พบ "เลือดเพชร" กรุ๊ปพิเศษ Jk(a-b-) หายากระดับโลก คนเอเชียมีแค่ 0.01%

พบเลือดกรุ๊ปพิเศษ Jk(a-b-) ฉายา "เลือดเพชร" หายากยิ่งกว่า Rh Negative เอเชียพบแค่ 0.01% ของประชากรเท่านั้น

เมื่อวันที่ 23 มกราคม 2569 สำนักข่าว Qilu Evening News รายงานการค้นพบครั้งสำคัญในวงการแพทย์เมืองเต๋อโจว มณฑลซานตง ประเทศจีน เมื่อมีการตรวจพบผู้ที่มีกรุ๊ปเลือดหายากระดับโลกอย่าง Jk(a-b-) ซึ่งเป็นครั้งแรกที่มีการพบในเมืองนี้ โดยกรุ๊ปเลือดดังกล่าวได้รับฉายาว่า "เลือดเพชร" (Diamond Blood) เนื่องจากมีความถี่ในการพบน้อยยิ่งกว่าเลือดกรุ๊ป Rh Negative หรือที่รู้จักกันในชื่อ "เลือดแพนด้า"

ความหายากของกรุ๊ปเลือดเพชรนั้นมีความแตกต่างกันไปตามเชื้อชาติ โดยในกลุ่มคนผิวขาวพบประมาณ 0.14% ในกลุ่มชาวอเมริกันเชื้อสายแอฟริกันพบประมาณ 0.05% แต่สำหรับกลุ่มประชากรชาวเอเชียถือว่าหายากที่สุด โดยมีโอกาสพบได้น้อยกว่า 1 ใน 10,000 คน เท่านั้น

ทำความรู้จักระบบหมู่เลือด Kidd และความพิเศษของ Jk(a-b-)

ข้อมูลจากสถาบันโลหิตวิทยา ระบุว่ากรุ๊ปเลือดชนิดนี้จัดอยู่ในระบบหมู่เลือด Kidd (Kidd Blood Group System) ซึ่งเป็นระบบหมู่เลือดที่ 18 ของมนุษย์ที่ถูกค้นพบ ความพิเศษของเลือดกรุ๊ป Jk(a-b-) เกิดจากการกลายพันธุ์ของยีนที่ทำให้บนผิวของเม็ดเลือดแดงขาดแอนติเจน (Antigen) ชนิด Jkᵃ, Jkᵇ และ Jk3 ไปอย่างสิ้นเชิง

แม้ว่าผู้ที่มีเลือดกรุ๊ปพิเศษนี้จะสามารถใช้ชีวิตประจำวันได้ตามปกติเหมือนคนทั่วไปและไม่จำเป็นต้องเข้ารับการรักษาใด ๆ แต่จะมีข้อควรระวังที่สำคัญอย่างยิ่งใน 2 สถานการณ์ ดังนี้:

• การรับบริจาคเลือด: ผู้ที่มีเลือดกรุ๊ปนี้จำเป็นต้องรับเลือดจากผู้ที่มีกรุ๊ปเลือดเดียวกันเท่านั้น หากได้รับเลือดกรุ๊ปทั่วไป ร่างกายอาจเกิดปฏิกิริยาการสลายของเม็ดเลือดแดงที่เกิดขึ้นภายหลัง (Delayed Hemolytic Transfusion Reaction) ซึ่งมีความรุนแรงถึงขั้นเป็นอันตรายต่อชีวิต
• การตั้งครรภ์: หากมารดามีเลือดกรุ๊ป Jk(a-b-) แต่ทารกในครรภ์ได้รับแอนติเจนสืบทอดมาจากบิดา อาจนำไปสู่ภาวะหมู่เลือดแม่และลูกไม่เข้ากัน มารดาจึงจำเป็นต้องได้รับการตรวจติดตามระดับแอนติบอดีอย่างใกล้ชิดตลอดการตั้งครรภ์ รวมถึงต้องเตรียมแผนการสำรองเลือดฉุกเฉินไว้ด้วย

การค้นพบในครั้งนี้ช่วยย้ำเตือนถึงความสำคัญของการตรวจระบุหมู่เลือดอย่างละเอียด เพื่อความปลอดภัยสูงสุดในการรักษาพยาบาล และเป็นฐานข้อมูลสำคัญในการบริหารจัดการธนาคารเลือดสำหรับผู้ป่วยที่มีกรุ๊ปเลือดหายากในอนาคต

เลือดกรุ๊ปพิเศษ Jk(a-b-)ในไทย

ศาสตราจารย์พิเศษ พลตรีหญิง ดร. อ้อยทิพย์ ณ ถลาง ภาควิชาเทคนิคการแพทย์ คณะสหเวชศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ให้ข้อมูลไว้ในบทความพิเศษของสมาคมโลหิตวิทยาว่า หมู่เลือด Jk(a-b-) พบได้น้อยในกลุ่มประชากรทั่วไป คือประมาณ 0.01% เท่านั้น

สำหรับผู้บริจาคโลหิตคนไทย พบได้ 0.025% แต่ในกลุ่มโพลินีเซีย (Polynesians) จะพบได้ตั้งแต่ 0.1-1.4% สำหรับในกลุ่ม คอเคเซียน (Caucasians) คนฟินแลนด์จะพบได้มากกว่ากลุ่มอื่น จึงมีการจัดตั้งรายชื่อผู้บริจาคโลหิตที่มี Jk(a-b-) ไว้ในลิสต์ของกลุ่มเลือดหายาก