Second Hand Embarrassment คืออะไร? เข้าใจความรู้สึกอายแทนคนอื่น

การที่เรารู้สึกอับอายแทนคนอื่นนั้นเรียกว่า Second-hand embarrassment ในภาษาไทยเราเรียกกันว่า "ความรู้สึกอายแทน" เป็นความรู้สึกที่เกิดขึ้นเมื่อเราเห็นผู้อื่นทำอะไรที่น่าอับอายหรือน่ากระอักกระอ่วนใจ ไม่ว่าจะเป็นการทำผิดพลาด, การพูดผิด, หรือการแสดงพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมในที่สาธารณะ ถึงแม้ว่าเหตุการณ์นั้นจะไม่ได้เกิดขึ้นกับตัวเราเองเลยก็ตาม

ความหมายของ Second-hand Embarrassment

Second-hand embarrassment คือ ความอายมือสอง มาจากแนวคิดเดียวกับคำว่า "ของมือสอง" (Second-hand) ที่หมายถึงการได้รับผลกระทบจากบางสิ่งบางอย่างที่เกิดขึ้นกับผู้อื่นอีกทอดหนึ่ง หรืออีกนัยหนึ่งก็คือ การที่อารมณ์ความรู้สึกอับอายของบุคคลหนึ่ง "ส่งต่อ" มายังตัวเราผ่านการสังเกตการณ์ ทำให้เรารู้สึกอึดอัดและไม่สบายใจแทนพวกเขา

ทำไมเราถึงรู้สึกอับอายแทนคนอื่น?

ความรู้สึกนี้เป็นกลไกทางจิตวิทยาที่ซับซ้อนและเกี่ยวข้องกับทฤษฎีทางสมองและพฤติกรรมมนุษย์หลายอย่าง เช่นว่า 

• การทำงานของสมอง: สมองของเรามีส่วนที่รับผิดชอบต่ออารมณ์ ความเจ็บปวด และการรักษาตัว ซึ่งส่วนเหล่านี้จะถูกกระตุ้นเมื่อเราประสบกับความอับอาย และจะถูกกระตุ้นเช่นกันเมื่อเราเห็นผู้อื่นประสบกับความอับอาย สมองของเราก็จะจำลองความอับอายที่เราได้รับรู้ขึ้นมา จนเรารู้สึกเช่นเดียวกับอีกคน
• ความเห็นอกเห็นใจ (Empathy): ความรู้สึกอับอายแทนคนอื่นเป็นรูปแบบหนึ่งของความเห็นอกเห็นใจที่เข้มข้นมาก เราสามารถจินตนาการและรู้สึกถึงความอับอายที่คนคนนั้นกำลังเผชิญอยู่ได้ ราวกับว่าเราได้ก้าวเข้าไปอยู่ในรองเท้าของพวกเขาแล้ว
• ความกังวลในสถานะทางสังคม: มนุษย์เป็นสัตว์สังคมที่ให้ความสำคัญกับการยอมรับจากคนรอบข้าง การที่เราเห็นคนอื่นทำอะไรที่ผิดพลาดหรือน่าอับอาย ทำให้เราเกิดความรู้สึกวิตกกังวลว่าสถานะทางสังคมของคนคนนั้นอาจจะถูกลดทอนลง และเราก็อาจรู้สึกไม่สบายใจไปกับความเสี่ยงนั้นด้วย

ตัวอย่างสถานการณ์ที่ทำให้เข้าใจ Second-hand Embarrassment

• ลองนึกถึงสถานการณ์เหล่านี้ดูสิ คุณอาจจะเคยรู้สึกอับอายแทนคนอื่นมาแล้วโดยไม่รู้ตัว
• การแสดงความสามารถ: เห็นคนร้องเพลงหรือเล่นดนตรีผิดคีย์บนเวที หรือแสดงความสามารถที่ไม่ดีพอต่อหน้าผู้ชมจำนวนมาก
• การเข้าสังคม: เห็นคนหนึ่งพยายามเล่าเรื่องตลกแล้วไม่มีใครหัวเราะ หรือการพยายามชวนคุยแต่บทสนทนากลับเงียบกริบ
• การแต่งกาย: เห็นคนที่แต่งกายไม่เหมาะสมกับสถานการณ์ หรือมีบางสิ่งบางอย่างบนเสื้อผ้าที่ทำให้เขาน่าอับอายโดยที่เจ้าตัวไม่รู้
• การใช้เทคโนโลยี: เห็นคนพูดโทรศัพท์ผ่านลำโพงในที่สาธารณะ หรือการใช้โซเชียลมีเดียในลักษณะที่น่ากระอักกระอ่วนใจ

ทำอย่างไรเมื่อรู้สึก Second-hand Embarrassment

การรู้สึกอับอายแทนคนอื่นอาจทำให้คุณรู้สึกไม่สบายตัว แต่โดยส่วนใหญ่แล้วเป็นความรู้สึกที่ไม่ได้ส่งผลเสียร้ายแรงต่อตัวเราเอง สิ่งที่คุณทำได้ ดังนี้

• หายใจเข้าลึกๆ: พยายามทำความเข้าใจว่าเหตุการณ์นั้นไม่ได้เกิดขึ้นกับคุณ และความรู้สึกอึดอัดที่คุณมีจะหายไปเมื่อสถานการณ์นั้นจบลง
• มองหาทางออก: หากเป็นไปได้ ลองหาทางช่วยคนคนนั้นออกจากสถานการณ์น่าอับอาย หรืออย่างน้อยก็พยายามไม่มองและไม่ตัดสินพวกเขา
• เข้าใจความรู้สึกของตนเอง: ตระหนักว่าความรู้สึกนี้เป็นสัญญาณของความเห็นอกเห็นใจที่คุณมีต่อผู้อื่น ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่ดี

Second-hand embarrassment ไม่ใช่เรื่องแปลก และเป็นสิ่งที่สามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคน เป็นหลักฐานว่าเรามีความเห็นอกเห็นใจและสามารถเชื่อมโยงกับความรู้สึกของผู้อื่นได้ การเข้าใจว่าความรู้สึกนี้มาจากไหนจะช่วยให้เราสามารถรับมือกับมันได้ดีขึ้น และมองสถานการณ์ด้วยความเข้าใจและเมตตามากขึ้น