หญิงความดันตก ผื่นขึ้นทั้งตัว หลังกินปลาย่าง ส่องกล้องพบสาเหตุสุดขนลุก ไม่ใช่แค่อาหารเป็นพิษ!

หญิงวัย 43 ปวดท้องหนักหลังรับประทานปลา ส่องกล้องพบตัวอ่อนพยาธิกว่า 140 ตัวฝังในกระเพาะ ย่างแล้วทำไมไม่ปลอดภัย?

เคสผู้ป่วยหญิงวัย 43 ปี ถูกนำกลับมาเผยแพร่และสร้างความตกใจบนโลกออนไลน์ หลังเธอมีอาการปวดท้อง คลื่นไส้ ความดันโลหิตต่ำ และผื่นขึ้นตามร่างกาย ภายใน 24 ชั่วโมงหลังรับประทานปลาย่าง เมื่อแพทย์ส่องกล้องตรวจกระเพาะอาหาร กลับพบตัวอ่อนพยาธิอะนิซาคิสฝังอยู่มากกว่า 140 ตัว

วันที่ 22 กรกฎาคม 2569 เพจเฟซบุ๊ก เอฟเอ็มซีคลินิกเวชกรรม ได้นำรายงานผู้ป่วยดังกล่าวมาเผยแพร่เพื่อเตือนผู้ที่นิยมรับประทานอาหารทะเลดิบหรือปรุงไม่สุก อย่างไรก็ตาม จากการตรวจสอบพบว่า เหตุการณ์นี้ไม่ใช่เคสที่เพิ่งเกิดขึ้น แต่เป็นรายงานทางการแพทย์จากประเทศโปรตุเกส ซึ่งได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร International Journal of Infectious Diseases เมื่อปี 2017

รายงานต้นฉบับระบุว่า ผู้ป่วยเป็นหญิงชาวโปรตุเกสวัย 43 ปี อาศัยอยู่ในกรุงลิสบอน ก่อนเกิดอาการผิดปกติประมาณ 24 ชั่วโมง เธอได้รับประทานปลาสแคบบาร์ดฟิชย่าง ซึ่งสื่อบางแห่งแปลว่า “ปลาดาบเงิน” หรือปลาทะเลรูปร่างยาวคล้ายดาบ

ปวดท้องเฉียบพลัน ความดันลด และมีผื่นทั่วร่างกาย

หลังรับประทานปลา ผู้ป่วยเริ่มมีอาการคลื่นไส้ ปวดบริเวณลิ้นปี่ อ่อนเพลีย หนาวสั่น และถ่ายเหลวเล็กน้อย ที่น่ากังวลคือความดันโลหิตลดลงเหลือ 67/45 มิลลิเมตรปรอท พร้อมเกิดผื่นรุนแรงบริเวณขาทั้งสองข้าง และพบผื่นกระจายบริเวณแขนกับหน้าท้องด้วย

ผลตรวจเบื้องต้นไม่พบความผิดปกติจากคลื่นไฟฟ้าหัวใจ การตรวจหัวใจด้วยคลื่นเสียง เอกซเรย์ทรวงอก และอัลตราซาวนด์ช่องท้อง แต่เมื่อแพทย์ส่องกล้องตรวจทางเดินอาหารส่วนต้น กลับพบเยื่อบุกระเพาะอาหารมีลักษณะบวมและเลือดคั่ง

สิ่งที่สร้างความตกใจมากกว่านั้นคือ แพทย์พบตัวอ่อนพยาธิจำนวนมากเกาะและไชอยู่ตามเยื่อบุกระเพาะอาหาร เมื่อนำออกและตรวจวิเคราะห์ทั้งจากรูปร่างและสารพันธุกรรม จึงระบุได้ว่าเป็นตัวอ่อนในกลุ่ม Anisakis simplex โดยมีจำนวนมากกว่า 140 ตัว ถือเป็นการติดเชื้อจำนวนมากที่พบได้ไม่บ่อย

นำพยาธิออกด้วยการส่องกล้อง อาการดีขึ้นอย่างรวดเร็ว

ทีมแพทย์นำตัวอ่อนพยาธิออกจากกระเพาะอาหารผ่านการส่องกล้อง หลังจากนั้นอาการของผู้ป่วยดีขึ้นอย่างรวดเร็ว ก่อนให้การรักษาประคับประคองร่วมกับยาตามดุลยพินิจของแพทย์

รายงานระบุว่า ผู้ป่วยได้รับอนุญาตให้กลับบ้านเมื่ออาการคงที่ และไม่พบอาการลักษณะเดิมเกิดขึ้นอีกในช่วงติดตามผลนาน 6 เดือน ขณะที่ผลตรวจเลือดกลับมาอยู่ในระดับปกติ

กรณีนี้ได้รับการบันทึกในชื่อรายงาน Human gastric hyperinfection by Anisakis simplex: A severe and unusual presentation and a brief review โดยเผยแพร่ในเดือนพฤศจิกายน 2017 ไม่ใช่เหตุการณ์ใหม่ในปี 2569 ตามช่วงเวลาที่ถูกนำกลับมาแชร์อีกครั้ง

พยาธิอะนิซาคิสคืออะไร?

อะนิซาคิส หรือ Anisakis เป็นพยาธิตัวกลมที่พบได้ในวงจรชีวิตของสัตว์ทะเล โดยตัวอ่อนระยะที่สามารถติดต่อสู่คนอาจอยู่ในเนื้อหรืออวัยวะของปลาและหมึกทะเลบางชนิด

คนสามารถติดเชื้อได้เมื่อรับประทานปลา หรือหมึกที่มีตัวอ่อนปนเปื้อนในลักษณะดิบหรือปรุงไม่สุก เช่น ซาชิมิ เซวิเช ปลาดอง ปลาหมัก หรืออาหารทะเลที่ได้รับความร้อนไม่ทั่วถึง ตัวอ่อนสามารถเกาะและไชเข้าสู่เยื่อบุหลอดอาหาร กระเพาะ หรือลำไส้ จนเกิดโรคที่เรียกว่า anisakiasis

มนุษย์เป็นเพียงโฮสต์โดยบังเอิญ ตัวอ่อนไม่สามารถเจริญเป็นพยาธิตัวเต็มวัยและขยายพันธุ์ในร่างกายคนได้ แต่ระหว่างที่ยังมีชีวิตอยู่ มันสามารถสร้างการอักเสบและความเสียหายต่อเยื่อบุทางเดินอาหารได้

กินเข้าไปแล้วมีอาการแบบไหน?

อาการของโรคอะนิซาคิเอซิสในกระเพาะอาหารสามารถเกิดขึ้นภายในไม่กี่ชั่วโมงหลังรับประทานอาหารที่ปนเปื้อน อาการที่พบได้ ได้แก่ ปวดท้องอย่างฉับพลัน คลื่นไส้ อาเจียน ท้องอืด ท้องเสีย หรือมีเลือดและมูกปนในอุจจาระ

ในบางราย โปรตีนจากพยาธิยังกระตุ้นปฏิกิริยาภูมิแพ้ ทำให้เกิดผื่นคัน ลมพิษ ใบหน้าหรือริมฝีปากบวม หายใจลำบาก ความดันโลหิตลดลง และอาจรุนแรงถึงภาวะแพ้เฉียบพลันหรือแอนาฟิแล็กซิส ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่ต้องได้รับการรักษาทันที

อาการปวดท้องจากพยาธิชนิดนี้ยังอาจคล้ายกับอาหารเป็นพิษ แผลในกระเพาะ ไส้ติ่งอักเสบ หรือโรคทางเดินอาหารชนิดอื่น การบอกแพทย์ว่าเพิ่งรับประทานปลาหรือหมึกดิบและสุกไม่ทั่ว จึงเป็นข้อมูลสำคัญต่อการวินิจฉั

ปลาย่างแล้ว เหตุใดยังพบพยาธิได้?

แม้รายงานจะระบุว่าผู้ป่วยรับประทานปลาย่าง แต่ไม่ได้หมายความว่าปลาที่ปรุงสุกทั่วถึงยังมีพยาธิมีชีวิตอยู่เสมอไป สิ่งที่เป็นไปได้คือชิ้นปลาอาจได้รับความร้อนไม่ทั่วถึง โดยเฉพาะบริเวณที่หนา หรือกระบวนการย่างอาจไม่ทำให้อุณหภูมิภายในสูงเพียงพอ

กรณีนี้จึงไม่ควรถูกตีความว่า การกินปลาที่ปรุงสุกตามมาตรฐานยังเสี่ยงเท่ากับปลาดิบ แต่เป็นเครื่องเตือนว่า การดูเพียงผิวด้านนอกที่เกรียมหรือเปลี่ยนสีอาจไม่เพียงพอ เนื้อปลาด้านในควรสุกทั่วถึงก่อนรับประทาน

ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งสหรัฐอเมริกา หรือ CDC แนะนำให้ปรุงอาหารทะเลจนมีอุณหภูมิภายในอย่างน้อยประมาณ 63 องศาเซลเซียส เพื่อลดความเสี่ยงจากพยาธิในอาหารทะเล

แช่แข็งช่วยฆ่าพยาธิได้หรือไม่?

การแช่แข็งที่อุณหภูมิและระยะเวลาตามมาตรฐานสามารถช่วยทำลายตัวอ่อนพยาธิได้ แต่ตู้แช่แข็งภายในบ้านแต่ละรุ่นอาจทำอุณหภูมิได้ไม่คงที่หรือไม่ต่ำเพียงพอ จึงไม่ควรนำปลาสดทั่วไปมาแช่เองช่วงสั้น ๆ แล้วสรุปว่าปลอดภัยสำหรับกินดิบ

แนวทางที่ CDC อ้างอิงจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐฯ ระบุว่า ปลาที่จะนำมารับประทานดิบควรแช่ที่อุณหภูมิไม่เกิน -20 องศาเซลเซียสเป็นเวลาอย่างน้อย 7 วัน หรือใช้กระบวนการแช่แข็งที่อุณหภูมิต่ำกว่านั้นตามระยะเวลาที่กำหนด

อย่างไรก็ตาม แม้ความเย็นหรือความร้อนจะทำให้ตัวอ่อนตาย แต่โปรตีนบางชนิดจากพยาธิอาจยังกระตุ้นอาการแพ้ในผู้ที่ไวต่อสารก่อภูมิแพ้ได้ ผู้ที่เคยมีอาการแพ้หลังรับประทานปลา จึงควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุแทนการทดลองรับประทานซ้ำด้วยตัวเอง

วิธีลดความเสี่ยงจากพยาธิในปลาและอาหารทะเล

1. ปรุงปลาและหมึกให้สุกทั่วถึง โดยเฉพาะส่วนที่หนา ไม่ควรดูเฉพาะสีหรือความเกรียมที่ผิวด้านนอก

2. เลือกร้านอาหารดิบที่เชื่อถือได้ ร้านควรใช้วัตถุดิบที่ผ่านกระบวนการแช่แข็งเพื่อควบคุมพยาธิตามมาตรฐาน ไม่ใช่เพียงปลาที่ดูสดด้วยสายตา

3. อย่าคิดว่าการหมักหรือบีบมะนาวฆ่าพยาธิได้ทั้งหมด การดองเค็ม หมักน้ำส้มสายชู หรือใช้กรดจากมะนาว ไม่สามารถรับประกันความปลอดภัยได้เท่าการปรุงสุกหรือแช่แข็งตามมาตรฐาน

4. เก็บอาหารทะเลในอุณหภูมิที่เหมาะสม และแยกของดิบออกจากอาหารพร้อมรับประทาน เพื่อลดความเสี่ยงจากเชื้อโรคชนิดอื่นร่วมด้วย

5. สังเกตอาการหลังรับประทาน โดยเฉพาะอาการปวดท้องเฉียบพลัน คลื่นไส้ อาเจียน ผื่นคัน หรือหายใจผิดปกติ

มีอาการหลังรับประทานปลาดิบ ควรทำอย่างไร?

หากมีอาการปวดท้องรุนแรงหรือปวดต่อเนื่องหลังรับประทานปลาและหมึกดิบหรือปรุงไม่สุก ควรไปพบแพทย์ พร้อมแจ้งชนิดอาหารและเวลาที่รับประทานอย่างละเอียด การตรวจด้วยการส่องกล้องอาจช่วยให้แพทย์มองเห็นและนำตัวอ่อนออกได้โดยตรงในกรณีที่พยาธิอยู่ในกระเพาะอาหาร

หากมีผื่นลมพิษร่วมกับริมฝีปากหรือลิ้นบวม หายใจลำบาก หน้ามืด ความดันตก หรือหมดสติ ต้องขอความช่วยเหลือฉุกเฉินทันที เพราะอาจเป็นปฏิกิริยาแพ้รุนแรง ไม่ควรรอดูอาการหรือซื้อยาฆ่าพยาธิมารับประทานเอง

กรณีหญิงวัย 43 ปีรายนี้นับเป็นเหตุการณ์ที่พบได้ยาก เพราะมีตัวอ่อนพยาธิมากกว่า 140 ตัวอยู่ในกระเพาะอาหาร แต่สาระสำคัญไม่ใช่การทำให้ผู้บริโภคหวาดกลัวการกินปลา หากเป็นการย้ำว่าอาหารทะเลควรมาจากแหล่งที่เชื่อถือได้ และต้องผ่านการปรุงหรือแช่แข็งอย่างถูกต้อง โดยเฉพาะเมื่อต้องการรับประทานแบบดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ