รู้หรือไม่? สมัยก่อนคำว่า "ทารก" ไม่ได้หมายถึงแค่เด็กแบเบาะ เปิดความหมาย รู้แล้วมีอึ้ง!

รู้หรือไม่? คำว่า “ทารก” ในสมัยรัชกาลที่ 6 ครอบคลุมรวมไปถึงเด็กอายุไม่เกิน 15 ปี

เมื่อได้ยินคำว่า “ทารก” คนส่วนใหญ่มักนึกถึงเด็กแรกเกิดหรือเด็กตัวเล็กที่ยังต้องได้รับการดูแลอย่างใกล้ชิด แต่หากย้อนกลับไปสำรวจเอกสารภาษาไทยในอดีต จะพบว่าคำนี้เคยถูกใช้ในความหมายกว้างกว่าปัจจุบัน จนอาจครอบคลุมเด็กที่มีอายุไม่เกิน 15 ปีด้วย

เรื่องนี้ไม่เพียงสะท้อนความเปลี่ยนแปลงของภาษา แต่ยังเผยให้เห็นว่า สังคมไทยในแต่ละยุคมีวิธีแบ่งช่วงวัยและทำความเข้าใจคำว่า “เด็ก” แตกต่างกันไปตามบริบททางกฎหมาย การปกครอง และวัฒนธรรม

ปัจจุบัน “ทารก” หมายถึงอะไร?

พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 ให้ความหมายของคำว่า “ทารก” ว่า เด็กที่ยังอยู่ในครรภ์ เด็กแบเบาะ เด็กเล็ก หรือเด็กที่ยังไม่เดียงสา ความหมายที่ใช้กันทั่วไปในปัจจุบันจึงเน้นไปที่เด็กวัยเริ่มต้นของชีวิตเป็นหลัก

สำนักงานราชบัณฑิตยสภาอธิบายว่า คำว่า “ทารก” มาจากภาษาบาลีและสันสกฤตว่า “ทารก” อ่านว่า ทา-ระ-กะ หมายถึงผู้ที่ผลิหรือกำเนิดออกมา รวมถึงผู้ที่กำเนิดจากภรรยา ก่อนที่คำนี้จะใช้เรียกเด็กวัยแบเบาะหรือเด็กเล็กที่ยังช่วยเหลือตัวเองไม่ได้ในภาษาไทย 

ส่วนคำว่า dāraka ในพจนานุกรมภาษาบาลีให้ความหมายตรงตัวว่า เด็ก เด็กชาย บุตร หรือผู้มีอายุน้อย ดังนั้น หากจะอธิบายรากศัพท์อย่างกระชับ ควรกล่าวว่าหมายถึง “เด็กหรือบุตร” มากกว่าการแปลว่า “ของภรรยา” โดยตรง

พจนานุกรมยุคหมอบรัดเลย์นิยามไว้อย่างไร?

หลักฐานสำคัญชิ้นหนึ่งคือหนังสือ “อักขราภิธานศรับท์” ของหมอบรัดเลย์ ตีพิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2416 ซึ่งถือเป็นพจนานุกรมภาษาไทยยุคแรก ๆ หนังสือเล่มนี้อธิบายคำว่า “ทารก” ในความหมายของลูกอ่อน เด็กแดง ลูกเล็ก และผู้ที่เพิ่งถือกำเนิด

คำอธิบายดังกล่าวดูใกล้เคียงกับความเข้าใจในปัจจุบัน เพราะมุ่งไปที่ลักษณะของเด็กช่วงแรกเกิด โดยยกตัวอย่างเด็กที่เพิ่งคลอดได้เพียงหนึ่งหรือสองวัน อย่างไรก็ตาม การมีนิยามอยู่ในพจนานุกรมไม่ได้หมายความว่าผู้ใช้ภาษาไทยทุกกลุ่มในเวลานั้นจะเข้าใจคำนี้ตรงกันทั้งหมด

เหตุใด “ทารก” จึงเคยหมายรวมถึงเด็กอายุ 15 ปี?

วิทยานิพนธ์เรื่อง “ประวัติศาสตร์เด็กและวัยเด็กช่วงต้นรัตนโกสินทร์ถึงการปฏิรูปการปกครองสมัยรัชกาลที่ 5” ของภาคิน นิมมานนรวงศ์ อธิบายว่า อย่างน้อยจนถึงสมัยรัชกาลที่ 6 สังคมไทยยังมีความเข้าใจไม่ตรงกันว่า คำว่า “ทารก” ควรใช้เฉพาะเด็กอ่อน หรือสามารถหมายรวมถึงเด็กเล็กในช่วงวัยอื่นได้ด้วย

หลักฐานจากเอกสารราชการร่วมสมัยแสดงให้เห็นว่า เจ้าหน้าที่เคยตั้งคำถามว่า “ทารก” หมายถึงเด็กเล็กอายุประมาณ 3 ปีเท่านั้น หรือควรรวมถึงเด็กอายุ 7 ปีขึ้นไปแต่ยังไม่ถึง 15 ปีตามเกณฑ์ในกฎหมายลักษณะอาญา ความไม่แน่ใจนี้ทำให้ต้องมีการหารือเพื่อกำหนดความหมายที่ใช้ในงานราชการให้ชัดเจน

ข้อสรุปในเวลาต่อมาอ้างอิงประกาศว่าด้วยคำนำหน้านามเด็ก พ.ศ. 2464 ซึ่งอยู่ในสมัยรัชกาลที่ 6 โดยถืออายุ 15 ปีลงมาเป็นเกณฑ์ของคำว่า “เด็ก” เมื่อนำมาใช้กับเอกสารบางประเภท คำว่า “ทารก” จึงอาจถูกตีความให้ครอบคลุมผู้ที่ยังใช้คำนำหน้าว่า “เด็กชาย” หรือ “เด็กหญิง” ทั้งหมด

ไม่ได้แปลว่าคนสมัยก่อนเรียกเด็กอายุ 15 ปีว่าทารกทุกคน

แม้ตามรากศัพท์จะมีความหมายแบบนั้น แต่ในอดีตคนไทยทุกคนไม่ได้เรียกเด็กอายุ 15 ปีว่า “ทารก” เหมือนกันหมด เพราะเอกสารแสดงให้เห็นว่าความหมายของคำดังกล่าวมีความลักลั่นและถูกใช้แตกต่างกันตามสถานการณ์

ในชีวิตประจำวันที่ใช้พูดกันจริง “ทารก” อาจยังหมายถึงเด็กแรกเกิดตามที่ปรากฏในอักขราภิธานศรับท์ ขณะที่ในบริบทของราชการหรือการกำหนดคำนำหน้านาม คำนี้ถูกขยายให้ครอบคลุมถึงเด็กที่อายุไม่เกิน 15 ปี จึงควรเข้าใจว่าเป็นความหมายเฉพาะ ที่พบใน “เอกสาร” บางกลุ่ม ไม่ใช่นิยามตายตัวของคนทั้งสังคม

ภาษาเปลี่ยนตามวิธีมองช่วงวัยของคนในสังคม

ในอดีต การแบ่งว่าใครเป็นเด็กหรือผู้ใหญ่ไม่ได้ใช้มาตรฐานเดียวกันทุกพื้นที่ บางชุมชนแบ่งช่วงวัยจากความสามารถในการเดิน ทำงาน หรือช่วยเหลือตัวเอง ขณะที่หน่วยงานรัฐเริ่มนำตัวเลขอายุมาใช้เป็นเกณฑ์มากขึ้น เพื่อให้การจัดทำทะเบียน การบังคับใช้กฎหมาย และการกำหนดคำนำหน้านามเป็นระบบเดียวกัน

เมื่อสังคมมีความรู้ด้านการแพทย์ การศึกษา และพัฒนาการเด็กมากขึ้น ความหมายของคำว่า “ทารก” จึงค่อย ๆ แคบลงและชัดเจนขึ้น ปัจจุบันคำนี้มักใช้กับเด็กในช่วงแรกเกิดหรือวัยเล็กมาก มากกว่าจะใช้เรียกเด็กทุกคนที่มีอายุต่ำกว่า 15 ปี

บทสรุป

คำว่า “ทารก” เป็นตัวอย่างน่าสนใจของภาษาที่เปลี่ยนแปลงตามกาลเวลา แม้พจนานุกรมตั้งแต่สมัยหมอบรัดเลย์จะให้นิยามใกล้เคียงกับปัจจุบัน แต่เอกสารในสมัยรัชกาลที่ 6 กลับแสดงให้เห็นว่า คำนี้เคยถูกตีความในบางบริบทให้หมายรวมถึงเด็กอายุ 15 ปี ลงมาทั้งหมด

ดังนั้น “สมัยก่อนทารกหมายถึงเด็กอายุถึง 15 ปี” จึงมีมูลจากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ ซึ่งเรื่องราวนี้ตอกย้ำว่า ความหมายของคำไม่ได้หยุดนิ่ง หากเปลี่ยนไปพร้อมกับกฎหมาย วิถีชีวิต และมุมมองของสังคมในแต่ละยุคนั่นเอง