เปิดที่มาคำว่า "คายตะขาบ" วลีฮิตส่งต่อรุ่นสู่รุ่น หลายคนเข้าใจผิดว่าเป็นสำนวนไทย

เปิดที่มาคำว่า "คายตะขาบ" วลีฮิตส่งต่อรุ่นสู่รุ่น หลายคนเข้าใจผิดว่าเป็นสำนวนไทย 

ในภาษาไทยร่วมสมัย คำว่า “คายตะขาบ” มักใช้ในความหมายเชิงเปรียบเทียบว่า การสืบทอดทายาท ถ่ายทอดวิชา เคล็ดลับ ฝีมือ ความสามารถ จากคนหนึ่งไปสู่อีกคนหนึ่ง โดยเฉพาะจากครูสู่ศิษย์ หรือจากคนรุ่นหนึ่งไปสู่คนรุ่นถัดไป 

คำนี้ไม่ใช่คำโบราณ แต่เป็นสำนวนร่วมสมัยที่เกิดจากอิทธิพลของวัฒนธรรมสื่อ นิยายและละคร ก่อนแพร่เข้าสู่ภาษาพูดในชีวิตประจำวัน 

ที่มาของคำว่า “คายตะขาบ” มาจาก “ทายาทอสูร”

วลี "คายตะขาบ" นี้มีที่มาเชื่อมโยงกับนวนิยายเรื่อง “ทายาทอสูร” ผลงานของ ตรี อภิรุม ซึ่งเป็นนิยายแนวลึกลับสยองขวัญที่ได้รับความนิยมอย่างมาก ตีพิมพ์รูปเล่มครั้งแรกโดยสำนักพิมพ์หมึกจีน ในปี พ.ศ. 2534

โดยเป็นเรื่องราวของ วรนาฏ แม่เฒ่าวัย 80 ปีแต่ยังสวยสะพรั่งราวหญิงอายุ 40 ปี เธอได้รับการสืบทอดวิญญาณอสูรตะขาบรวมทั้งมรดกจากยายทรัพย์ ซึ่งเป็นเชื้อสายของพญาเชลียงแห่งสุโขทัย ต่อมามีการนำนวนิยายเรื่องนี้มาสร้างเป็นละครโทรทัศน์และภาพยนตร์หลายครั้ง

ในเรื่องมีแนวคิดเกี่ยวกับอสูรที่สามารถถ่ายทอดอำนาจหรือย้ายจากร่างหนึ่งไปสู่อีกร่างหนึ่งผ่านภาพของ “ตะขาบ” ที่ถูกคายออกจากร่างเดิมแล้วส่งต่อไปยังร่างใหม่ 

ความโด่งดังของ “ทายาทอสูร” ไม่ได้หยุดอยู่แค่ในรูปแบบนวนิยาย เพราะเรื่องนี้ถูกนำมาสร้างเป็นละครโทรทัศน์แล้วถึง 3 เวอร์ชัน และทุกเวอร์ชันผลิตโดยกันตนา ทำให้ตัวละคร “วรนาฏ” และภาพจำเกี่ยวกับการ “คายตะขาบ” กลายเป็นที่คุ้นเคยของผู้ชมหลายยุค

เมื่อเรื่องดังกล่าวเป็นที่รู้จักในวงกว้าง คำว่า “คายตะขาบ” จึงถูกนำมาใช้ในเชิงเปรียบเทียบมากขึ้น หมายถึงการส่งต่อสิ่งที่มีอยู่ในตัวบุคคลหนึ่งไปยังอีกคนหนึ่ง ซึ่งเด็กรุ่นใหม่ๆ หรือคนที่ไม่เคยอ่านหนังสือหรือดูละครเรื่อง “ทายาทอสูร” มาก่อน อาจไม่รู้ที่มาแท้จริงของคำนี้ หรือบางคนเข้าใจว่าเป็นสำนวนไทย

ทายาทอสูร ปี 2559

“ทายาทอสูร” ถูกสร้างเป็นละครมาแล้วหลายครั้ง

เวอร์ชันแรก พ.ศ. 2535 ออกอากาศทางช่อง 5 นำแสดงโดย ชไมพร จตุรภุช ในบทวรนาฏ ร่วมด้วย ฐาปกรณ์ ดิษยนันทน์, นีรนุช อติพร, สิรคุปต์ เมทะนี, สุปราณี เจริญผล, กันตา ดานาว และอธิวัฒน์ สนิทวงศ์ ณ อยุธยา กำกับการแสดงโดย อดุลย์ บุญบุตร โดยเวอร์ชันนี้ถูกนำกลับมารีรันทางช่อง 5 อีกครั้งใน พ.ศ. 2569

เวอร์ชันที่ 2 พ.ศ. 2544 ออกอากาศทางช่อง 7 นำแสดงโดย สินจัย เปล่งพานิช รับบทวรนาฏ ร่วมด้วย เอมี่ กลิ่นประทุม, สโรชา วาทิตตพันธ์, อัมรินทร์ สิมะโรจน์, สาริน บางยี่ขัน และนิพิธ ฮันเก้ กำกับการแสดงโดย นิรัตติศัย กัลย์จาฤก

เวอร์ชันที่ 3 พ.ศ. 2559 ออกอากาศทางช่อง 3 นำแสดงโดย พรชิตา ณ สงขลา รับบทวรนาฏ ร่วมด้วย ณัฐรัฐ โมริส เลอกรอง, วรินทร์ลดา ปิยะวิรัทธิ์, คารีสา สปริงเก็ตต์, ชาม โอสถานนท์ และภูมิภาฑิต นิตยารส กำกับการแสดงโดย อนุวัฒน์ ถนอมรอด

ล่าสุดในปี 2569  “ทายาทอสูร” ถูกนำมาดัดแปลงเป็นภาพยนตร์ในชื่อ “คุณยายวรนาฏ” โดย GDH นำแสดงโดย ดาวิกา โฮร์เน่ รับบท วรนาฏ กำกับโดย บรรจง ปิสัญธนะกูล

จากฉากสยองขวัญ กลายเป็นสำนวนในชีวิตประจำวัน

เมื่อคำนี้หลุดออกจากบริบทของนิยาย ความหมายด้านความน่ากลัวก็ค่อย ๆ ลดลง และกลายเป็นคำพูดติดปากที่ใช้กันแบบขำ ๆ หรือชื่นชมมากกว่า

เช่น หากนักร้องรุ่นใหญ่ถ่ายทอดเทคนิคให้ศิลปินรุ่นน้อง หรือ ถ้าลูกมีฝีมือเหมือนพ่อแม่อย่างเห็นได้ชัด ก็อาจพูดว่า “คายตะขาบให้กันแล้ว”

เมื่อใช้ซ้ำบ่อยครั้ง ความหมายเดิมจากเรื่องสยองขวัญก็ค่อย ๆ ถูกลดทอน จนเหลือเพียงนัยว่าส่งต่อความสามารถ และกลายเป็นวลีที่หลายคนใช้โดยอาจไม่รู้ที่มาดั้งเดิมด้วยซ้ำ