รู้จัก “ท่านหญิงปีนัง” พระราชนัดดาในรัชกาลที่ 5 หลานปู่คนสุดท้ายที่ยังมีชีวิตอยู่

รู้จัก “ท่านหญิงปีนัง” พระราชนัดดาในรัชกาลที่ 5 หลานปู่คนสุดท้ายที่ยังมีชีวิตอยู่จนถึงปัจจุบัน 

“ท่านหญิงปีนัง” พระราชนัดดาในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ถ้าเรียกภาษาชาวบ้านคือเป็น “หลานปู่” ของรัชกาลที่ 5 ที่ยังมีชีวิตอยู่เป็นคนสุดท้าย มีพระนามเดิมว่า หม่อมเจ้าหญิงวุฒิเฉลิม วุฒิชัย พระธิดาในพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสิงหวิกรมเกรียงไกร องค์ต้นราชสกุลวุฒิชัย และหม่อมประพันธ์ วุฒิชัย ณ อยุธยา 

ที่มาพระนามลำลองว่า “ท่านหญิงปีนัง”?

หม่อมเจ้าหญิงวุฒิเฉลิม วุฒิชัย  ประสูติเมื่อวันที่ 21 พฤษภาคม พ.ศ. 2477 ที่รัฐปีนัง ประเทศมาเลเซีย ช่วงที่ท่านหญิงประสูตินั้น พระบิดาคือพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมหลวงสิงหวิกรมเกรียงไกร ประทับอยู่นอกประเทศภายหลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 และทรงพำนักอยู่ที่ปีนังในเวลานั้น 

การประสูติที่ปีนังจึงกลายเป็นที่มาของชื่อที่คนใกล้ชิดและคนทั่วไปเรียกกันว่า “ท่านหญิงปีนัง” หรือบางครั้งเรียกสั้นๆ ว่า “ท่านหญิงนัง” ซึ่งเป็นชื่อที่ติดมาจนถึงปัจจุบัน

พระบิดาคือพระราชโอรสในรัชกาลที่ 5

พระบิดาของท่านหญิงปีนังคือ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าวุฒิไชยเฉลิมลาภ กรมหลวงสิงหวิกรมเกรียงไกร พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว กับเจ้าจอมมารดาทับทิม และทรงเป็นองค์ต้นราชสกุล “วุฒิชัย”

ด้วยสายพระโลหิตดังกล่าว ท่านหญิงปีนังจึงทรงมีฐานะเป็น พระราชนัดดาในรัชกาลที่ 5 สายตรง หรือหากพูดในภาษาทั่วไปก็คือ “หลานปู่” ของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวนั่นเอง

จากเชื้อพระวงศ์สู่สามัญชน

ท่านหญิงปีนังทรงสำเร็จการศึกษาจาก คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และทรงมีความสนพระทัยด้านศิลปะและวรรณกรรมมาตลอด ทั้งการวาดภาพ การเขียนหนังสือ การทำสวน การตกแต่งบ้าน รวมถึงการออกแบบและปักผ้าไหม

อีกเหตุการณ์หนึ่งที่น่าสนใจคือ ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 9 ท่านหญิงปีนังเคยได้รับเลือกให้ทรงเชิญ พระแส้หางช้างเผือก ซึ่งเป็นหนึ่งในเครื่องเฉลิมพระราชมณเฑียรด้วย

ภายหลัง ท่านหญิงปีนังทรงลาออกจากฐานันดรศักดิ์แห่งพระราชวงศ์เพื่อสมรสกับสามัญชน โดยทรงสมรสครั้งแรกกับ วิรัช ณ สงขลา และต่อมากับ อี. มอร์แกน กิลเบอร์ต ก่อนที่ชีวิตสมรสทั้งสองครั้งจะสิ้นสุดลงในเวลาต่อมา

มีบุตรธิดารวม 3 คน ได้แก่ เดชาภิวัฒน์ ณ สงขลา, ณัฐญาดา ณ สงขลา และไดอานา ทับทิม กิลเบอร์ต ชีวิตในเวลาต่อมาของท่านหญิงจึงดำเนินไปในฐานะสามัญชน แต่ยังมีความผูกพันกับงานศิลปะและงานประพันธ์อย่างต่อเนื่อง

“ลายน้ำทอง” หนังสือจากความทรงจำถึงพระบิดา

หนึ่งในผลงานที่ทำให้ชื่อของท่านหญิงปีนังเป็นที่รู้จักในแวดวงวรรณกรรมคือหนังสือ “ลายน้ำทอง” ซึ่งทรงนิพนธ์โดยใช้นามปากกา “วุฒิเฉลิม”

หนังสือเล่มนี้ถ่ายทอดเรื่องราวผ่านความทรงจำของลูกที่มีต่อพ่อ เล่าถึงช่วงปลายพระชนมชีพของพระบิดา ควบคู่ไปกับความทรงจำในวัยเยาว์ของผู้เขียน ตั้งแต่เริ่มจำความได้จนถึงวันที่พระบิดาสิ้นพระชนม์เมื่อผู้เขียนมีอายุประมาณ 13 ปี

“ลายน้ำทอง” ได้รับรางวัลจากการประกวดหนังสือดีเด่น ประจำปี พ.ศ. 2544 และกลายเป็นผลงานสำคัญที่ช่วยให้คนรุ่นหลังได้เห็นอีกมุมหนึ่งของชีวิตเจ้านายในราชสกุลวุฒิชัย ผ่านสายตาของผู้ที่อยู่ในเหตุการณ์จริง

หลานปู่รัชกาลที่ 5 คนสุดท้าย

พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชโอรสและพระราชธิดาจำนวนมาก และมีพระราชนัดดาสืบต่อกันในหลายราชสกุล จากข้อมูลที่เผยแพร่ มีพระราชนัดดาในรัชกาลที่ 5 รวมทั้งหมด 117 พระองค์และองค์ จาก 15 ราชสกุล

ก่อนหน้านี้ พระราชนัดดาที่มีพระชนม์ชีพเหลืออยู่ 2 พระองค์ ได้แก่ พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าอินทุรัตนา บริพัตร แห่งราชสกุลบริพัตร และท่านหญิงปีนังแห่งราชสกุลวุฒิชัย

ต่อมา พระองค์เจ้าอินทุรัตนา บริพัตร สิ้นพระชนม์เมื่อวันที่ 4 มกราคม พ.ศ. 2569 สิริพระชันษา 103 ปี ทำให้ท่านหญิงปีนังกลายเป็น พระราชนัดดาโดยตรงในรัชกาลที่ 5 ที่ยังมีชีวิตอยู่เป็นคนสุดท้าย ปัจจุบันมีอายุ 92 ปี 

โบราณนานมา