วิจัยล่าสุด สัญญาณเตือน "อัลไซเมอร์" อาจปรากฏล่วงหน้าถึง 20 ปี รู้ตัวเองก่อนถึงวัยทอง

วิจัยล่าสุดจากสมองผู้ป่วย สัญญาณเตือนของ "อัลไซเมอร์" อาจปรากฏล่วงหน้าถึง 20 ปี ระวังถ้ามีอาการแบบนี้ ทั้งที่ยังไม่วัยทอง 

นักวิทยาศาสตร์พบสัญญาณเริ่มต้นของโรคอัลไซเมอร์ ซึ่งเป็นโรคที่ค่อย ๆ ขโมยความทรงจำของผู้ป่วย โดยสัญญาณเหล่านี้อาจเกิดขึ้นล่วงหน้าถึง 20 ปี ก่อนที่อาการของโรคจะปรากฏชัดเจน

หนึ่งในอาการเริ่มต้นคือปัญหาในการรับรู้เชิงพื้นที่ (Spatial Awareness) เช่น การอ่าน GPS ได้ยาก หรือ การยืนใกล้ผู้อื่นมากเกินไป ซึ่งอาจเป็นสัญญาณบ่งชี้แรกของโรคสมองเสื่อมในอนาคต

ตัวอย่างของการมีหรือไม่มี spatial awareness:

• มี spatial awareness:

  • เดินผ่านช่องแคบโดยไม่ชนขอบ

  • จอดรถในที่แคบได้อย่างแม่นยำ

  • รู้ว่าควรยืนห่างจากคนอื่นแค่ไหนเมื่อสนทนา

• ไม่มี spatial awareness:

  • ยืนใกล้คนอื่นเกินไปโดยไม่รู้ตัว

  • เดินชนของรอบข้าง

  • อ่านแผนที่หรือ GPS ไม่เข้าใจ

  • หลงทางง่ายแม้ในสถานที่คุ้นเคย

ผู้เชี่ยวชาญระบุว่า ปัญหาเหล่านี้มักเกิดขึ้นก่อนที่ผลสแกนสมองจะแสดงให้เห็นความเสียหายอย่างชัดเจน

โรคอัลไซเมอร์มี 2 ระยะสำคัญ

จากการศึกษาของสถาบัน Allen Institute for Brain Science ในซีแอตเทิล ประเทศสหรัฐอเมริกา พบว่าโรคอัลไซเมอร์พัฒนาผ่าน 2 ระยะหลักที่เรียกว่า “epochs”

1. ระยะเงียบ (Stealth Phase): เริ่มต้นหลายสิบปีก่อนแสดงอาการ โดยจะเกิดความเสียหายกับเซลล์สมองบางกลุ่มที่บอบบาง โดยเฉพาะในสมองส่วนที่ควบคุมการนำทางเชิงพื้นที่
   ศ.ไมเคิล ฮอร์นเบอร์เกอร์ ผู้เชี่ยวชาญด้านโรคสมองเสื่อมจากมหาวิทยาลัย East Anglia อธิบายว่า

   “นั่นอาจเป็นเหตุผลว่าทำไมการหลงทางจึงเป็นหนึ่งในสัญญาณแรกของโรคอัลไซเมอร์”

2. ระยะโปรตีนสะสม (Protein Build-up Phase): ในระยะนี้จะเริ่มมีการสะสมของโปรตีน “ทาว (tau)” และ “อะไมลอยด์ (amyloid)” แม้ว่าสมองของคนชราส่วนใหญ่จะมีโปรตีนเหล่านี้ในระดับหนึ่ง แต่หากมีการสะสมจนเกิด “คราบ” และ “การพันกัน” ก็จะส่งผลให้เกิดอาการสมองเสื่อมอย่างชัดเจน เช่น ความจำเสื่อม, ใช้ภาษายากขึ้น, และ คิดวิเคราะห์ลดลง

  การวินิจฉัยภาวะสมองเสื่อมมักอาศัยแบบสอบถามเพื่อระบุปัญหาด้านความจำ ควบคู่กับการสแกน MRI (ตามภาพ) เพื่อดูการสูญเสียปริมาตรของสมอง

ผลการศึกษาใหม่จากซีแอตเทิล

ทีมนักวิจัยได้วิเคราะห์สมองของผู้บริจาค 84 ราย ที่เสียชีวิตด้วยโรคอัลไซเมอร์ โดยใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์เพื่อตรวจสอบระดับโปรตีนที่ผิดปกติ

• แม้แต่ในผู้ที่มีระดับโปรตีนผิดปกติในระดับต่ำ ก็พบว่ามีการเสื่อมของเซลล์สมองแล้ว

• โดยเฉพาะเซลล์ประสาทที่มีหน้าที่ยับยั้งสัญญาณบางอย่างในสมอง ได้รับผลกระทบอย่างชัดเจน

ดร.มาริอาโน กาบิตโต หัวหน้าทีมวิจัยระบุว่า “ความเสื่อมนี้สามารถสะสมจนกระทั่งลุกลามไปยังสมองส่วนที่เกี่ยวข้องกับความจำและการใช้ภาษา”

การศึกษาอื่นที่ใช้การสแกนสมองของอาสาสมัครกว่า 100 รายที่มีประวัติครอบครัวเป็นอัลไซเมอร์ก็พบว่า ผู้ที่มีระดับโปรตีนสองชนิดนี้สูง มักมีแนวโน้ม ความจำเสื่อม และ สมาธิสั้นลง

ดร.กาบิตโตกล่าวกับ Science Focus ว่า “การรู้ว่าเซลล์สมองใดเสื่อมก่อน อาจเป็นกุญแจสำคัญในการพัฒนาวิธีรักษา เพื่อป้องกันการเสื่อมลงในอนาคต”

ความหวังใหม่ : ตรวจพบและรักษาก่อนเกิดอาการ

นักวิจัยหวังว่าจะสามารถใช้ข้อมูลนี้ในการ ทำนายความเสื่อมของสมองได้อย่างแม่นยำ

พวกเขามั่นใจว่า การแทรกแซงในระยะเงียบ (ก่อนแสดงอาการ) จะช่วยชะลอ หรือแม้แต่ป้องกันการลุกลามของโรคอัลไซเมอร์ได้

“ช่วงที่โรคยังไม่แสดงอาการ คือช่วงเวลาทองสำหรับการตรวจจับ การแทรกแซง และการป้องกัน” - ดร.อิกอร์ ฟอนตานา จากสมาคมโรคอัลไซเมอร์

งานวิจัยใหม่จากเกาหลีใต้ : กลุ่มอาการเมตาบอลิกเพิ่มความเสี่ยง

นักวิทยาศาสตร์ในเกาหลีใต้ค้นพบว่า กลุ่มอาการเมตาบอลิก (Metabolic Syndrome) อาจเพิ่มความเสี่ยงของโรคสมองเสื่อมก่อนวัยถึง 24%

กลุ่มอาการนี้ประกอบด้วยเงื่อนไข 5 อย่าง ได้แก่:

1. ไขมันหน้าท้อง

2. ความดันโลหิตสูง

3. น้ำตาลในเลือดสูง

4. ไตรกลีเซอไรด์สูง

5. คอเลสเตอรอลดี (HDL) ต่ำ

ผู้ที่มีครบทั้ง 5 อาการมีความเสี่ยงเพิ่มขึ้นถึง 70%

แม้การเชื่อมโยงยังไม่ชัดเจน แต่นักวิจัยชี้ว่า โรคอ้วน, ความดันสูง, และ น้ำตาลในเลือดสูง โดยเฉพาะในผู้ป่วยเบาหวาน ล้วนมีส่วนเกี่ยวข้องกับการเพิ่มความเสี่ยงของโรคสมองเสื่อม