เฉลยแล้ว! "ค่าไฟถนน" ประชาชนจ่ายจริงไหม? จ่ายส่วนไหนบ้าง ซ่อนมากับอะไร ตกปีละเท่าไร

ค่าไฟทางสาธารณะ ประชาชนจ่ายจริงไหม? เผยความจริง ประชาชนจ่ายส่วนไหนบ้าง บวกมาในไหน จ่ายปีละเท่าไร

ประเด็น “ค่าไฟทาง” หรือไฟส่องสว่างสาธารณะถูกนำมารวมอยู่ในบิลค่าไฟบ้านหรือไม่ กลับมาเป็นที่ถกเถียงอย่างกว้างขวาง หลังมีการพูดถึงแนวทางปฏิรูปโครงสร้างค่าไฟฟ้าของประเทศ และตั้งคำถามว่า ต้นทุนใดบ้างที่ประชาชนกำลังร่วมรับภาระผ่านค่าไฟรายเดือน

ล่าสุดวันนี้ณัฏฐ์ มงคลนาวิน นักวิเคราะห์ข้อมูลและยุทธศาสตร์สังคม ออกมาอธิบายว่า ประเด็นนี้ต้องแยกให้ชัดว่าไม่ใช่ “ไฟทางทุกประเภท” ที่ถูกนำมาคิดรวมกับค่าไฟประชาชน แต่เป็นไฟสาธารณะบางส่วนของท้องถิ่นที่ถูกเฉลี่ยอยู่ในค่าไฟฐาน ไม่ใช่ค่า Ft ขณะที่ข้อมูลจากสำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน หรือ กกพ. ระบุว่า โครงสร้างบิลค่าไฟประกอบด้วยค่าไฟฟ้าฐาน ค่า Ft ค่าบริการรายเดือน และภาษีมูลค่าเพิ่ม

จุดเริ่มต้นคำถาม ค่าไฟทางถูกซ่อนอยู่ตรงไหน

กระแสนี้เกิดขึ้นหลังโลกออนไลน์ตั้งคำถามว่า ไฟส่องสว่างตามถนน ตรอก ซอย หรือไฟทางที่เปิดใช้งานทุกคืน ถูกนำมาหารเฉลี่ยให้ผู้ใช้ไฟฟ้าตามบ้านจ่ายด้วยหรือไม่ โดยหลายคนสงสัยว่า ในเมื่อประชาชนจ่ายภาษีท้องถิ่นและภาษีที่ดินอยู่แล้ว เหตุใดจึงอาจต้องร่วมแบกค่าใช้จ่ายส่วนนี้ผ่านบิลค่าไฟอีกทาง

ณัฏฐ์อธิบายว่า ตามโครงสร้างที่เขาตรวจสอบจากหลักเกณฑ์ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ค่าใช้จ่ายไฟสาธารณะบางประเภทขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น หรือ อปท. ถูกนำไปเฉลี่ยเป็นต้นทุนในค่าไฟฐาน ซึ่งต่างจากค่า Ft ที่เป็นค่าไฟฟ้าผันแปรตามต้นทุนเชื้อเพลิงและค่าซื้อไฟฟ้า

ไฟแบบไหนที่ประชาชนมีส่วนร่วมรับภาระ

ข้อมูลที่ณัฏฐ์ระบุชี้ว่า ส่วนที่เกี่ยวข้องกับประชาชนคือไฟสาธารณะในพื้นที่ท้องถิ่น ซึ่งได้รับสิทธิยกเว้นค่าไฟให้ อปท. ในโควตาไม่เกิน 10% ของหน่วยจำหน่ายไฟฟ้าในพื้นที่ โดยมักเป็นไฟที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยและการใช้ชีวิตประจำวันของชุมชน

• ไฟส่องสว่างตามตรอก ซอย และถนนชุมชนที่อยู่ในความดูแลของเทศบาลหรือ อบต.
• ไฟถนนสายรองหรือถนนเชื่อมหมู่บ้านที่ติดตั้งเพื่อความปลอดภัยในพื้นที่
• ไฟส่องสว่างตามสะพานข้ามคลองหรืออุโมงค์ในความรับผิดชอบของท้องถิ่น

ขณะที่ไฟทางหลวงสายหลัก ไฟของสถานที่ราชการ ไฟประดับเทศกาล หรือไฟในพื้นที่ที่มีงบประมาณเฉพาะ อาจไม่ได้อยู่ในกลไกเดียวกันทั้งหมด ดังนั้น การสรุปว่า “ไฟทางทุกดวงถูกรวมอยู่ในบิลค่าไฟบ้าน” จึงอาจกว้างเกินไปและควรแยกตามประเภทไฟและหน่วยงานที่รับผิดชอบ

ค่าไฟทางอยู่ในค่า Ft หรือค่าไฟฐาน?

ประเด็นสำคัญคือ ค่าไฟสาธารณะส่วนนี้ไม่ได้ถูกอธิบายว่าอยู่ในค่า Ft โดยตรง แต่เป็นต้นทุนที่เฉลี่ยอยู่ในค่าไฟฟ้าฐาน ซึ่งเป็นอัตราหลักที่ใช้คำนวณค่าไฟของผู้ใช้ไฟฟ้าแต่ละประเภท

ข้อมูลจาก กกพ. อธิบายว่า ค่า Ft คือค่าไฟฟ้าผันแปรที่สะท้อนต้นทุนเชื้อเพลิง ต้นทุนการซื้อไฟฟ้า และผลกระทบจากนโยบายบางส่วนที่เปลี่ยนแปลงไปจากค่าไฟฟ้าฐาน ส่วนค่าไฟฟ้าฐานเป็นโครงสร้างอัตราค่าไฟที่ใช้เป็นหลักในการเรียกเก็บจากผู้ใช้ไฟฟ้า

ประชาชนจ่ายเท่าไหร่ในบิลค่าไฟ

ตามการประเมินของณัฏฐ์ ปริมาณไฟฟ้าสาธารณะในโควตาดังกล่าวคิดเป็นราว 2-2.5% ของการใช้ไฟฟ้าทั้งประเทศ และเมื่อเฉลี่ยออกมาอาจอยู่ที่ประมาณ 10-15 สตางค์ต่อหน่วย

หากบ้านหนึ่งใช้ไฟ 400 หน่วยต่อเดือน ตัวเลขที่ณัฏฐ์ยกตัวอย่างไว้คือ ประชาชนอาจมีส่วนร่วมรับภาระไฟสาธารณะประมาณ 40-60 บาทต่อเดือน อย่างไรก็ตาม ตัวเลขนี้เป็นการประเมินเพื่ออธิบายโครงสร้าง ไม่ใช่รายการที่แสดงแยกอยู่บนบิลค่าไฟของประชาชนในปัจจุบัน

ทำไมเรื่องนี้ถึงกลายเป็นประเด็นใหญ่

สาเหตุที่ประเด็นค่าไฟทางถูกจับตา ไม่ใช่เพียงเพราะจำนวนเงินต่อหน่วย แต่อยู่ที่ความโปร่งใสของโครงสร้างค่าไฟ เพราะผู้ใช้ไฟส่วนใหญ่เห็นเพียงยอดรวมในบิล แต่ไม่เห็นรายละเอียดว่าเงินแต่ละส่วนถูกนำไปใช้กับต้นทุนประเภทใดบ้าง

ณัฏฐ์มองว่า หากรัฐยังจำเป็นต้องเฉลี่ยภาระบางส่วนผ่านระบบค่าไฟ ควรแสดงรายละเอียดให้ชัดเจนมากขึ้น เพื่อให้ประชาชนตรวจสอบได้ว่าในค่าไฟที่จ่ายไป มีส่วนใดเป็นค่าไฟเพื่อสาธารณประโยชน์ และมีขนาดภาระเท่าใด

ข้อเสนอให้แยกค่าใช้จ่ายและลดต้นทุนระยะยาว

สำหรับแนวทางแก้ไข ณัฏฐ์เสนอให้รัฐปรับระบบใน 3 ทิศทางหลัก คือ แยกความรับผิดชอบค่าไฟสาธารณะให้ชัดเจน เพิ่มความโปร่งใสในบิลค่าไฟ และใช้เทคโนโลยีประหยัดพลังงานเพื่อลดต้นทุนระยะยาว

• แยกภาระค่าไฟสาธารณะออกจากค่าไฟประชาชน หรือให้หน่วยงานเจ้าของพื้นที่รับผิดชอบจากงบประมาณของตนเองโดยตรง
• หากยังต้องเฉลี่ยต้นทุนผ่านบิลค่าไฟ ควรแสดงรายการให้ชัดเจนว่าเป็นค่าใช้จ่ายเพื่อสาธารณประโยชน์เท่าใด
• เร่งเปลี่ยนไฟสาธารณะเป็นระบบประหยัดพลังงาน เช่น หลอด LED หรือไฟทางโซลาร์เซลล์ในพื้นที่ที่เหมาะสม

สรุป ค่าไฟทางมีส่วนในบิลบ้าน แต่ต้องเข้าใจให้ถูก

สรุปจากข้อมูลที่มีอยู่ ประเด็นค่าไฟทางในบิลค่าไฟบ้านไม่ควรถูกมองแบบเหมารวมว่าไฟทางทุกประเภทถูกนำมาคิดกับประชาชนทั้งหมด แต่ควรเข้าใจว่าไฟสาธารณะบางส่วนของท้องถิ่นอาจถูกเฉลี่ยอยู่ในค่าไฟฟ้าฐานตามโครงสร้างเดิม

คำถามใหญ่จึงไม่ใช่แค่ว่าประชาชนจ่ายหรือไม่จ่าย แต่คือระบบควรทำให้เห็นชัดเจนกว่านี้หรือไม่ว่าแต่ละบาทในบิลค่าไฟถูกนำไปเป็นต้นทุนอะไรบ้าง หากรัฐเดินหน้าปฏิรูปโครงสร้างค่าไฟจริง ประเด็นค่าไฟสาธารณะจึงอาจเป็นหนึ่งในจุดที่ต้องทำให้โปร่งใส ตรวจสอบได้ และลดภาระประชาชนในระยะยาว