ครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวนิยามใหม่ที่คนไทยต้องศึกษา

ผ่านวันแห่งความรักมาหมาดๆ เมื่อกล่าวถึง ความรัก น้อยคนนักที่จะนึกถึง ครอบครัว ซึ่งทุกวันนี้ ครอบครัวไทย มีความเปลี่ยนแปลงไปจากเดิมมาก จาก ครอบครัวใหญ่ มีพ่อ แม่ ปู่ ย่า ตา ยาย ลุง ป้า น้า อา อยู่รวมกันก็กลายมาเป็นครอบครัวขนาดเล็กลงมีเพียง พ่อ แม่ ลูก เป็นครอบครัวเดี่ยว และสุดท้ายเป็นครอบครัวเลี้ยงเดี่ยว มีเพียงพ่อ หรือแม่ ทำหน้าที่เลี้ยงลูกเท่านั้น

ในความเป็นจริงคำว่า ครอบครัวเลี้ยงเดี่ยว มีมานานเท่าๆ กับคำว่า ครอบครัว สาเหตุของครอบครัวเลี้ยงเดี่ยว เกิดได้จากหลายสาเหตุ ไม่ว่าจะเป็น การหย่าร้าง การถึงแก่กรรมของคู่สมรส ซึ่งมีแนวโน้มสูงขึ้นในประเทศไทย ทำให้หลายฝ่ายกังวลว่า พ่อหรือแม่ที่อยู่ในครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวนั้น จะขาดกำลังใจอบรมลูกของตนเอง จนอาจส่งผลให้เด็กและเยาวชนเติบโตมาอย่างขาดความอบอุ่น ทำให้เกิดพฤติกรรมก้าวร้าว ขาดคุณธรรม จริยธรรม เป็นต้น

สถานการณ์ดังกล่าวทำให้ สถาบันแห่งชาติเพื่อการพัฒนาเด็กและครอบครัว มหาวิทยาลัยมหิดล ร่วมกับมูลนิธิเครือข่ายครอบครัว และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพแห่งชาติ (สสส.) ได้ทำการศึกษาสถานการณ์ครอบครัวไทยในช่วงเดือนมกราคม 2552 ที่ผ่านมา จนได้ผลสรุปผลว่า ปัจจุบันประเทศไทยมีประชาชากรเด็กและเยาวชนอายุระหว่าง 11-22 ปี จำนวน 11.4 ล้านคน อยู่ในครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวมากกว่า 2.5 ล้านครอบครัว ในขณะเดียวกันยังพบว่า กลุ่มตัวอย่างจำนวน 1,000 ราย ระบุสาเหตุของการเป็นพ่อแม่เลี้ยงเดี่ยวอันดับ 1 เกิดจากการหย่าร้าง รองลงมาคู่สมรสถึงแก่กรรม ที่สำคัญกลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่กลายพ่อแม่เลี้ยงเดี่ยวตั้งแต่วัยรุ่นและวัยเรียน และต้องดูแลบุตรเฉลี่ย 1-2 คน

ทั้งนี้ยังพบอีกว่า 1 ใน 3 ของพ่อแม่เลี้ยงเดี่ยวสูญเสียความมั่นใจในความมั่นคงของครอบครัว เกรงว่าตนเองจะเลี้ยงลูกให้มีความสุขไม่ได้ สูญเสียความภูมิใจในตนเอง ท้อท้หมดหวังว่าชีวิตจะไม่ประสบความสำเร็จตามที่ตั้งใจ และที่สำคัญที่สุดการสูญเสียเหล่านี้ส่งผลให้บุคคลดังกล่าวมีระดับความเครียดที่เกิดจากปัญหาครอบครัวและการดำเนินชีวิตประจำวันมากขึ้น ส่วนปัญหาที่พ่อแม่เลี้ยงเดี่ยวต้องเผชิญมากที่สุด คือ ปัญหาด้านเศรษฐกิจ การหารายได้ให้พอแก่ค่าใช้จ่าย ทำให้มีเวลาดูลูกน้อยลง นอกจากนี้ยังพบว่า พ่อแม่เลี้ยงเดี่ยวมากกว่า ร้อยละ 80 ไม่ได้รับสวัสดิการหรือสิทธิพิเศษจากที่ทำงานและภาครัฐบาล

รศ.ดร.สายฤดี วรกิจโภคาทร ผอ.สถาบันแห่งชาติเพื่อการพัฒนาเด็กและครอบครัวฯ อธิบายว่า ข้อมูลที่ทางสถาบันได้ศึกษาสะท้อนให้เห็นครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวมีแนวโน้มสูงขึ้นในประเทศไทย โดยคาดว่าไม่ต่ำกว่าร้อยละ 10 ของครอบครัวไทย และยังไม่มีสวัสดิการใดๆ เข้าถึง ไม่ว่าจะเป็น การยกเลิกค่าเล่าเรียน ค่ารักษาพยาบาล เงินสงเคราะห์เลี้ยงบุตร การลดหย่อนภาษีเงินได้

สิ่งที่เรากำลังหาทางช่วยเหลือขณะนี้ คือ การดำเนินการตั้งสถาบันพัฒนาครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวขึ้น เพื่อรองรับการขยายตัวของครอบครัวเลี้ยงเดี่ยว และทำหน้าที่พัฒนาพ่อแม่เลี้ยงเดี่ยวให้มีคุณภาพ ไม่ท้อแท้ มีกำลังใจที่จะเลี้ยงลูกของตนให้เป็นกำลังในการพัฒนาสังคม ซึ่งในความเป็นจริงการเป็นครอบครัวเลี้ยงเดี่ยว ไม่ได้ส่งผลร้ายเสมอไปหาก พ่อแม่ เลี้ยงเดี่ยว มีกำลังใจ มีวิธีการเลี้ยงลูกอย่างถูกต้องก็ทำให้เด็กเติบโตขึ้นเป็นคนดีได้ รศ.ดร.สายฤดี กล่าว

ขณะที่ วันชัย บุญประชา ผู้จัดการมูลนิธิเครือข่ายครอบครัวและแผนงานสุขภาวะครอบครัว สสส. กล่าวว่า ปัญหาการหย่าร้างของคนไทยสูงขึ้นทุกปี สถิติเมื่อปี 2550 มีคู่สมรสจดทะเบียนประมาณ 300,000 คู่ แต่หย่าร้างถึง 100,000 คู่ ทำให้เกิดครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวมากขึ้น ซึ่งหากครอบครัวอ่อนแอ ขาดความพร้อม อาจส่งผลให้เด็กเกิดปัญหา เพราะจากการศึกษาพบว่า เด็กที่กระทำิดมากกว่าครึ่งมาจากครอบครัวเดี่ยว ดังนั้น รัฐต้องมาใส่ใจปัญหาดังกล่าว ไม่ใช่ให้ความสำคัญกับเศรษฐกิจเพียงอย่างเดียว

ส่วนทางด้านความรู้สึกของ อัศวินี ไชยวุฒิ ในฐานะคุณแม่เลี้ยงเดี่ยวที่ต้องเลี้ยงลูกเพียงลำพัง กล่าวว่า สิ่งที่เธอต้องปรับตัวมากที่สุด คือ การเป็นทั้งพ่อทั้งแม่และเพื่อนในเวลาเดียวกัน จึงต้องอาศัยความอดทน ต้องใส่ใจกับเขาเป็นพิเศษ จะท้อไม่ได้เพราะมิเช่นนั้นจะส่งผลกระทบถึงลูกโดยตรง ทำให้เด็กมีพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม สุดท้ายสิ่งเหล่านี้ก็จะย้อนกลับมาทำให้เราไม่สบายใจ

หันมาฟังเสียงสะท้อนจากฝ่ายลูกบ้างว่า รู้สึกน้อยใจหรือไม่ที่ต้องอยู่ในครอบครัวเดี่ยวซึ่ง ญา ญ่า ญิ๋ง วีรวัลย์ โพธิ์งาม บอกว่าการจะอยู่ในครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวหรือครอบครัวที่สมบูรณ์ก็ไม่แตกต่างกัน หากเด็กทำหน้าที่ลูกให้ดีที่สุด คือ การเป็นคนดี เพราะปัญหาที่เกิดขึ้นเกิดจากผู้ใหญ่ ดังนั้น ผู้ใหญ่ต้องแก้ปัญหาด้วยการดูแลลูกให้ดีที่สุด โดยเฉพาะโลกยุคไอที ข้อมูลที่ต่างๆ เข้าถึงเด็กได้ง่าย จึงขอเป็นกำลังใจให้พ่อแม่ที่ต้องเลี้ยงลูกตามลำพังด้วย

ปัญหาครอบครัวเป็นสิ่งที่ทุกฝ่ายต้องเข้ามาดูแล แต่ผู้ที่จะแก้ปัญหาเหล่านี้ได้ดีที่สุดก็คือ คนในครอบครัว ซึ่งข้อมูลข้างต้นเป็นการสะท้อนการเปลี่ยนแปลงสังคมไทยในยุคบริโภคนิยม ดังนั้น การสร้างครอบครัวอบอุ่นเป็นเรื่องสำคัญ ไม่จำเป็นต้องครอบครัวใหญ่หรือเล็ก เพียงหันหน้าเข้าหากัน พูดคุยกันอย่างมีเหตุผล คำว่า ครอบครัวเลี้ยงเดี่ยวน่าจะลดลงจากสังคมไทย