จังหวัดเดียวในไทยไม่มี "อำเภอเมือง" เผยเกร็ดความรู้ชื่ออำเภอที่คนไทยอาจไม่เคยรู้

ทำไมทุกจังหวัดมี "อำเภอเมือง"? ไขข้อสงสัยมีหนึ่งจังหวัดไม่มีอำเภอเมือง เพราะอะไร?

เวลาเราเดินทางไปเที่ยวจังหวัดต่างๆ สิ่งหนึ่งที่เห็นจนชินตาคือ "อำเภอเมือง" ที่มักจะเป็นศูนย์กลางความเจริญและที่ตั้งของศาลากลางจังหวัด แต่เคยสงสัยไหมว่า ทำไมต้องชื่อนี้? และทำไมบางจังหวัดถึงมีอำเภอชื่อแปลกๆ ที่มีคำว่า "เมือง" อยู่ด้วย ทั้งที่ไม่ได้เป็นศูนย์กลางจังหวัด?

วันนี้เราจะพาทุกคนไปไขคำตอบเรื่อง "อำเภอเมือง" ให้หายข้องใจกัน

อำเภอเมืองคืออะไร? ทำไมต้องเป็น "ศูนย์กลาง"

ในเชิงการปกครอง อำเภอเมือง ถือเป็น "หัวใจหลัก" ของจังหวัด เพราะเป็นพื้นที่ที่เป็นที่ตั้งของหน่วยงานราชการระดับจังหวัด ศาลากลางจังหวัด รวมถึงเป็นจุดที่มีความเจริญและประชากรหนาแน่นที่สุดในจังหวัดนั้นๆ

เพื่อให้ง่ายต่อการจำ ในปี พ.ศ. 2481 ทางราชการจึงได้ปรับชื่ออำเภอที่เป็นที่ตั้งตัวจังหวัดให้ขึ้นต้นด้วยคำว่า "อำเภอเมือง" ตามด้วยชื่อจังหวัด เพื่อให้คนทั่วไปทราบทันทีว่านี่คือ "ใจกลาง" ของจังหวัดนั้นๆ นั่นเอง

อยุธยา... จังหวัดเดียวที่ "ไม่มีอำเภอเมือง"

แม้ทุกจังหวัดจะมีอำเภอที่เป็นศูนย์กลาง แต่มีเพียงจังหวัดเดียวที่ชื่ออำเภอไม่ขึ้นต้นว่าอำเภอเมือง นั่นก็คือ "จังหวัดพระนครศรีอยุธยา" 

ตัวจังหวัดตั้งอยู่ที่ "อำเภอพระนครศรีอยุธยา" ซึ่งชื่อนี้มีวิวัฒนาการมาตั้งแต่ชื่อเดิมคือ "อำเภอรอบกรุง" เปลี่ยนเป็น "อำเภอกรุงเก่า" จนกระทั่งมาใช้ชื่อปัจจุบันในปี พ.ศ. 2500 ทำให้กลายเป็นอำเภอเดียวที่เป็นที่ตั้งตัวจังหวัด แต่ไม่มีคำว่า "เมือง" นำหน้า

ข้อเท็จจริงที่น่าสนใจ ชื่อ "เมือง" ไม่ได้มีไว้ให้แค่ศูนย์กลางจังหวัด

หลายคนอาจสับสนเมื่อเห็นชื่ออำเภออย่าง "อำเภอเมืองปาน" (ลำปาง) หรือ "อำเภอเมืองจันทร์" (ศรีสะเกษ) แล้วคิดว่าต้องเป็นศูนย์กลางจังหวัดแน่ๆ แต่จริงๆ แล้วไม่ใช่เลย

อำเภอที่มีคำว่า "เมือง" นำหน้า แต่อยู่คนละชื่อกับจังหวัด มีอยู่จริงหลายแห่ง เช่น:

• อำเภอเมืองจันทร์ (จ.ศรีสะเกษ)

• อำเภอเมืองปาน (จ.ลำปาง)

• อำเภอเมืองยาง (จ.นครราชสีมา)

• อำเภอเมืองสรวง (จ.ร้อยเอ็ด)

ชื่อเหล่านี้เป็นการตั้งชื่ออำเภอที่ใช้คำว่า "เมือง" เป็นส่วนหนึ่งของชื่อเฉพาะเท่านั้น ไม่ได้เกี่ยวกับฐานะที่เป็นศูนย์กลางของจังหวัดแต่อย่างใด

เมื่อ "อำเภอเมือง" ไม่ใช่ที่ที่เจริญที่สุด

ปกติแล้วอำเภอเมืองมักจะเป็นจุดที่ใหญ่ที่สุดของจังหวัด แต่มีบางจังหวัดที่สถานการณ์เปลี่ยนไปตามการเติบโตของเศรษฐกิจและการคมนาคม เช่น:

• จ.สงขลา: แม้ตัวจังหวัดจะอยู่ที่อำเภอเมืองสงขลา แต่อำเภอหาดใหญ่กลับเป็นศูนย์กลางทางเศรษฐกิจและการคมนาคมที่เติบโตแบบก้าวกระโดดจนแซงอำเภอเมืองไปไกล

• จ.ประจวบคีรีขันธ์: อำเภอหัวหิน กลายเป็นย่านเศรษฐกิจและการท่องเที่ยวที่สำคัญที่สุดของจังหวัด จนคนมักเข้าใจผิดว่าหัวหินคือศูนย์กลางจังหวัดจริงๆ