"นามสกุลแรกของไทย" คืออะไร? กษัตริย์พระองค์ใดพระราชทานให้ใครเป็นต้นตระกูล?

การมี “นามสกุล” ไม่ใช่เรื่องที่อยู่กับสังคมไทยมาแต่โบราณ แต่เกิดขึ้นในสมัย รัชกาลที่ 6 (พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว) ซึ่งทรงเล็งเห็นความสำคัญของระบบชื่อ–นามสกุลต่อการปกครองประเทศ

โดยการจัดทำทะเบียนราษฎร และการระบุสายสกุลทางครอบครัว เป็นสิ่งที่ควรบังเกิดขึ้น พระองค์จึงโปรดเกล้าฯ ให้ตรา “พระราชบัญญัติขนานนามสกุล พ.ศ. 2456” ทำให้ชาวไทยทุกคนจำเป็นต้องมีนามสกุลอย่างเป็นทางการเป็นครั้งแรก

นามสกุลแรกของประเทศไทย คือ “สุขุม”

นามสกุลแรกในประวัติศาสตร์ไทยที่ถูกพระราชทานคือ “สุขุม” ซึ่งพระราชทานแก่

• เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม)
  เสนาบดีกระทรวงนครบาล ผู้เป็นขุนนางคนสำคัญในปลายรัชกาลที่ 5 ต่อรัชกาลที่ 6

วันที่ได้รับพระราชทานอย่างเป็นทางการคือ 30 พฤษภาคม พ.ศ. 2456 ซึ่งถือเป็นวันถือกำเนิดของ “นามสกุลแรกของไทย” อย่างแท้จริง

เหตุใดเจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) จึงเป็นผู้ได้รับนามสกุลแรก?

เจ้าพระยายมราช เป็นผู้มีบทบาทสำคัญต่อการบริหารราชการ รวมถึงเป็นผู้ที่รัชกาลที่ 6 ทรงไว้วางพระราชหฤทัยอย่างสูง อีกทั้งก่อนหน้านั้น เขายังเคยเป็น “ครู” ของพระราชโอรสในรัชกาลที่ 5 ถึง 4 พระองค์ ได้แก่

• พระองค์เจ้ากิติยากรวรลักษณ์

• พระองค์เจ้ารพีพัฒนศักดิ์

• พระองค์เจ้าประวิตรวัฒโนดม

• พระองค์เจ้าจิรประวัติวรเดช

ด้วยความใกล้ชิดและความไว้วางพระราชหฤทัยนี้ จึงเป็นเหตุผลสำคัญที่ทำให้ เจ้าพระยายมราช (ปั้น) เป็นบุคคลแรกที่ได้รับนามสกุลพระราชทาน

ทำไมรัชกาลที่ 6 จึงจัดให้คนไทยมีนามสกุล?

ก่อนปี 2456 คนไทยส่วนใหญ่มีเพียงชื่อเฉพาะบุคคล ทำให้เกิดความสับสนทั้งด้านการปกครอง การจัดเก็บภาษี การระบุหมู่บ้าน/ครอบครัว และการทำทะเบียนราษฎร

รัชกาลที่ 6 มีพระราชดำรัสชัดเจนว่า การมีนามสกุลจะช่วยให้

• แยกบุคคลที่มีชื่อซ้ำกันได้ง่าย

• ทำให้ประชาชน “รู้จักรำลึกถึงบรรพบุรุษ”

• สร้างความภาคภูมิใจในตระกูล

• เป็นพื้นฐานของระบบราชการและการปกครองแบบใหม่

จึงโปรดให้ตรากฎหมายบังคับใช้ทั่วประเทศ และให้ขุนนางชั้นผู้ใหญ่เป็นกลุ่มแรกที่ได้รับพระราชทานนามสกุล โดยนอกจาก นามสกุล “สุขุม” ที่เป็น “นามสกุลแรกของไทย” หรือลำดับที่ 1 ที่พระราชทานให้เจ้าพระยายมราช (ปั้น สุขุม) แล้ว ในคราวเดียวกันนั้น รัชกาลที่ 6 ยังพระราชทาน “นามสกุล” ให้ขุนนางอีกจำนวนหนึ่ง  อันเป็น “5 นามสกุลแรกของไทย” ได้แก่

ลำดับที่ 2 นามสกุล “มาลากุล” พระราชทานให้ พระยาวิสุทธิสุริยศักดิ์ (หม่อมราชวงศ์เปีย) หรือ เจ้าพระยาพระเสด็จสุเรนทราธิบดี เสนาบดีกระทรวงธรรมการในเวลาต่อมา กับ พระยาอนุรักษ์ราชมณเฑียร (หม่อมราชวงศ์ปุ้ม) หรือ เจ้าพระยาธรรมาธิการณาธิบดี เสนาบดีกระทรวงวัง ในเวลาต่อมา

ลำดับที่ 3 นามสกุล “พึ่งบุญ” พระราชทานให้ พระยาประสิทธิ์ศุภการ (หรือ เจ้าพระยารามราฆพ ในเวลาต่อมา) จางวางมหาดเล็กห้องพระบรรทม

ลำดับที่ 4 นามสกุล “ณ มหาไชย” พระราชทานให้ พระยาเทพทวาราวดี (หรือ พระยาบำเรอบริรักษ์ ในเวลาต่อมา) อธิบดีกรมมหาดเล็ก

ลำดับที่ 5 นามสกุล “ไกรฤกษ์” พระราชทานให้ พระยาบุรุษรัตนราชพัลลภ อธิบดีกรมชาวที่ และ พระยาจักรปาณีศรีศีลวิสุทธิ์ (หรือ เจ้าพระยามหิธร ในเวลาต่อมา) กรรมการศาลฎีกา