10 แม่น้ำสะอาดที่สุดในไทย แหล่งน้ำคุณภาพดีระดับประเทศ อยู่จังหวัดไหนบ้าง?

เปิดโผ 10 อันดับแหล่งน้ำผิวดินคุณภาพดี แม่น้ำสะอาดที่สุดในไทย เส้นเลือดใหญ่ของระบบนิเวศ อยู่จังหวัดไหนบ้าง?

คุณภาพของแหล่งน้ำคือดัชนีชี้วัดความอุดมสมบูรณ์ของทรัพยากรธรรมชาติและความใส่ใจของชุมชน กรมควบคุมมลพิษ ผลการตรวจสอบคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำสำคัญทั่วประเทศประจำปี 2568 พบว่าภาพรวมคุณภาพน้ำของประเทศไทยมีแนวโน้มดีขึ้นอย่างต่อเนื่องตลอดช่วง 10 ปีที่ผ่านมา (พ.ศ. 2559–2568) โดยแหล่งน้ำส่วนใหญ่อยู่ในเกณฑ์พอใช้ถึงดี และที่น่ายินดีคือไม่พบแหล่งน้ำที่อยู่ในเกณฑ์เสื่อมโทรมมาก

จากการตรวจสอบคุณภาพน้ำจำนวน 363 จุดตรวจวัด ครอบคลุมแหล่งน้ำสายหลัก 59 แห่ง และแหล่งน้ำนิ่ง 6 แห่ง (เก็บข้อมูลระหว่างเดือนมกราคม - กันยายน 2568) กรมควบคุมมลพิษได้จัดอันดับแหล่งน้ำที่มีค่าดัชนีคุณภาพน้ำ (Water Quality Index หรือ WQI) ดีที่สุด 10 อันดับแรกของประเทศไทย ดังนี้

10 อันดับแหล่งน้ำผิวดินที่มีคุณภาพน้ำดีที่สุดในประเทศไทย ปี 2568

1. แม่น้ำเพชรบุรีตอนบน: ครองอันดับ 1 ด้วยความใสสะอาดและการจัดการต้นน้ำที่ยอดเยี่ยม
   
   แม่น้ำเพชรบุรีมีต้นกำเนิดจากผืนป่าเทือกเขาตะนาวศรีภายในอุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน ช่วงตอนบนหมายถึงพื้นที่เหนือเขื่อนแก่งกระจานขึ้นไปจนถึงต้นน้ำ ซึ่งมีความใสสะอาดสูงเนื่องจากอยู่ในเขตป่าปิดและได้รับการดูแลอย่างเข้มงวด

2. แม่น้ำตาปีตอนบน: สายเลือดใหญ่ของภาคใต้ที่ยังคงความบริสุทธิ์ของระบบนิเวศ
   
   แม่น้ำตาปีมีต้นกำเนิดจากเทือกเขาหลวง จังหวัดนครศรีธรรมราช ช่วงตอนบนไหลผ่านเขตอำเภอพิปูนและอำเภอฉวาง พื้นที่ส่วนใหญ่ยังเป็นป่าไม้และสวนเกษตรธรรมชาติ ทำให้คุณภาพน้ำคงความบริสุทธิ์ก่อนจะไหลเข้าสู่จังหวัดสุราษฎร์ธานี

3. แม่น้ำอูน: ลำน้ำสายสำคัญจากภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่มีคุณภาพน้ำในเกณฑ์ดีเยี่ยม
   
   แม่น้ำอูนเป็นลำน้ำสาขาสำคัญของแม่น้ำสงคราม มีต้นกำเนิดจากเทือกเขาภูพาน ไหลผ่านพื้นที่อำเภอกุดบาก อำเภอเมืองสกลนคร อำเภอพรรณานิคม และอำเภอพังโคน จังหวัดสกลนคร ก่อนจะไหลไปบรรจบกับแม่น้ำสงครามที่จังหวัดนครพนม

4. ทะเลสาบหนองหาร: แหล่งน้ำนิ่งเพียงแห่งเดียวที่ติดอันดับ Top 5 สะท้อนการฟื้นฟูที่มีประสิทธิภาพ
   
   ทะเลสาบหนองหาร จ.สกลนคร เป็นทะเลสาบน้ำจืดขนาดใหญ่ที่สุดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ตั้งอยู่ในเขตอำเภอเมืองสกลนครและอำเภอโพนนาแก้ว จังหวัดสกลนคร เป็นแหล่งรองรับน้ำจากลำน้ำหลายสายและได้รับการฟื้นฟูระบบบำบัดน้ำเสียรอบชุมชนอย่างต่อเนื่อง

5. แม่น้ำพุมดวง: สาขาของแม่น้ำตาปีที่โดดเด่นเรื่องความสะอาดและความหลากหลายทางชีวภาพ
   
   แม่น้ำพุมดวง จ.สุราษฎร์ธานี เป็นแควสาขาหลักของแม่น้ำตาปี มีต้นกำเนิดจากเทือกเขาในเขตอุทยานแห่งชาติเขาสก ไหลผ่านพื้นที่อำเภอพนม อำเภอคีรีรัฐนิคม และอำเภอพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี ก่อนจะไหลไปรวมกับแม่น้ำตาปีที่ปากน้ำบ้านดอน

6. แม่น้ำสงคราม: พื้นที่ชุ่มน้ำสำคัญที่มีระบบนิเวศอุดมสมบูรณ์และคุณภาพน้ำคงที่
   
   แม่น้ำสงครามแม่น้ำสายหลักของภาคอีสานตอนบน มีต้นกำเนิดจากเทือกเขาภูพาน ไหลผ่านจังหวัดสกลนคร อุดรธานี หนองคาย และนครพนม เป็นแม่น้ำที่ไม่มีเขื่อนกั้นตลอดสาย ทำให้คงระบบนิเวศดั้งเดิมและมีความอุดมสมบูรณ์สูง

7. แม่น้ำแควน้อย: แม่น้ำสายประวัติศาสตร์ที่ยังคงความสะอาดและเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญ
   
   แม่น้ำแควน้อย จ.กาญจนบุรี มีต้นกำเนิดจากการรวมตัวของลำน้ำสายเล็กๆ ในเขตอำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี ไหลผ่านพื้นที่หุบเขาและป่าไม้ในอำเภอทองผาภูมิ อำเภอไทรโยค และอำเภอเมืองกาญจนบุรี ก่อนจะไหลรวมกับแม่น้ำแควใหญ่กลายเป็นแม่น้ำแม่กลอง

8. แม่น้ำหลังสวนตอนบน: อีกหนึ่งแม่น้ำสายสะอาดจากภาคใต้ที่ได้รับการดูแลจากชุมชนอย่างเข้มแข็ง
   
   แม่น้ำหลังสวนตอนบน จ.ชุมพร มีต้นกำเนิดจากเทือกเขาตะนาวศรีในเขตอำเภอพะโต๊ะ จังหวัดชุมพร พื้นที่ตอนบนไหลผ่านเขตป่าต้นน้ำและพื้นที่เกษตรอินทรีย์ของชุมชนพะโต๊ะ ซึ่งมีการจัดการอนุรักษ์น้ำและป่าไม้โดยคนในชุมชน

9. แม่น้ำเลย: ลำน้ำจากเมืองหนาวที่มีคุณภาพน้ำดีติดอันดับต้นๆ ของประเทศ
   
   แม่น้ำเลย จ.เลย เป็นลำน้ำที่ไหลย้อนขึ้นไปทางทิศเหนือเพื่อลงสู่แม่น้ำโขง มีต้นกำเนิดจากภูหลวงและเทือกเขาในอำเภอภูเรือ ไหลผ่านอำเภอวังสะพุง อำเภอเมืองเลย และอำเภอเชียงคาน จังหวัดเลย พื้นที่ส่วนใหญ่อยู่ในภูมิอากาศหนาวเย็นและเป็นแหล่งป่าไม้

10. แม่น้ำพอง: แม้จะผ่านย่านเศรษฐกิจแต่ด้วยการบริหารจัดการน้ำที่ดีทำให้คงคุณภาพน้ำในเกณฑ์ดี
    
    แม่น้ำพอง มีต้นกำเนิดจากเทือกเขาเพชรบูรณ์ (ภูกระดึงและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูเขียว) ไหลผ่านจังหวัดชัยภูมิและขอนแก่น แม้จะเป็นแม่น้ำสายเศรษฐกิจที่ผ่านโรงงานและชุมชน แต่การมีเขื่อนอุบลรัตน์ช่วยบริหารจัดการและการตรวจสอบที่เข้มงวดทำให้คุณภาพน้ำยังอยู่ในเกณฑ์ดี

สรุปภาพรวมคุณภาพน้ำของประเทศไทยปีล่าสุด

จากการประเมินดัชนีคุณภาพน้ำ (WQI) พบว่าแหล่งน้ำทั่วประเทศอยู่ในเกณฑ์ที่น่าพอใจ โดยแบ่งระดับคุณภาพน้ำได้ดังนี้:

• เกณฑ์ดี: ร้อยละ 40
• เกณฑ์พอใช้: ร้อยละ 46
• เกณฑ์เสื่อมโทรม: ร้อยละ 14
• เกณฑ์เสื่อมโทรมมาก: ไม่พบข้อมูลในเกณฑ์นี้ (0%)

ผลลัพธ์ที่น่าประทับใจนี้สะท้อนให้เห็นถึงความสำเร็จในการเฝ้าระวัง การฟื้นฟู และการบริหารจัดการน้ำของหน่วยงานภาครัฐร่วมกับภาคประชาชน ที่ได้ดำเนินการมาอย่างต่อเนื่องตลอดทศวรรษ เพื่อให้แหล่งน้ำเหล่านี้นำมาใช้ประโยชน์ได้ทั้งในด้านการเกษตร การอุปโภคบริโภค และการรักษาสมดุลของธรรมชาติ

แก่งกระจาน