77 ชื่อจังหวัดของประเทศไทยในอดีต รู้หรือยังบ้านเรามีชื่อเก่าว่าอะไร?

คุณเคยสงสัยไหมว่า จังหวัดที่เราอาศัยอยู่ทุกวันนี้ เคยถูกเรียกชื่อว่าอะไรมาก่อน?

ความจริงแล้วชื่อจังหวัดต่างๆของไทยไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้นใหม่ แต่มีที่มาจากประวัติศาสตร์และภูมิศาสตร์ที่สืบทอดกันมายาวนาน

บางจังหวัดเคยเป็นเมืองโบราณสำคัญในสมัยสุโขทัย อยุธยา หรือ ล้านนา ขณะที่บางแห่งมีชื่อมาจากตำนานพื้นบ้านหรือสภาพแวดล้อมในท้องถิ่น

ในบทความนี้ เราจะพาคุณย้อนเวลาไปทำความรู้จักกับ 77 จังหวัดของประเทศไทยและชื่อเดิมในอดีต ที่หลายคนอาจไม่เคยรู้มาก่อน มาดูกันว่าบ้านเกิดของคุณเมื่อหลายร้อยปีก่อน เคยถูกเรียกว่าอะไรกันแน่

ชื่อเก่าของจังหวัดต่างๆในไทย

ภาคเหนือ

ดินแดนแห่งล้านนา อุดมไปด้วยเมืองโบราณและตำนานเก่าแก่

• เชียงราย → เวียงชัยนารายณ์

• เชียงใหม่ → เวียงพิงค์

• น่าน → เมืองนันทบุรี

• พะเยา → เมืองภูกามยาว

• แพร่ → เมืองพลนคร

• แม่ฮ่องสอน → แม่ร่องสอน

• ลำปาง → เมืองเขลางค์นคร

• ลำพูน → เมืองหริภุญไชย

• อุตรดิตถ์ → บางโพธิ์ท่าอิฐ

• พิษณุโลก → เมืองสองแคว

ชื่อเหล่านี้สะท้อนความรุ่งเรืองของล้านนาและเมืองสำคัญในสมัยสุโขทัย

ภาคกลาง (ไม่รวมกรุงเทพฯ)

ดินแดนแห่งอาณาจักรโบราณ ทั้งสุโขทัย อยุธยา และละโว้

• กำแพงเพชร → เมืองชากังราว

• ชัยนาท → เมืองแพรก

• นครนายก → เมืองนายก

• นครปฐม → เมืองนครไชยศรี

• นครสวรรค์ → เมืองพระบาง

• นนทบุรี → บ้านตลาดขวัญ

• ปทุมธานี → เมืองสามโคก

• พระนครศรีอยุธยา → อโยธยา

• พิจิตร → เมืองสระหลวง

• เพชรบูรณ์ → เพชบุระ

• ลพบุรี → ละโว้

• สมุทรปราการ → เมืองพระประแดง

• สมุทรสงคราม → เมืองแม่กลอง

• สมุทรสาคร → เมืองสาครบุรี

• สิงห์บุรี → เมืองสิงหราชาธิราช

• สุโขทัย → ศรีสัชนาลัย

• สุพรรณบุรี → ทวารวดีศรีสุพรรณภูมิ

• สระบุรี → หระรี

• อ่างทอง → เมืองวิเศษชัยชาญ

• อุทัยธานี → เมืองอู่ไทย

หลายชื่อฟังดูคุ้นหูเพราะเกี่ยวโยงกับเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ที่เราคุ้นจากตำราเรียน

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (อีสาน)

พื้นที่กว้างใหญ่ที่มีรากเหง้าผสมผสานวัฒนธรรมลาวและขอม

• กาฬสินธุ์ → บ้านแก่งสำเริง

• ขอนแก่น → เมืองขามแก่น

• ชัยภูมิ → บ้านหลวง

• นครพนม → เมืองมรุกขนคร

• นครราชสีมา → โคราช หรือ โคราฆะ

• บึงกาฬ → ชัยบุรี

• บุรีรัมย์ → โนนม่วง

• มหาสารคาม → บ้านลาดกุดยางใหญ่

• มุกดาหาร → เมืองมุกดาหาร

• ยโสธร → บ้านสิงห์ท่า

• ร้อยเอ็ด →ร้อยเอ็จประตู

• เลย → หมู่บ้านแฮ่

• สกลนคร → เมืองหนองหานหลวง

• สุรินทร์ → เมืองประทายสมันต์

• ศรีสะเกษ → เมืองขุขันธ์

• หนองคาย → บ้านไผ่

• หนองบัวลำภู → นครเขื่อนขันธ์กาบแก้วบัวบาน

• อุดรธานี → บ้านหมากแข้ง

• อุบลราชธานี → ดอนมดแดง

• อำนาจเจริญ → เมืองค้อ

เพียงได้อ่านก็สัมผัสได้ถึงความเก่าแก่และเอกลักษณ์เฉพาะถิ่นที่ยังคงอยู่จนถึงปัจจุบัน

ภาคตะวันตก

ดินแดนที่เต็มไปด้วยประวัติศาสตร์ชายแดนและเมืองท่าสำคัญ

• กาญจนบุรี → ปากแพรก

• ตาก → เมืองตาก

• ประจวบคีรีขันธ์ → เมืองบางนารม

• เพชรบุรี → พริบพรี

• ราชบุรี → เมืองราชบุรี

แม้ชื่อหลายแห่งยังคงคล้ายกับปัจจุบัน แต่แฝงความหมายเชิงวัฒนธรรมและการค้าเอาไว้

ภาคตะวันออก

เมืองชายฝั่งที่รุ่งเรืองจากการค้าและการติดต่อกับต่างชาติ

• จันทบุรี → ควนคราบุรี (เมืองกาไว)

• ฉะเชิงเทรา → แปดริ้ว

• ชลบุรี → เมืองพระรถ

• ตราด → เมืองกราษ

• ปราจีนบุรี → เมืองพระศรีมโหสถ

• ระยอง → ราย็อง

• สระแก้ว → เดิมยังไม่ใช่จังหวัด แต่ได้ชื่อนี้จาก สระน้ำกลางเมือง

ภาคใต้

คาบสมุทรที่รุ่งเรืองจากการค้าทางทะเล และมีวัฒนธรรมเฉพาะถิ่น

• กระบี่ → แขวงเมืองปกาสัย

• ชุมพร → ชุมนุมพล

• ตรัง → เมืองทับเที่ยง

• นครศรีธรรมราช → เมืองตามพรลิงค์

• นราธิวาส → มะนาลอ

• ปัตตานี → เมืองตานี

• พังงา → เมืองภูงา

• พัทลุง → คูหาสวรรค์

• ภูเก็ต → บูกิต

• ระนอง → เมืองแร่นอง

• สตูล → มูเก็มสโตย – ละงู

• สงขลา → สิงหนคร

• สุราษฎร์ธานี → เมืองไชยา

• ยะลา → ยาลอ

ชื่อจังหวัดภาคใต้หลายแห่งยังคงมีสำเนียงมลายูและภาษาถิ่นแฝงอยู่

บทสรุป

ชื่อจังหวัดในอดีตไม่ได้เป็นเพียงคำเรียกขาน แต่คือร่องรอยของประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และวิถีชีวิตที่สืบทอดกันมาหลายร้อยปี

การทำความรู้จักกับชื่อเดิมของจังหวัดจึงไม่เพียงช่วยให้เราเข้าใจรากเหง้าของท้องถิ่น แต่ยังทำให้ภูมิใจที่ได้เป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ไทย