เช็กข่าวชัวร์ : ความเชื่อเรื่อง มะกรูด-ตะไคร้ "ไล่ยุง" ได้จริงตามที่กล่าวอ้างหรือไม่?

มีการแชร์ข้อมูลในโลกออนไลน์ว่า การใช้ มะกรูด และ ตะไคร้หอม สามารถ “ไล่ยุงได้อย่างมีประสิทธิภาพ” และอาจ “ทดแทนสารเคมีกันยุง” ได้ นำไปสู่การตั้งคำถามว่า ข้ออ้างดังกล่าวเป็นข่าวปลอมหรือมีมูลจริง — กองบรรณาธิการ Sanook News ตรวจสอบข้อเท็จจริงแล้ว ดังนี้

คำถาม

จริงหรือไม่ที่ "มะกรูดและตะไคร้หอมมีประสิทธิภาพในการไล่ยุง" ได้ตามที่แชร์กันในโซเชียลมีเดีย?

การตรวจสอบ

จากการค้นคว้า พบว่า มีงานวิจัยและบทความหลายสำนักที่ศึกษาหลักฐานของสมุนไพรทั้งสองชนิดในแง่ของการไล่ยุง ดังนี้

• สำหรับตะไคร้หอม (Cymbopogon spp.) พบว่ามีงานวิจัยในไทยโดยใช้ “น้ำมันหอมระเหยจากตะไคร้” ที่ความเข้มข้นประมาณ 17% พบว่าสามารถป้องกันการถูกยุงกัดได้ประมาณ 3 ชั่วโมงในห้องทดลอง 
• สำหรับมะกรูด (Citrus hystrix) พบว่า มีงานค้นคว้าที่กล่าวว่า “น้ำมันหอมระเหยจากใบ/เปลือกมะกรูด” มีฤทธิ์ไล่ยุง–กระตุ้นให้ยุงหนี (excito‑repellency) โดยเฉพาะต่อยุงสายพันธุ์ Aedes aegypti และ Anopheles minimus 
• มีบทความของ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และของหน่วยงานแพทย์แผนไทยที่แนะนำให้ใช้สมุนไพรหลายชนิด ได้แก่ ตะไคร้หอมและมะกรูด เป็นตัวเลือกหนึ่งในการ “ไล่ยุงแบบธรรมชาติ” 

อย่างไรก็ตาม พบเงื่อนไขหลายอย่างที่ต้องพิจารณา:

• ประสิทธิภาพขึ้นอยู่กับ “ความเข้มข้นของน้ำมันหอมระเหย” วิธีการเตรียม และระยะเวลาที่ใช้ทดลอง
• ผลที่ได้มักมาจาก “การทดลองในห้องทดลอง” ไม่ได้แปลว่าใช้ในสภาพแวดล้อมจริงแล้วได้ผลเท่ากันเสมอไป
• เวลาที่สามารถป้องกันยุงกัดได้มัก “สั้น” เมื่อเทียบกับผลิตภัณฑ์กันยุงเชิงพาณิชย์หรือสารเคมีที่ได้รับการรับรอง เช่น งานหนึ่งพบว่า ตะไคร้หอมผสมมีผลป้องกันได้ประมาณ 2 ชั่วโมงในบางกรณี 
• สำหรับมะกรูด แม้มีงานระบุว่า “สามารถใช้ป้องกันยุงลาย” แต่ไม่ได้หมายความว่า “ใช้แทนสารเคมีกันยุงได้เต็มประสิทธิภาพ” 

ข้อเท็จจริง

สรุปแบบฟันธง: ข้ออ้างที่ว่า “มะกรูดและตะไคร้หอมมีประสิทธิภาพสูงในการไล่ยุงจนสามารถทดแทนสารเคมีได้เต็มที่” ถือว่า ยังไม่เป็นความจริงเต็มรูปแบบ

ทั้งนี้ สมุนไพรทั้งสองมี “ศักยภาพ” ในการช่วยลดการถูกยุงกัดในระยะสั้นและภายใต้เงื่อนไขที่เหมาะสม แต่ยังไม่มีหลักฐานที่ชัดเจนว่าใช้ในชีวิตจริงแล้วได้ผลเทียบเท่าหรือมากกว่าสารเคมีกันยุงที่ผ่านการรับรอง

• 3 ไม้ดอก ที่ทำให้ "งูหวาดกลัว" ไม่กล้าเลื้อยเข้าบ้าน แค่ปลูกไว้รั้วบ้านก็ได้ผล!
• ต่างชาติแชร์ "น้ำสูตรเด็ด" ไล่ยุง-แมลงในบ้าน แค่ตั้งไว้ 1 ถ้วย ทั้งรังหนีหายเหมือนไม่เคยมี!

อ้างอิง

1. “สมุนไพรไล่ยุงลาย วายร้ายไข้เลือดออก” ThaiHealth
2. “7 สมุนไพร ป้องกันยุงกัด พร้อมเผยเคล็ดลับ วิธีทำสเปรย์ตะไคร้หอมไล่ยุง” HFocus
3. “Excito‑Repellency of Citrus hystrix DC Leaf and Peel Essential Oils Against Aedes aegypti and Anopheles minimus” (บทความวิจัย)
4. “Lemon Grass (Cymbopogon Citratus) Extract as Mosquito Repellent Lotion” (บทความวิจัย)
5. “An overview of the potential of Citrus hystrix (kaffir lime) essential oil as mosquito repellent” (บทความทบทวน)