ผู้หญิงบนโลโก้ “ยาสตรีเพ็ญภาค” รู้ไหมเธอคือใคร? ตำนาน 100 ปี คนเดิมไม่เปลี่ยน

ผู้หญิงบนโลโก้ “ยาสตรีเพ็ญภาค” รู้ไหมเธอคือใคร? ตำนาน 100 ปี คนเดิมไม่เปลี่ยน ไม่ใช่เจ้าของแบรนด์หรือผู้คิดค้นสูตร

หากพูดถึงผลิตภัณฑ์ยาสมุนไพรเก่าแก่ของไทย ชื่อของ “ยาสตรีเพ็ญภาค” น่าจะเป็นหนึ่งในแบรนด์ที่หลายคนคุ้นตา โดยเฉพาะภาพหญิงบนบรรจุภัณฑ์ที่กลายเป็นเอกลักษณ์จนจำได้ทันที แม้เวลาจะผ่านมากว่าศตวรรษ แต่หลายคนอาจไม่เคยรู้มาก่อนว่า ผู้หญิงในภาพนั้นไม่ใช่ตัวละครที่วาดขึ้นเพื่อการโฆษณา แต่เป็นบุคคลที่มีตัวตนอยู่จริง

จุดเริ่มต้น “ห้างขายยาเพ็ญภาค” เมื่อกว่า 100 ปีก่อน

ย้อนกลับไปในปี พ.ศ. 2460 “ห้างขายยาเพ็ญภาค” ก่อตั้งขึ้นโดย นายเจือ เพ็ญภาคกุล ซึ่งเดิมทำงานอยู่ที่ห้างขายยาโอสถสภา เต็กเฮงหยู ร่วมกับภรรยา นางสว่าง โอสถานุเคราะห์ ลูกสาวของเจ้าของห้างขายยาโอสถสภา ก่อนที่ทั้งคู่จะตัดสินใจแยกออกมาทำธุรกิจของตนเอง

ชื่อ “เพ็ญภาค” นำมาจากนามสกุลของนายเจือ เพ็ญภาคกุล โดยผลิตภัณฑ์ตัวแรกของกิจการคือ “ยากฤษณากลั่นเพ็ญภาค” ยาแก้ปวดท้องซึ่งเป็นที่รู้จักในหมู่คนสมัยก่อน จากนั้นอีกประมาณ 2 ปี จึงมีการผลิตยาที่กลายเป็นผลิตภัณฑ์สำคัญของกิจการมาจนถึงปัจจุบัน นั่นคือ ยาน้ำสตรีเพ็ญภาค

“นางสว่าง” คือผู้คิดค้นสูตรยาน้ำสตรี

ข้อมูลจากคำบอกเล่าของ จิรชัย ไทยชาติ ทายาทรุ่นที่ 3 ของห้างขายยาเพ็ญภาค ระบุว่า ผู้ที่คิดค้นสูตรยาน้ำสตรีคือ นางสว่าง โอสถานุเคราะห์ โดยเริ่มคิดค้นมาตั้งแต่ช่วงที่ยังอยู่กับห้างขายยาโอสถสภา

ภายหลังเมื่อนางสว่างและนายเจือออกมาตั้งกิจการของตนเอง ทางโอสถสภาได้เลิกผลิตยาน้ำสตรีสูตรดังกล่าว นางสว่างจึงนำความรู้และสูตรที่ตนคิดค้นมาพัฒนาผลิตภัณฑ์ภายใต้กิจการของครอบครัว ก่อนเกิดเป็น “ยาสตรีเพ็ญภาค ตราพญานาค” ใน พ.ศ. 2462 ซึ่งกลายมาเป็นชื่อที่อยู่ในตลาดยาสมุนไพรไทยมายาวนาน

ผู้หญิงบนกล่อง ไม่ใช่ผู้คิดค้นสูตร

ตรงนี้คือเรื่องที่หลายคนอาจเข้าใจผิด เพราะเมื่อเห็นภาพหญิงสาวอยู่บนบรรจุภัณฑ์ยาสตรีมานาน ก็อาจคิดว่าเธอคือเจ้าของสูตรหรือผู้ก่อตั้งกิจการ แต่ความจริงแล้ว หญิงสาวในภาพไม่ใช่นางสว่าง โอสถานุเคราะห์ ผู้คิดค้นสูตรยาน้ำสตรี

หญิงที่กลายเป็นภาพจำบนกล่องยาสตรีเพ็ญภาคคือ “นางชื้น เพ็ญภาคกุล” ภรรยาคนที่ 2 ของนายเจือ เพ็ญภาคกุล โดยหลังจากนางสว่างเสียชีวิตไปแล้ว จึงมีการนำภาพของ นางชื้น เพ็ญภาคกุล มาใช้บนบรรจุภัณฑ์ โดยช่วงเวลาที่เริ่มนำภาพดังกล่าวมาใช้เกิดขึ้นหลังประมาณ พ.ศ. 2466 และเมื่อเวลาผ่านไป ภาพหญิงคนนี้ก็กลายเป็นสัญลักษณ์ที่ผู้บริโภคจดจำคู่กับชื่อ “ยาสตรีเพ็ญภาค”

เพ็ญภาค

ในช่วงแรก ยาสตรีเพ็ญภาคใช้ชื่อว่า “ยาสตรีเพ็ญภาค ตราพญานาค” ก่อนที่ภาพของนางชื้นจะเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของบรรจุภัณฑ์ในภายหลัง เอกสารเก่าที่ถูกเก็บรักษาในฐานข้อมูลดิจิทัลของหอสมุดแห่งชาติยังพบโฆษณายาสตรีเพ็ญภาคในสิ่งพิมพ์ยุคเก่า สะท้อนว่าผลิตภัณฑ์นี้เคยทำตลาดอย่างแพร่หลายในช่วงเวลานั้น

หนึ่งในเอกสารโฆษณาเก่าจาก หอสมุดแห่งชาติ ฐานข้อมูลเอกสารดิจิทัล พบสิ่งพิมพ์เก่าที่มีโฆษณายาสตรีเพ็ญภาค ระบุสถานที่จำหน่ายที่ ห้างเพ็ญภาค ถนนเยาวราช เป็นเครื่องยืนยันว่า ยาสตรีเพ็ญภาค อยู่คู่คนไทยมานาน และมีการทำการตลาดประชาสัมพันธ์แบรนด์ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2564 

หอสมุดแห่งชาติ ฐานข้อมูลเอกสารดิจิทัล