแจกจ่ายเซลล์ HeLa และไม่ได้เป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ในสายพันธุ์เซลล์นี้ แต่ได้มอบเซลล์ HeLa ให้กับงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ทั่วโลกอย่างเสรี

อย่างไรก็ตาม เมื่อทบทวนประวัติศาสตร์ในช่วงกว่า 50 ปีที่ผ่านมา คณะผู้บริหารโรงพยาบาลจอห์นส์ ฮอปกินส์ ยอมรับว่าสถาบันควรทำได้ดีกว่านี้ในการแจ้งให้สมาชิกครอบครัวของ เฮนเรียตตา แล็กส์ ทราบและร่วมมือกับพวกเขา เพื่อเป็นการเคารพในความเป็นส่วนตัวและผลประโยชน์ส่วนบุคคล แม้ว่าการเก็บและใช้เซลล์เพื่อการวิจัยในทศวรรษ 1950 จะเป็นแนวทางที่ยอมรับได้และถูกกฎหมายในขณะนั้นก็ตาม

การปกป้องสิทธิอาสาสมัครในงานวิจัย

นับตั้งแต่ปี 1951 กฎหมายที่คุ้มครองอาสาสมัครวิจัยได้วิวัฒนาการไปมาก ผู้เชี่ยวชาญด้านจริยธรรมทางการแพทย์ เน้นย้ำว่าปัจจุบันต้องมีการปฏิบัติตามข้อกำหนดอย่างเคร่งครัด โดยเฉพาะเรื่อง "การยินยอมโดยได้รับการบอกกล่าว" (Informed Consent) ซึ่งทางจอห์นส์ ฮอปกินส์ ยืนยันว่าได้สนับสนุนการเปลี่ยนแปลงทางกฎหมายเหล่านี้มาโดยตลอด เพื่อเป็นเกียรติแก่การอุทิศตนของ เฮนเรียตตา แล็กส์ และเพื่อให้มั่นใจว่าข้อมูลทางการแพทย์ของครอบครัวแล็กส์จะได้รับการคุ้มครองอย่างเหมาะสม