ไม่ใช่โรคยุคใหม่! "มะเร็ง" ถูกค้นพบตั้งแต่เมื่อไร? ย้อนดูหลักฐานเก่าแก่ที่สุดในโลก

ไม่ใช่โรคยุคใหม่! นักวิทยาศาสตร์พบหลักฐานมะเร็งในฟอสซิลญาติมนุษย์อายุ 1.7 ล้านปี

มะเร็งเป็นโรคร้ายที่หลายคนมักเชื่อมโยงกับโลกยุคใหม่ ทั้งมลพิษ การใช้ชีวิตแบบเร่งรีบ อาหารแปรรูป หรืออายุขัยที่เพิ่มขึ้น แต่หลักฐานจากฟอสซิลโบราณกลับเผยให้เห็นว่า ความผิดปกติของเซลล์ที่นำไปสู่โรคมะเร็งอาจมีอยู่ในสิ่งมีชีวิตมานานกว่าที่มนุษย์เคยคิด

แม้ในปัจจุบันมะเร็งจะเป็นหนึ่งในโรคสำคัญที่ส่งผลต่อสุขภาพของมนุษย์ทั่วโลก แต่นักวิทยาศาสตร์พบหลักฐานว่าโรคนี้ไม่ได้เกิดขึ้นเพราะสังคมสมัยใหม่เพียงอย่างเดียว หากแต่เกี่ยวข้องกับกระบวนการทางชีววิทยาของสิ่งมีชีวิตที่มีมาอย่างยาวนาน

หลักฐานสำคัญถูกค้นพบจากการตรวจสอบชิ้นส่วนกระดูกฟอสซิลของญาติสายวิวัฒนาการมนุษย์ที่พบในถ้ำสวาร์ตครานส์ (Swartkrans Cave) ประเทศแอฟริกาใต้ ซึ่งมีอายุประมาณ 1.7 ล้านปี

พบร่องรอยมะเร็งกระดูกในฟอสซิลอายุ 1.7 ล้านปี

ในปี พ.ศ. 2559 ทีมนักวิจัยได้เผยแพร่ผลการศึกษาฟอสซิลกระดูกเท้าชิ้นหนึ่ง ซึ่งพบร่องรอยความผิดปกติของกระดูกที่สอดคล้องกับ มะเร็งกระดูกชนิดออสทีโอซาร์โคมา (osteosarcoma) ซึ่งเป็นมะเร็งกระดูกชนิดร้ายแรงที่สามารถเกิดขึ้นในมนุษย์ยุคปัจจุบันได้เช่นกัน

นักวิจัยใช้เทคโนโลยีการถ่ายภาพสามมิติและการตรวจวิเคราะห์ทางกายวิภาค เพื่อศึกษาลักษณะก้อนเนื้อผิดปกติที่อยู่ภายในกระดูก ทำให้สามารถระบุได้ว่าเป็นหนึ่งในหลักฐานมะเร็งที่เก่าแก่ที่สุดที่พบในกลุ่มโฮมินิน (hominin) หรือญาติสายวิวัฒนาการของมนุษย์

อย่างไรก็ตาม นักวิทยาศาสตร์ยังไม่สามารถระบุได้แน่ชัดว่า ฟอสซิลดังกล่าวเป็นของสิ่งมีชีวิตชนิดใด หรือมะเร็งเป็นสาเหตุโดยตรงที่ทำให้เสียชีวิตหรือไม่ เนื่องจากเหลือเพียงหลักฐานจากกระดูกเพียงส่วนหนึ่งเท่านั้น

มะเร็งไม่ได้เกิดจากโลกสมัยใหม่เพียงอย่างเดียว

การค้นพบครั้งนี้เปลี่ยนมุมมองเกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของโรคมะเร็ง เพราะแสดงให้เห็นว่า มะเร็งไม่ได้เป็นเพียงผลจากวิถีชีวิตในยุคอุตสาหกรรมเท่านั้น แต่ความผิดปกติของเซลล์ซึ่งนำไปสู่การเกิดเนื้องอกสามารถเกิดขึ้นได้ในสิ่งมีชีวิตมาตั้งแต่ยุคโบราณ

ก่อนหน้านี้ หลายคนอาจมองว่ามะเร็งเป็น “โรคของคนยุคใหม่” เพราะปัจจัยเสี่ยงหลายอย่าง เช่น การสูบบุหรี่ มลพิษ หรือพฤติกรรมการกินในปัจจุบัน ล้วนเกี่ยวข้องกับความเสี่ยงของมะเร็งบางชนิด

แต่ในความเป็นจริง กลไกพื้นฐานของการเกิดมะเร็งเกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงของสารพันธุกรรมและการควบคุมการแบ่งตัวของเซลล์ ซึ่งเป็นกระบวนการที่มีอยู่ในสิ่งมีชีวิตมานานแล้ว

แล้วมนุษย์คนแรกที่เป็นมะเร็งคือใคร?

คำตอบคือ ยังไม่มีใครสามารถระบุได้ เพราะโรคมะเร็งมีต้นกำเนิดเก่าแก่กว่าหลักฐานทางประวัติศาสตร์ของมนุษย์ และฟอสซิลที่ค้นพบไม่ได้สามารถบอกได้ว่าเป็น “ผู้ป่วยรายแรกของโลก”

สิ่งที่นักวิทยาศาสตร์ยืนยันได้คือ มะเร็งมีอยู่ในสายวิวัฒนาการของมนุษย์มาอย่างน้อยหลายแสนถึงหลายล้านปี และไม่ได้เป็นโรคที่เพิ่งเกิดขึ้นในยุคปัจจุบัน

ฟอสซิลช่วยให้เข้าใจมะเร็งในปัจจุบันได้อย่างไร?

การศึกษามะเร็งในฟอสซิลไม่ได้มีความสำคัญเพียงด้านประวัติศาสตร์เท่านั้น แต่ยังช่วยให้นักวิทยาศาสตร์เข้าใจวิวัฒนาการของโรคมากขึ้น

เมื่อรู้ว่าความผิดปกติของเซลล์ลักษณะนี้มีอยู่ในมนุษย์โบราณ นักวิจัยสามารถศึกษาว่าโรคมะเร็งเปลี่ยนแปลงอย่างไรตามวิวัฒนาการของมนุษย์ รวมถึงช่วยให้เข้าใจกลไกพื้นฐานของโรคเพื่อพัฒนาการรักษาในอนาคต

โรคเก่าแก่ที่ยังเป็นความท้าทายของมนุษย์

แม้มะเร็งจะมีประวัติยาวนานกว่าที่หลายคนคาดคิด แต่ปัจจุบันมนุษย์มีความสามารถในการตรวจพบและรักษาโรคได้ดีขึ้นจากความก้าวหน้าทางการแพทย์

หลักฐานจากฟอสซิลอายุ 1.7 ล้านปีจึงเป็นอีกหนึ่งเครื่องเตือนใจว่า มะเร็งไม่ได้เป็นเพียงปัญหาของโลกยุคใหม่ แต่เป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์วิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิตมายาวนาน

อ้างอิง: South African Journal of Science, University of the Witwatersrand

•  รู้หรือไม่? อาการป่วย 4 โรคนี้ ในอดีตเคยถูกเข้าใจผิดว่า.... เกิดจากเวทมนตร์และผีปีศาจ!
• 5 อาชีพ "หมอแบบไทยๆ" คนโบราณศรัทธา "ฝากชีวิต" แต่ยุคนี้หาตัวยาก แทบไม่มีใครทำแล้ว!