เปิด 5 ขั้นตอน หากถูก “คนในครอบครัวล่วงละเมิด” เกิดขึ้นแล้วต้องทำยังไง ปกป้องตัวเอง

ถูกคนในครอบครัวล่วงละเมิด ต้องทำยังไง? เปิด 5 ขั้นตอนรับมือ ที่ผู้เสียหายควรรู้เพื่อปกป้องตัวเอง

ปัญหาความรุนแรงและการล่วงละเมิดทางเพศในครอบครัว เป็นเรื่องที่หลายคนไม่กล้าพูดถึง เพราะผู้กระทำมักเป็น “คนใกล้ตัว” ไม่ว่าจะเป็นญาติ คนในบ้าน หรือบุคคลที่ไว้ใจ จนทำให้ผู้เสียหายจำนวนมากเลือกเงียบ เพราะกลัวไม่มีใครเชื่อ หรือกังวลว่าครอบครัวจะพังทลาย

อย่างไรก็ตาม ผู้เชี่ยวชาญด้านสังคมและกฎหมายย้ำตรงกันว่า การถูกล่วงละเมิดไม่ใช่ความผิดของผู้เสียหาย และทุกคนมีสิทธิ์ได้รับการช่วยเหลือทั้งด้านกฎหมาย การแพทย์ และสุขภาพจิต โดยในประเทศไทยมีหน่วยงานที่พร้อมให้ความช่วยเหลืออย่างเป็นระบบ

ขั้นแรก ตั้งสติและออกจากพื้นที่อันตราย

สิ่งสำคัญที่สุดเมื่อเกิดเหตุ คือการพาตัวเองออกจากสถานการณ์ที่ไม่ปลอดภัยก่อน หากยังอยู่บ้านเดียวกับผู้กระทำ ควรหาจังหวะไปอยู่ในพื้นที่ปลอดภัย เช่น บ้านญาติที่ไว้ใจได้ บ้านเพื่อน หรือสถานที่สาธารณะที่มีคนอยู่

ผู้เชี่ยวชาญแนะนำว่า ไม่ควรเผชิญหน้ากับผู้กระทำเพียงลำพัง และไม่ควรลบหลักฐานต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นข้อความ รูปภาพ คลิป หรือสิ่งของที่เกี่ยวข้อง แต่ควรเก็บไว้ให้มากที่สุด เพราะใช้เป็นหลักฐานสำคัญในกระบวนการยุติธรรม 

รีบไปโรงพยาบาล เพื่อเก็บหลักฐานและตรวจร่างกาย

หลังออกจากพื้นที่เสี่ยงได้แล้ว ควรรีบไปโรงพยาบาลให้เร็วที่สุด โดยเฉพาะกรณีที่เพิ่งเกิดเหตุใหม่ๆ เพราะหลักฐานทางนิติวิทยาศาสตร์จะมีความสำคัญต่อรูปคดี

ก่อนเดินทางไปโรงพยาบาล ควรหลีกเลี่ยงการอาบน้ำ เปลี่ยนเสื้อผ้า หรือชำระร่างกาย เนื่องจากอาจทำให้หลักฐานสำคัญสูญหาย

โรงพยาบาลรัฐทั่วประเทศมี “ศูนย์พึ่งได้” หรือ OSCC (One Stop Crisis Center) ซึ่งเป็นหน่วยช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบจากความรุนแรง โดยให้บริการทั้งการตรวจร่างกาย เก็บหลักฐานทางนิติเวช ประเมินสภาพจิตใจ รวมถึงประสานงานด้านกฎหมายและสวัสดิการสังคม

แจ้งความ แม้จะยาก แต่คือจุดเริ่มต้นของการคุ้มครอง

คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เคยอธิบายว่า ผู้ถูกล่วงละเมิดทางเพศอาจต้องเผชิญ “การถูกคุกคามซ้ำ” หลายครั้ง ตั้งแต่ตอนเกิดเหตุ การเล่าให้คนใกล้ตัวฟัง การแจ้งความ การสอบสวน ไปจนถึงการขึ้นศาล

แม้การต้องย้อนเล่าประสบการณ์เลวร้ายซ้ำๆ จะไม่ใช่เรื่องง่าย แต่การแจ้งความถือเป็นขั้นตอนสำคัญที่จะทำให้ระบบคุ้มครองเริ่มทำงาน

สิ่งที่ควรเตรียมเมื่อต้องเข้าแจ้งความ ได้แก่

• ผลตรวจหรือเอกสารจากโรงพยาบาล
• ข้อความ รูปภาพ คลิป หรือหลักฐานที่เกี่ยวข้อง
• บันทึกรายละเอียดเหตุการณ์ วัน เวลา สถานที่ และลักษณะการกระทำ

แม้เหตุการณ์จะผ่านมานานแล้ว แต่หากยังมีการคุกคามทางออนไลน์หรือมีหลักฐานหลงเหลือ ก็ยังสามารถดำเนินการทางกฎหมายได้ภายในอายุความ

สายด่วนและหน่วยงานที่ช่วยได้

ผู้เสียหายไม่จำเป็นต้องเผชิญเรื่องนี้เพียงลำพัง เพราะปัจจุบันมีหลายหน่วยงานที่เปิดรับแจ้งเหตุและให้ความช่วยเหลือตลอด 24 ชั่วโมง

• สายด่วน 1300 กระทรวง พม. รับแจ้งเหตุความรุนแรงในครอบครัว
• สายด่วน 1669 ประสานช่วยเหลือฉุกเฉินและศูนย์พึ่งได้
• สายด่วน 1441 สำหรับคดีออนไลน์และการคุกคามทางอินเทอร์เน็ต
• ศูนย์พึ่งได้ในโรงพยาบาลรัฐทั่วประเทศ

บาดแผลทางใจ สำคัญไม่แพ้บาดแผลทางร่างกาย

ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิตระบุว่า ผู้ที่ถูกล่วงละเมิดโดยคนใกล้ตัว มักมีบาดแผลทางใจที่ใช้เวลาฟื้นฟูนาน ทั้งความหวาดกลัว ความรู้สึกผิด หรือภาวะซึมเศร้า

การเข้าพบนักจิตวิทยา นักสังคมสงเคราะห์ หรือกลุ่มช่วยเหลือผู้เสียหาย จึงเป็นอีกขั้นตอนสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม เพราะการเยียวยาทางใจควบคู่กับกระบวนการทางกฎหมาย จะช่วยให้ผู้เสียหายกลับมาใช้ชีวิตได้อย่างมั่นคงมากขึ้น

หากสงสัยว่าคนใกล้ตัวกำลังถูกล่วงละเมิด ควรทำอย่างไร?

ผู้เชี่ยวชาญเตือนว่า การล่วงละเมิดเด็กหรือคนในครอบครัว ไม่ได้เกิดจากคนแปลกหน้าเสมอไป แต่ผู้กระทำอาจเป็นคนใกล้ชิด เช่น ญาติ เพื่อนบ้าน ครู หรือคนในบ้านเอง

สัญญาณที่ควรสังเกต ได้แก่ เด็กมีพฤติกรรมเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน เก็บตัว หวาดกลัวบางคน มีอาการถดถอย หรือไม่อยากกลับบ้าน หากพบสัญญาณเหล่านี้ ควรรีบขอคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญหรือโทรสายด่วน 1300 ทันที

การถูกล่วงละเมิดจากคนในครอบครัวไม่ใช่เรื่องที่ควรถูกปกปิด และไม่ใช่ความผิดของผู้เสียหาย สิ่งสำคัญคือการพาตัวเองออกจากอันตราย ขอความช่วยเหลือจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และได้รับการดูแลทั้งทางร่างกายและจิตใจอย่างเหมาะสม เพราะทุกคนมีสิทธิ์ที่จะปลอดภัยและได้รับความยุติธรรม

แหล่งอ้างอิง

1. ศูนย์พึ่งได้ OSCC Thailand: ระบบช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบจากความรุนแรง
2. คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์: ข้อมูลเกี่ยวกับผู้เสียหายจากความรุนแรงทางเพศ
3. กรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว: การช่วยเหลือผู้ถูกกระทำความรุนแรงในครอบครัว