โรงเรียนวัด

การศึกษาแบบเดิมของไทยมีวัดเป็น ศูนย์กลาง พ่อแม่มักนิยมส่งบุตรหลานไปฝาก ไว้กับพระเพื่อศึกษาเล่าเรียนหนังสือ พระก็ ยินดีรับไว้ช่วยอบรมจรรยามารยาท และได้อาศัยศิษย์ปรนนิบัติรับใช้ การศึกษาเล่าเรียนในวัดจึงเป็นพื้นฐานการศึกษาของไทยแต่เดิมมา ในส่วนของผู้หญิงก็จะเป็นการเรียนใน บ้าน พวกเย็บปักถักร้อย การครัว และการ บ้านการเรือน

คำว่า โรงเรียนวัด มีใครสงสัยบ้างหรือไม่ว่าตรงกับคำใดในภาษาอังกฤษ คณะกรรมการจัดทำพจนานุกรมศัพท์ศึกษาศาสตร์ ราชบัณฑิตยสถานได้บัญญัติศัพท์นี้ จากคำภาษาอังกฤษว่า monastic school และได้อธิบายความหมายไว้ชัดเจนดังนี้

ในยุโรปสมัยกลาง หมายถึง โรงเรีย ที่ศาสนาเป็นผู้จัด ซึ่งมี ๒ ประเภทคือ (๑) โรงเรียนภายในวัด (inner monastic school) ที่วัดจัดสอนความรู้ทั่วไปและการอบรมข้อปฏิบัติทางศาสนาแก่เยาวชนเพื่อบวช (๒) โรงเรียนภายนอกวัด (outer monastic school) ที่ทางบ้านเมืองร่วมกับวัดจัดสอนความรู้ทั่วไปและอบรมข้อปฏิบัติทางศาสนาแก่เยาวชน

ในประเทศไทยสมัยก่อน หมายถึง โรงเรียนที่ทางวัดจัดขึ้นเป็นการภายในเพื่อเตรียมตัวกุลบุตรผู้จะบวชเป็นภิกษุสามเณรในพระพุทธศาสนาและสอนวิชาสามัญ คู่กับโรงเรียนในวังที่จัดสอนกุลบุตรและกุลธิดาให้มีความรู้และความสามารถ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งโรงเรียนระดับประถมศึกษาขึ้นในวัดร่วมกับคณะสงฆ์ โรงเรียนวัดแห่งแรกคือโรงเรียนวัดมหรรณพาราม กรุงเทพมหานคร ซึ่งจัดตั้งใน พ.ศ. ๒๔๒๗ โดยใช้ศาลารายเป็นสถานที่เรียน หลังจากนั้นมีการจัดตั้งโรงเรียนขึ้นในวัดเพื่อสอนระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษาเป็นจำนวนมาก

สำหรับผู้ที่มีปัญหาข้อข้องใจในการใช้ภาษาไทยติดต่อได้ที่ ราชบัณฑิตยสถาน โทร. 0-2356-0466-70 หรือทางอินเทอร์เน็ตที่ http://www.royin.go.th

จำเรียง จันทรประภา