เดลล์โชว์บทบาทผู้นำ ห้ามส่งออกขยะอิเล็กทรอนิกส์ไปโลกที่สาม

อี-เวสท์ (e-waste) หรือ ขยะประเภทอุปกรณ์เครื่องใช้อิเล็กทรอนิกส์รวมไปถึงบรรดาอุปกรณ์ต่อพ่วงที่หมดอายุการใช้งานแล้ว บางส่วนถือเป็นขยะอันตรายที่จะต้องมีกระบวนการจัดการ เก็บและกำจัดอย่างเหมาะสม มีบริษัทรับจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์เกิดขึ้นมากมายตามจำนวนขยะที่มีปริมาณเพิ่มมากขึ้นเรื่อยๆ ทั่วโลก ทั้งประเภทรับไปทิ้ง และรับไปคัดแยกชิ้นส่วนที่ยังใช้ประโยชน์ได้เพื่อนำไปเข้ากระบวนการรีไซเคิล แต่ก็มีข่าวออกมามากเช่นกันว่า ผู้ผลิตบางรายก็ไม่นำพากับการบริหารจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์เพราะไม่ต้องการเพิ่มค่าใช้จ่าย ทำให้มีการส่งออกคอมพิวเตอร์ จอภาพ และชิ้นส่วนอุปกรณ์คอมพิวเตอร์ในสภาพใช้การไม่ได้แล้วไปยังประเทศกำลังพัฒนาหลายประเทศ เพื่อใช้เป็นแหล่งทิ้งขยะซะงั้น

เรื่องนี้เคยมีองค์กรด้านสิ่งแวดล้อมรวมทั้งกลุ่มกรีนพีซ และกลุ่มบาเซิล แอกชัน เน็ตเวิร์ก ออกมาต่อต้าน และตามติดเส้นทางการส่งออกขยะอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งทางผู้ส่งออกอ้างว่าเป็นการขายให้บริษัทในประเทศที่นำเข้า เช่น จีน กานา และไนจีเรีย นำไปแยกชิ้นส่วนเพื่อส่งเข้าสู่อุตสาหกรรมรีไซเคิล แต่การตรวจสอบกลับพบว่า หลายโรงงานที่รับขยะคอมพิวเตอร์ โทรทัศน์ และเครื่องใช้อิเล็กทรอนิกส์เหล่านี้ไปแยกชิ้นส่วน ไม่ได้มีมาตรฐานด้านความปลอดภัย ไม่ว่าจะเป็นความปลอดภัยของคนงานหรือของสิ่งแวดล้อมและชุมชน เช่น การให้คนงานทุบหรือเผาขยะอิเล็กทรอนิกส์เหล่านี้เพื่อคัดแยกชิ้นส่วนที่ต้องการ ทำให้คนงานและคนในชุมชนต้องเสี่ยงกับการสัมผัสหรือสูดดมสารพิษต่างๆ อาทิ สารปรอท และตะกั่ว

ไม่มีตัวเลขชัดเจนว่า ขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่ถูกส่งไปยังโรงงานรีไซเคิลตกมาตรฐานเหล่านี้มีมากน้อยเพียงใด แต่กลุ่มกรีนพีซเคยประเมินไว้ว่า เฉพาะขยะอิเล็กทรอนิกส์จากสหรัฐอเมริกาที่ถูกส่งออกไปรีไซเคิลคาดว่า 50-80% จะมีจุดจบที่โรงงานประเภทดังกล่าว เนื่องจากสหรัฐฯ เองยังไม่มีกฎหมายของรัฐบาลกลางที่จะควบคุมการส่งออกขยะอิเล็กทรอนิกส์ไปยังโรงงานรีไซเคิลในต่างประเทศ ทั้งสหรัฐฯ ยังไม่ได้ลงนามให้การรับรองสนธิสัญญาบาเซิล คอนเวนชัน ที่เป็นสนธิสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยการควบคุมการเคลื่อนย้ายขยะมีพิษข้ามชายแดนระหว่างประเทศอีกด้วย

กระนั้นก็ตาม ล่าสุดเมื่อต้นสัปดาห์ที่ผ่านมา บริษัท เดลล์ อิงค์. ผู้ผลิตคอมพิวเตอร์ส่วนบุคคล (พีซี) รายใหญ่ของสหรัฐฯ ได้ออกมาแสดงบทบาทผู้นำ ริเริ่มความรับผิดชอบเกี่ยวกับเรื่องนี้ในฐานะผู้ผลิต โดยเดลล์ได้ประกาศอย่างเป็นทางการห้ามการส่งออกคอมพิวเตอร์ จอภาพ และชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ของเดลล์ที่หมดสภาพแล้วไปยังประเทศกำลังพัฒนา แม้ว่าก่อนหน้านี้ ราว 5 ปีมาแล้ว ที่บริษัทมีนโยบายร่วมมือกับดีลเลอร์ในการเก็บขยะอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งหมายถึงอุปกรณ์หรือชิ้นส่วนเครื่องใช้อิเล็กทรอนิกส์ของเดลล์ที่หมดสภาพการใช้งานแล้ว กลับคืนมาจากผู้บริโภคเพื่อนำไปเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิล โดยบริษัทมีข้อตกลงโดยตรงกับบริษัทที่ทำธุรกิจรีไซเคิลจำนวน 25 บริษัทไม่ให้ส่งต่อขยะเหล่านี้ไปยังประเทศกำลังพัฒนา

แต่ในช่วงสัปดาห์ที่ผ่านมา บริษัทได้ประกาศนโยบายดังกล่าวอย่างเป็นทางการ และยังจัดตั้งระบบตรวจสอบ-ติดตามเส้นทางของขยะอิเล็กทรอนิกส์ ตั้งแต่ที่มีการเก็บกลับมาจากบ้านเรือนผู้บริโภคสู่โรงงานของบริษัทรีไซเคิลทุกรายที่ทำสัญญาไว้กับเดลล์ (ซึ่งโรงงานเหล่านี้มักจะแยกและคัดชิ้นส่วนเพื่อส่งต่อไปยังเครือข่ายบริษัทรับซื้อชิ้นส่วนอีกต่อหนึ่ง) ไล่ตรวจสอบไปจนถึงปลายทางสุดท้าย

ตัวแทนองค์กรเอกชนเพื่อสิ่งแวดล้อมกล่าวชื่นชมการตัดสินใจแสดงบทบาทของเดลล์ว่า การแสดงความชัดเจนของเดลล์ในเรื่องนี้ จะสร้างมาตรฐานที่ดีขึ้นให้กับอุตสาหกรรมและเป็นแบบอย่างผู้ผลิตคอมพิวเตอร์รายอื่นๆ เดินตาม นี่คือการประกาศที่สำคัญมาก บาร์บารา ไคล์ ผู้ประสานงานในสหรัฐฯ ของกลุ่มแนวร่วม Electronics Takeback Coalition ซึ่งเรียกร้องให้เดลล์และผู้ผลิตรายอื่นๆ ปรับปรุงมาตรฐานการรีไซเคิลขยะอิเล็กทรอนิกส์มาหลายปี ให้ความเห็นว่า เดลล์ได้ขีดเส้นมาตรฐานที่ชัดเจนมากและยืนยันจะไม่เดินออกนอกเส้นที่ขีดไว้ เรื่องแบบนี้ไม่เคยมีบริษัทผู้ผลิตรายใดแสดงความชัดเจนได้เท่าเดลล์มาก่อน

นาย มาร์ค นิวตัน ผู้จัดการอาวุโสฝ่ายสิ่งแวดล้อมของเดลล์ เปิดเผยว่า บริษัทเลือกที่จะร่วมงานกับบริษัทรีไซเคิลที่ได้มาตรฐานเท่านั้นเพื่อเป็นการรักษาชื่อเสียงของบริษัท หากผู้รีไซเคิลรายใดไม่ปฏิบัติตามมาตรฐาน เดลล์ก็จะให้โอกาสในการปรับปรุงแก้ไข แต่ถ้ายังไม่สามารถทำให้ได้ตามมาตรฐาน ก็จำเป็นต้องเลิกสัญญากันไป ยังมีบริษัทที่อยากร่วมงานกับเราอีกมากมาย ผู้บริหารของเดลล์กล่าว

รายงานข่าวระบุว่า การประกาศห้ามส่งออกขยะอิเล็กทรอนิกส์ของเดลล์ไปยังประเทศกำลังพัฒนานั้น ไม่ได้รวมถึงชิ้นส่วนที่ไม่เป็นอันตรายที่สามารถกลับเข้าสู่กระบวนการรีไซเคิลได้ทันที เช่นชิ้นส่วนที่เป็นพลาสติก หรือแก้วที่ไม่ได้มีสารประกอบตะกั่ว เหล่านี้สามารถส่งออกไปได้ ข้อห้ามยังไม่รวมถึงคอมพิวเตอร์หรืออุปกรณ์เสื่อมสภาพที่จำเป็นต้องส่งกลับยังประเทศกำลังพัฒนาที่เป็นแหล่งผลิตตามเงื่อนไขของการรับประกันสินค้า