ตำนานกรกฎาคม เคยเป็นเดือนที่ 5 ของปี ชื่อเดิมไม่ใช่ July แต่เปลี่ยนเพื่อชายคนหนึ่ง

ตำนานเดือนกรกฎาคม เคยเป็นเดือนที่ 5 ของปี ไม่ใช่เดือน 7 และชื่อภาษาอังกฤษเดิมไม่ใช่ July แต่เปลี่ยนเพื่อชายคนหนึ่ง

ถ้าเปิดปฏิทินดูตอนนี้ "กรกฎาคม" หรือ July คือเดือนที่ 7 ของปี แต่รู้หรือไม่ว่า หากเราย้อนเวลากลับไปในยุคโรมันโบราณ เดือนนี้เคยเป็น "เดือนที่ 5" ของปี แถมชื่อเดิมของมันก็ไม่ได้เฉียดใกล้คำว่า July เลยแม้แต่น้อย!

แล้วเกิดอะไรขึ้นในหน้าประวัติศาสตร์ที่ทำให้เดือนนี้เปลี่ยนไป? 

เปิดชื่อเดิม "Quintilis" แปลตรงตัวว่า เดือนที่ 5

ในยุคเริ่มต้นของอาณาจักรโรมัน (ประมาณ 750 ปีก่อนคริสตกาล) ปฏิทินดั้งเดิมที่กษัตริย์โรมูลุส (Romulus) คิดขึ้นมา มีเพียงแค่ 10 เดือนใน 1 ปี เท่านั้น โดยจะเริ่มต้นนับ "เดือนแรกของปี" ในเดือนมีนาคม (March) ซึ่งเป็นฤดูใบไม้ผลิ

เมื่อนับไล่มาเรื่อยๆ เดือนที่ 5 จึงไปตกอยู่ที่เดือนกรกฎาคมในปัจจุบัน ชาวโรมันยุคนั้นจึงเรียกเดือนนี้แบบกำปั้นทุบดินว่า "Quintilis" (ควินติลิส) ซึ่งมาจากละตินคำว่า Quintus ที่แปลว่า "เลข 5" นั่นเอง

จุดเปลี่ยนครั้งใหญ่: เมื่อ "มกรา-กุมภา" โผล่มาแทรก

เวลาผ่านไป ปฏิทิน 10 เดือนเริ่มมั่ว เพราะวันเวลาไม่ตรงกับฤดูกาลจริง วุฒิสภาโรมันเลยต้องมีการสังคายนาปฏิทินใหม่ โดยการเพิ่มเดือน January (มกราคม) และ February (กุมภาพันธ์) เข้าไปเป็น 2 เดือนแรกของปี

ผลลัพธ์คือเดือน Quintilis (ที่แปลว่าเดือน 5) เลยโดนเบียดกระเด็นตกลงมาอยู่ที่ อันดับที่ 7 ของปีแทน แต่ชาวโรมันก็ยังคงเรียกชื่อเดิมว่า Quintilis อยู่ยาวนานหลายร้อยปี (แม้ว่าความหมายมันจะไม่ตรงกับลำดับแล้วก็ตาม)

แล้วคำว่า "July" โผล่มาจากไหน?

คำตอบอยู่ในช่วง 44 ปีก่อนคริสตกาล หลังจากที่ "จูเลียส ซีซาร์" (Julius Caesar) รัฐบุรุษผู้ยิ่งใหญ่ที่สุดของโรมัน ถูกลอบสังหารจนเสียชีวิต มาร์ก แอนโทนี (Mark Antony) ทหารคนสนิทและวุฒิสภาโรมันต้องการจะยกย่องและไว้อาลัยให้แก่ซีซาร์

ประจวบเหมาะกับที่ซีซาร์ เกิดในเดือน Quintilis (วันที่ 12 หรือ 13) พอดี วุฒิสภาจึงมีมติให้ "เปลี่ยนชื่อเดือน Quintilis ให้เป็น Julius" เพื่อเป็นเกียรติแก่ซีซาร์และผลงานการปฏิรูปปฏิทินของเขา ซึ่งภายหลังภาษาอังกฤษได้เพี้ยนเสียงมาเป็นคำว่า "July" จนถึงปัจจุบัน

จูเลียส ซีซาร์ (Julius Caesar)

ที่มาของคำว่า "กรกฎาคม" ในภาษาไทย

สำหรับประเทศไทย แต่เดิมเราใช้ปฏิทินจันทรคติ (นับเป็นเดือนอ้าย เดือนยี่ เดือน 3) จนกระทั่งในสมัย พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงมีพระราชดำริให้เปลี่ยนมาใช้ปฏิทินสุริยคติแบบสากลในปี พ.ศ. 2432

พระองค์ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเทวะวงศ์วโรปการ (เสนาบดีกระทรวงต่างประเทศในขณะนั้นและผู้เชี่ยวชาญด้านโหราศาสตร์) เป็นผู้คิดตั้งชื่อเดือนภาษาไทยขึ้นมา โดยอิงจาก "จักรราศี" ที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนที่ผ่านในแต่ละเดือน ผสมกับคำว่า "อาคม" (การมาถึง)

• กรกฎ (กะ-ระ-กะ) แปลว่า ปู (ราศีกรกฎ)

• อาคม แปลว่า การมาถึง / การมาสู่

เมื่อนำมารวมกัน กรกฎ + อาคม จึงกลายเป็น "กรกฎาคม" ซึ่งหมายถึง "เดือนที่ดวงอาทิตย์เคลื่อนมาถึงราศีกรกฎ" และกำหนดให้เดือนที่ลงท้ายด้วย "คม" มี 31 วัน