อัฐโลกบาล

เมื่อตอนที่แล้วได้กล่าวถึง ทิศปาลก (อ่านว่า ทิด-สะ-ปา-ละ-กะ) ซึ่งเป็นเทพผู้รักษาทิศตามจักรวาลวิทยาในศาสนาพราหมณ์ มีเทพผู้รักษาที่ประจำทิศหลักทั้ง ๔ ทิศ คือ ทิศอุดรหรือทิศเหนือ ทิศบูรพาหรือทิศตะวันออก ทิศทักษิณหรือทิศใต้ และทิศประจิมหรือทิศตะวันตก นอกจาก ทิศหลักแล้วยังมีทิศย่อยที่เป็นทิศเฉียงอีก ๔ ทิศ เทพที่รักษาทิศย่อยหรือทิศเฉียงทั้ง ๔ ทิศนี้ได้แก่

ทิศอีสานหรือทิศตะวันออกเฉียงเหนือ มี พระอีสาน เป็นเทพประจำทิศ เทพองค์นี้ทรงภูษาขาว มือขวาถือตรีศูล มือซ้ายถือสังวาลนาค มีวัวเป็นพาหนะ ในทางพระพุทธศาสนามี พระราหุล เป็นผู้ดูแลรักษาทิศนี้

ทิศอาคเนย์หรือทิศตะวันออกเฉียง้ มี พระอัคนี หรือ พระเพลิง เป็นเทพประจำทิศ เทพองค์นี้กายสีแดงชาด ทรง ภูษาแดง ถือหอกเป็นอาวุธ มีแกะเป็นพาหนะ ตามตำนานกล่าวว่าพระอัคนีแบ่งออกเป็น ๓ ภาค คือภาคไฟธรรมดาที่เรียกว่า ไฟธาตุเวท ภาคฟ้าแลบอยู่ในอากาศเรียกว่า ไฟวิชชุ และภาคที่เป็นรัศมีของพระอาทิตย์เรียกว่า ไฟอาทิตย์ ในทางพระพุทธศาสนาว่ามี พระมหากัสสปะ เป็นผู้ดูแลรักษาทิศนี้

ทิศหรดีหรือทิศตะวันตกเฉียงใต้ มีพระไนรฤติ หรือ พระนริฤทติเทพอสูร เป็นผู้รักษาทิศ เทพองค์นี้มีผิวสีขาบหรือคราม ทรงภูษาเหลือง ถือดาบเป็นอาวุธ มีม้าเป็นพาหนะ ในทางพระพุทธศาสนาว่ามีพระอุบาลี เป็นผู้ดูแลรักษาทิศนี้

ทิศพายัพหรือทิศตวันตกเฉียงเหนือ มี พระพาย เจ้าแห่งลม เป็นผู้รักษาทิศ เทพองค์นี้มีผิวสีดำ ทรงภูษาขาว ถือพระขรรค์เป็นอาวุธ มีเนื้อทรายเป็นพาหนะ ในทางพระพุทธศาสนาว่ามี พระมหากัจ จายนะ เป็นผู้ดูแลรักษาทิศนี้

เมื่อรวมกับทิศใหญ่กับทิศย่อยแล้วจะเป็นทิศทั้งหมด ๘ ทิศด้วยกัน ซึ่งเทพผู้รักษาทิศทั้ง ๘ ทิศนี้เรียกว่า อัฐโลกบาล ภาพของเทพผู้รักษาทิศหรือทิศปาลกนี้มีทั้งที่เป็นภาพในงานจิตรกรรมฝาผนังและงานแกะสลัก.

พัชนะ บุญประดิษฐ์