ทำไม "แผ่นไม้พูดได้" ถึงเงียบมานาน 160 ปี? ปริศนาที่นักวิทย์ฯ ทั่วโลกยังอ่านไม่ออก!

ปริศนาเกาะอีสเตอร์ “แผ่นไม้พูดได้” ที่อาจเก่าแก่กว่าการมาถึงของชาวยุโรป

เปิดปริศนา 160 ปี "แผ่นไม้พูดได้" บนเกาะอีสเตอร์ ทำไมนักวิทย์ฯ ทั่วโลกอ่านไม่ออก?

เมื่อพูดถึงเกาะอีสเตอร์ หลายคนมักนึกถึงรูปปั้นหินโมอายขนาดมหึมา แต่บนเกาะแห่งนี้ยังมีอีกหนึ่งปริศนาที่ทำให้นักโบราณคดีและนักภาษาศาสตร์ทั่วโลกสงสัยมานานกว่า 160 ปี นั่นคือระบบสัญลักษณ์ที่เรียกว่า รอนโกรอนโก (Rongorongo)

รอนโกรอนโกคือชุดสัญลักษณ์ที่ถูกสลักไว้บนแผ่นไม้ ชาวราปานุยบนเกาะอีสเตอร์เรียกแผ่นไม้เหล่านี้ว่า “แผ่นไม้พูดได้” เพราะเชื่อว่าเป็นสิ่งที่บันทึกเรื่องราวหรือความรู้บางอย่างเอาไว้ อย่างไรก็ตาม แม้จะถูกค้นพบมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 19 จนถึงปัจจุบัน นักวิทยาศาสตร์ก็ยังไม่สามารถถอดความหมายได้อย่างเป็นที่ยอมรับ

รอนโกรอนโก คืออะไร?

รอนโกรอนโกถูกมองว่าเป็นหนึ่งในระบบตัวเขียนที่ลึกลับที่สุดของโอเชียเนีย ปัจจุบันเหลือแผ่นไม้รอนโกรอนโกที่ยังคงอยู่เพียงประมาณ 24 ชิ้นเท่านั้น โดยกระจายอยู่ตามพิพิธภัณฑ์และคอลเลกชันส่วนตัวในหลายประเทศ

แผ่นไม้แต่ละชิ้นมีขนาดและรูปร่างแตกต่างกัน แต่มีสิ่งหนึ่งที่คล้ายกันคือเต็มไปด้วยสัญลักษณ์ขนาดเล็กที่แกะสลักอย่างประณีต ทั้งรูปคน สัตว์ พืช และรูปทรงเรขาคณิตต่าง ๆ ทำให้ผู้เชี่ยวชาญเชื่อว่านี่ไม่น่าจะเป็นเพียงลวดลายตกแต่งธรรมดา

ทำไมจึงถูกเรียกว่า “แผ่นไม้พูดได้”?

ชาวราปานุยเชื่อว่าแผ่นไม้เหล่านี้มีหน้าที่บันทึกข้อความ ความรู้ พิธีกรรม หรือเรื่องราวบางอย่างของชุมชน จึงเกิดชื่อเรียกในความหมายว่า “แผ่นไม้พูดได้”

แต่สิ่งที่ทำให้ปริศนานี้ซับซ้อนคือ ไม่มีใครในปัจจุบันสามารถอ่านรอนโกรอนโกได้อย่างแน่ชัด และยังไม่มีคำแปลฉบับใดที่ได้รับการยอมรับจากวงการวิชาการว่าเป็นคำแปลที่ถูกต้องสมบูรณ์

ข่าวลือว่าถอดรหัสได้แล้ว จริงหรือไม่?

บนอินเทอร์เน็ตเคยมีข้อมูลอ้างว่า รอนโกรอนโกถูกถอดรหัสได้ทั้งหมดแล้ว โดยมีการพูดถึงบุคคลชื่ออิรินา ซึ่งถูกอ้างว่าสามารถแปลข้อความบนแผ่นไม้ทั้งหมดออกมาเป็นเรื่องเกี่ยวกับมันเทศ อ้อย และหัวหน้าเผ่า

อย่างไรก็ตาม ตามสถานะงานวิจัยในปัจจุบัน ยังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าคำแปลดังกล่าวได้รับการยอมรับจากนักวิชาการ รอนโกรอนโกจึงยังคงถูกจัดอยู่ในกลุ่มระบบตัวเขียนที่ยังถอดรหัสไม่ได้ เช่นเดียวกับอักษรโบราณลึกลับบางระบบในประวัติศาสตร์โลก

วิธีอ่านที่แปลกไม่เหมือนใคร

หนึ่งในลักษณะพิเศษของรอนโกรอนโกคือวิธีการจัดวางข้อความบนแผ่นไม้ ไม่ได้เขียนต่อเนื่องไปในทิศทางเดียวแบบตัวอักษรทั่วไป แต่ใช้รูปแบบที่นักวิชาการเรียกว่า “แบบไถนา”

กล่าวคือ เมื่ออ่านจบหนึ่งบรรทัดจากซ้ายไปขวา ผู้อ่านจะต้องหมุนแผ่นไม้กลับหัว แล้วอ่านบรรทัดถัดไปในทิศทางตรงกันข้าม รูปแบบการอ่านเช่นนี้พบได้น้อยมากในระบบตัวเขียนที่ยังหลงเหลืออยู่ในโลก

ทำไมถึงถอดรหัสไม่ได้มานานกว่า 160 ปี?

สาเหตุสำคัญประการหนึ่งคือ ผู้ที่เคยอ่านรอนโกรอนโกได้อาจเสียชีวิตไปก่อนที่จะถ่ายทอดความรู้ให้คนรุ่นหลังอย่างครบถ้วน ประวัติศาสตร์ของเกาะอีสเตอร์ในศตวรรษที่ 19 เต็มไปด้วยความสูญเสีย ทั้งจากการล่าแรงงาน ทาส โรคระบาด และการเปลี่ยนแปลงทางศาสนาและวัฒนธรรม

ในช่วงหนึ่ง ชาวราปานุยจำนวนมากถูกนำออกจากเกาะไปใช้แรงงานอย่างไม่เป็นธรรม และผู้ที่รอดกลับมาก็อาจนำโรคติดต่อกลับมาด้วย ทำให้ประชากรบนเกาะลดลงอย่างรุนแรง ความรู้ดั้งเดิมจำนวนมากจึงสูญหายไปพร้อมกับผู้คน

แผ่นไม้จำนวนมากหายไปจากประวัติศาสตร์

ราวปี ค.ศ. 1863 มิชชันนารีฝรั่งเศสเดินทางมาถึงเกาะอีสเตอร์ และมีการเปลี่ยนแปลงวิถีความเชื่อของชาวพื้นเมืองครั้งใหญ่ ในกระบวนการนั้น วัฒนธรรมดั้งเดิมหลายอย่างถูกลดบทบาทลงหรือถูกทำลาย

มีการเชื่อกันว่าแผ่นไม้รอนโกรอนโกจำนวนมากถูกทำลายหรือสูญหายในช่วงเวลานี้ เหลือเพียงบางส่วนที่ชาวบ้านแอบเก็บรักษาไว้ ทำให้หลักฐานที่นักวิชาการใช้ศึกษาในปัจจุบันมีจำนวนน้อยมาก

อาจเป็นระบบตัวเขียนพื้นเมืองหนึ่งเดียวของโพลินีเซีย

สิ่งที่ทำให้รอนโกรอนโกมีความสำคัญมาก คือมีนักวิจัยจำนวนหนึ่งมองว่า นี่อาจเป็นระบบตัวเขียนพื้นเมืองเพียงระบบเดียวที่เคยพัฒนาขึ้นในภูมิภาคโพลินีเซีย และอาจเป็นผลงานที่ชาวราปานุยสร้างขึ้นเองโดยอิสระ

หากข้อสันนิษฐานนี้ถูกต้อง รอนโกรอนโกจะเป็นหนึ่งในตัวอย่างหายากของระบบตัวเขียนที่มนุษย์สร้างขึ้นเอง โดยไม่ได้รับอิทธิพลโดยตรงจากระบบตัวเขียนภายนอก คล้ายกับกรณีอักษรคูนิฟอร์มของเมโสโปเตเมีย อักษรอียิปต์โบราณ หรืออักษรจีนยุคแรก

เก่าแก่กว่าการมาถึงของชาวยุโรป?

การวิเคราะห์อายุด้วยคาร์บอน-14 ของแผ่นไม้บางชิ้นชี้ว่า ไม้ที่ใช้ทำอาจมาจากต้นไม้ที่ถูกตัดในช่วงปี ค.ศ. 1493-1509 ซึ่งเป็นช่วงเวลาก่อนที่ชาวยุโรปจะเดินทางมาถึงเกาะอีสเตอร์มากกว่า 200 ปี

ข้อมูลนี้ทำให้เกิดข้อสันนิษฐานว่า รอนโกรอนโกอาจมีอยู่ก่อนการติดต่อกับโลกตะวันตก อย่างไรก็ตาม การระบุอายุของเนื้อไม้ไม่ได้แปลว่ารอยสลักทุกชิ้นต้องเกิดขึ้นในปีเดียวกับที่ต้นไม้ถูกตัด จึงยังต้องอาศัยการศึกษาหลักฐานอื่นประกอบ

อาจเกี่ยวข้องกับปฏิทินจันทรคติ

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา มีนักวิจัยบางคนเสนอสมมติฐานว่า รอนโกรอนโกอาจบันทึกข้อมูลเกี่ยวกับปฏิทินจันทรคติ หรือวงรอบทางการเกษตรเอาไว้ โดยอ้างอิงจากลำดับสัญลักษณ์ที่ซ้ำกันและสัญลักษณ์บางรูปแบบที่ปรากฏบนแผ่นไม้

หนึ่งในข้อเสนอคือ ลำดับสัญลักษณ์ 29 ตัวอาจสื่อถึงรอบดวงจันทร์ 29-30 วัน หรือรอบเวลาที่เกี่ยวข้องกับการเพาะปลูก แต่ข้อเสนอนี้ยังอยู่ในขั้นต้น และยังไม่ได้รับการยืนยันผ่านกระบวนการตรวจสอบทางวิชาการอย่างเพียงพอ

เคยพบร่องรอยปฏิทินดวงจันทร์มาก่อน

ก่อนหน้านี้ นักวิชาการเคยระบุลำดับสัญลักษณ์ที่อาจเกี่ยวข้องกับปฏิทินดวงจันทร์ของชาวราปานุย ตั้งแต่ช่วงปี ค.ศ. 1958 โดยมีสัญลักษณ์ราว 30-31 รูปที่อาจสอดคล้องกับข้างขึ้นข้างแรมของดวงจันทร์

หากการค้นพบใหม่ได้รับการยืนยันในอนาคต ก็อาจหมายความว่ารอนโกรอนโกมีข้อมูลเกี่ยวกับปฏิทินจันทรคติมากกว่าหนึ่งชุด แต่ในตอนนี้ยังเร็วเกินไปที่จะสรุปว่าแผ่นไม้เหล่านี้ถูกถอดความได้แล้ว

ทำไมการถอดรหัสจึงยากมาก?

การถอดรหัสระบบตัวเขียนโบราณต้องอาศัยปัจจัยหลายอย่าง เช่น จำนวนข้อความที่มากพอ ความเข้าใจภาษาเดิมของผู้เขียน และที่สำคัญคือเอกสารเปรียบเทียบ เช่น ข้อความสองภาษาแบบเดียวกับศิลาจารึกโรเซตตาที่ช่วยไขปริศนาอักษรอียิปต์โบราณ

แต่สำหรับรอนโกรอนโก นักวิชาการมีตัวอย่างข้อความเหลือน้อย ไม่มีผู้อ่านดั้งเดิมหลงเหลือ และไม่มีเอกสารแปลคู่ขนานที่ช่วยยืนยันความหมายของสัญลักษณ์แต่ละตัว จึงทำให้การถอดรหัสเป็นเรื่องยากมาก

ปริศนาที่ยังไม่ยอม “พูด”

หลังผ่านการศึกษามานานกว่าศตวรรษครึ่ง รอนโกรอนโกยังคงเป็นปริศนาที่ไม่ยอมเปิดเผยความหมาย ทุกการค้นพบใหม่อาจเพิ่มความหวังให้วงการวิชาการ แต่ก็ยิ่งสะท้อนว่าการถอดรหัสระบบสัญลักษณ์นี้ซับซ้อนเพียงใด

จนกว่าจะมีหลักฐานที่หนักแน่นพอให้ชุมชนนักวิชาการนานาชาติยอมรับ “แผ่นไม้พูดได้” แห่งเกาะอีสเตอร์จึงยังคงเป็นหนึ่งในปริศนาน่าหลงใหลที่สุดของอารยธรรมมนุษย์ และยังรอวันที่จะมีใครสักคนทำให้มันส่งเสียงเล่าเรื่องราวของตัวเองอีกครั้ง

• ขนลุก! ภูเขาน้ำแข็ง "คาย" ร่างชายหายสาบสูญ 28 ปี สภาพแทบไม่เชื่อสายตา ไม่เหมือนศพ!!
•  ไขปริศนาสามก๊ก! ทำไม "ขงเบ้ง" สั่งเสียให้เอา "ข้าวสาร 7 เมล็ด" ใส่ปากหลังสิ้นใจ?