เชื่อที่คนแชร์ "สมุนไพรหลังบ้าน" ลดความร้อน-ขับสารพิษ กินวันเดียวไตวายเฉียบพลัน

เชื่อที่คนแชร์ "สมุนไพรหลังบ้าน" ลดความร้อน-ขับสารพิษ กินวันเดียวไตวายเฉียบพลัน ถือเป็นเคสแรกที่มีรายงานทางการแพทย์

หญิงวัย 68 ปี ชาวกรุงฮานอย เกิดอาการป่วยหลังดื่มน้ำต้มจากต้น Oxalis debilis หรือภาษาไทยเรียกว่า ผักแว่นดอย (ชื่อวิทยาศาสตร์ Oxalis corymbosa DC.) ซึ่งมีผู้แชร์กันว่าเป็นสมุนไพรช่วยลดความร้อนในร่างกายและขับสารพิษ เธอจึงออกไปหลังบ้านเก็บต้นไม้ชนิดนี้มาทั้งรากและหัว แล้วนำมาต้มกับน้ำ 1.5 ลิตร จนเหลือ 600 มิลลิลิตร

เธอดื่มไปสองแก้ว ที่เหลือให้แม่วัย 85 ปี ดื่มร่วมด้วย โดยน้ำดังกล่าวมีรสฝาด เปรี้ยว และเค็ม ทั้งที่ไม่ได้เติมอะไรลงไป หลังดื่ม เธอเริ่มรู้สึกไม่สบาย คลื่นไส้ และอาเจียนออกมาเป็นน้ำย่อย เช้าวันรุ่งขึ้นอาการยังไม่ดีขึ้น รู้สึกเหนื่อย ปวดศีรษะ วิงเวียน และเบื่ออาหาร จึงตัดสินใจไปตรวจที่โรงพยาบาลบั๊กไม

ที่ศูนย์ควบคุมพิษของโรงพยาบาล แพทย์พบว่า ผู้ป่วยรู้สึกตัวดี ไม่มีไข้ ไม่ปวดท้องหรือคลื่นไส้ แต่ยังมีอาการปวดศีรษะแบบตื้อ ๆ ผลตรวจเลือดพบว่าค่าครีอะตินินสูงกว่าปกติหลายเท่า เป็นสัญญาณชัดเจนว่า ไตได้รับความเสียหาย และได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นภาวะไตวายเฉียบพลัน

จากตัวอย่างพืชที่ผู้ป่วยนำมา แพทย์ระบุว่าเป็น Oxalis corymbosa DC. ซึ่งมีกรดออกซาลิก (oxalic acid) ในปริมาณสูงมาก และสารนี้คือสาเหตุที่ทำให้เกิดพิษดังกล่าว ผลตรวจจากสถาบันวิจัยความปลอดภัยด้านอาหารแห่งชาติยืนยันว่าตัวอย่างพืชมีกรดออกซาลิกในระดับสูง

ดร.นพ.เหงียน จุง เงวียน ผู้อำนวยการศูนย์ควบคุมพิษ อธิบายว่า กรดออกซาลิกเป็นกรดอินทรีย์ชนิดรุนแรง หากรับเข้าไปในปริมาณมากอาจทำให้เยื่อบุทางเดินอาหารระคายเคือง เกิดพิษเฉียบพลัน และอาจเสียชีวิตได้ สารนี้ยังสามารถรวมตัวกับแคลเซียมในร่างกาย กลายเป็นแคลเซียมออกซาเลต ซึ่งเป็นสาเหตุของนิ่วในระบบทางเดินปัสสาวะ และอาจทำลายตับ ถุงน้ำดี ตับอ่อน หรือสะสมที่ข้อต่อได้

“นี่คือกรณีแรกที่เราพบว่าผู้ป่วยเกิดภาวะไตวายจากการดื่มน้ำต้มต้น Oxalis debilis ซึ่งยังไม่เคยมีรายงานในเอกสารทางการแพทย์ระดับโลกมาก่อน” นพ.เงวียนกล่าว

แม้ว่ากรดออกซาลิกจะพบในอาหารหลายชนิด เช่น มะเฟือง มะนาว องุ่น ผักโขม ขึ้นฉ่าย หรือใบชา แต่ในปริมาณที่น้อยมาก ซึ่งโดยทั่วไปไม่ก่อให้เกิดผลต่อสุขภาพหากบริโภคในระดับปกติ แต่ในกรณีของต้น Oxalis debilis  ซึ่งมีรสเปรี้ยวฝาดเฉพาะตัว อาจมีกรดออกซาลิกในปริมาณสูงและก่อให้เกิดพิษได้หากบริโภคมากเกินไป

แพทย์จึงเตือนประชาชนว่า ไม่ควรใช้สมุนไพรหรือพืชป่าเพื่อรักษาโรคโดยอ้างอิงจากข้อมูลในอินเทอร์เน็ตหรือคำบอกเล่าปากต่อปาก ถึงแม้จะเป็นสมุนไพร ก็ต้องใช้ด้วยความระมัดระวังเช่นเดียวกับยา โดยต้องมีข้อบ่งชี้ที่ชัดเจนในเรื่องปริมาณ เวลา และต้องเหมาะสมกับสุขภาพของแต่ละคน และหากมีอาการผิดปกติหลังบริโภค ควรรีบไปพบแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยและรักษาอย่างถูกต้อง เพื่อป้องกันผลลัพธ์ร้ายแรงเช่นกรณีนี้

ข้อมูลจาก ฐานข้อมูลพรรณไม้ องค์การสวนพฤกษศาสตร์ ในประเทศไทย ระบุว่า  Oxalis debilis (ชื่อวิทยาศาสตร์ Oxalis corymbosa DC.) หรือชื่อในภาษาไทย ผักแว่นดอย ชาวพื้นบ้านนำใบใช้รับประทานแทนมะขามให้รสเปรี้ยว เป็นพืชล้มลุก มีลำต้นใต้ดิน สูง 5-20 ซม. ใบเป็นใบประกอบมี 3 ใบย่อยรูปหัวใจ กว้าง 1.5-5 ซม. ยาว 1.5-4.5 ซม. โคนใบสอบ ปลายใบเว้า ขอบใบและก้านใบมีขนประปราย ก้านใบยาวถึง 30 ซม. ดอกสีม่วงแดง โคนกลีบสีจาง มีเส้นสีแดงตามยาว ออกเป็นช่อ 2-5 ดอก ดอกบานขนาด 1.2-1.5 ซม. กลีบดอก 5 กลีบ รูปไข่แกมขอบขนาน ปลายมน เกสรผู้ 10 อัน สั้น 5 อัน ยาว 5 อัน ยอดเกสรเมียปลายแยกเป็น 5 แฉก ผลเป็นผลแห้งแก่แล้วแตก เมล็ดขนาดเล็กมากคล้ายฝุ่น

มีถิ่นกำเนิดในทวีปอเมริกาใต้ พบขึ้นกระจายในประเทศเขตร้อนทั่วไปตามที่ชื้นหรือน้ำขังตื้นๆ บริเวณข้างทาง ทุ่งหญ้า หรือในสวน ที่ระดับความสูง 400-1,450 ม. ออกดอกช่วงเดือนพฤษภาคม-กรกฎาคม