แม่ พระในบ้าน

โดย กฤษณา พันธุ์มวานิช สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม

แม่ของลูก โลกว่า มารดาโลก

เพราะมวลโชค โลกได้ อาศัยแม่

โลกมีชัย เพราะอาศัย คุณแม่แท้

โลกจึงแปล้ ด้วยบุญ คุณแม่เอย

แม่ ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานให้คำนิยามว่าหมายถึง หญิงในฐานะผู้ให้กำเนิดแก่ลูก หรือคำที่ลูกเรียกหญิงผู้ให้กำเนิดตน

ตามคำนิยามวรรคแรก คือหญิงในฐานะเป็นผู้ให้กำเนิดแก่ลูกนั้น มาจากศัพท์บาลีว่า มาตา ซึ่งแปลได้ 2 นัย คือ - แปลว่า มารดา หมายถึง ผู้นับ

- แปลว่า มารดา หมายถึง ผู้ให้ดื่มนม

ชีวิตของเราที่ประกอบด้วยรูปและนามหรือร่างกายกับจิตใจนั้น เราถือกำเนิดมาจากแม่ ถ้าไม่มีแม่ชีวิตของเราจะอุบัติมาในโลกไม่ได้เลย และคำแรกที่มนุษย์เราพูดได้คือคำว่า แม่

คำว่าแม่นี้จะซึ้งอย่างไรนั้นจะทราบได้ก็ต่อเมื่อเราไม่มีแม่สำหรับไว้ร้องเรียกกันต่อไป คือเมื่อท่านได้ตายจากไปแล้ว ลูกที่ยังมีแม่ไว้ร้องเรียกอยู่อาจจะยังไม่รู้จักซาบซึ้งในคำว่า แม่ ทั้งนี้ ก็เพราะจิตของลูกถูกบดบังด้วยความรู้เท่าไม่ถึงการณ์หรือความมืดบอดด้วยอวิชชา อันเกิดมาจากความรักความห่วงใยของแม่ที่ปรารถนาให้ลูกของท่านมีความสุข ความเจริญ และความดี

ความปรารถนาดีของแม่บางครั้งจึงถูกตีความจากลูกว่าเป็นความจู้จี้ขี้บ่นน่ารำคาญ ทั้งนี้ เพราะแม่ที่ปรารถนาดีต่อลูกย่อมไม่ละเลย ไม่ปล่อยให้ลูกทำอะไรตามใจตัว จะคอยดุด่าว่าบ่นแนะนำสั่งสอนตลอดเวลา บางครั้งก็ลงอาญาทำโทษก็มีด้วยความปรารถนาดี

เช่นนี้จึงทำให้ลูกตีความปรารถนาดีของแม่ผิดไป กว่าลูกเหล่านั้นจะทราบ จะเห็นความสำคัญของผู้เป็นแม่ก็ต่อเมื่อไม่มีแม่สำหรับไว้ดุด่า บ่นอีกต่อไปแล้ว เมื่อนั้นลูกเหล่านั้นจะมีความว้าเหว่ ขาดความอบอุ่นในชีวิตและรู้สึกอิจฉาคนที่มีแม่ไว้ร้องเรียก

อย่างดีก็เรียกร้องหาแม่ด้วยใจเท่านั้น

สมเด็จพระสัมมาพุทธเจ้า ตรัสยกย่องผู้เป็นแม่ไว้ว่า

พฺรหฺมาติ มาตาปิตโร ปุพฺพาจริยาติ วุจฺจเร

อาหุเนยฺยา จ ปุตฺตานํ ปชาย อนุกมฺปภาฯ

แปลว่า มารดาบิดา บัณฑิตกล่าวว่าเป็นพรหม เป็นบุรพาจารย์เป็นผู้ควรแก่วัตถุที่ควรบูชา เป็นผู้อนุเคราะห์แก่บุตร

มารดาบิดาเป็นพรหมของบุตร เป็นบุรพาจารย์ เป็นอาหุเนยยบุคคลแล้ว บางแห่งพระพุทธองค์ยังยกย่องว่าเป็นเทพเจ้าของลูก เป็นบุพการีของลูก ที่ว่าเทพเจ้านั้นหมายถึงเป็นเทพประจำบ้านที่ลูกควรบูชา ที่ว่าเป็นบุพการีก็เพราะแม่ได้อุปการะลูกมาก่อนใครๆ ทั้งหมด อุปการคุณของแม่นี้ลูกทุกคนควรระลึกถึงเพราะในสังคมปัจจุบันลูกบางคนก็เห็นคนอื่น เห็นสิ่งอื่นสำคัญกว่าแม่ของตนเอง

ลูกบางคนรักเพื่อนมากกว่ารักแม่

รักทรงผมมากกว่ารักแม่

รักสิ่งเสพติดมากกว่ารักแม่

จะเห็นได้จากพฤติกรรมของลูกในปัจจุบันไม่น้อยที่แม่คอยตักเตือนว่ากล่าวไม่ให้คบเพื่อนชั่วลูกจะไม่เชื่อฟังเห็นว่าเพื่อนเป็นคนดี และก็ดีกว่าแม่ของตนเสียอีก เมื่อแม่ว่ากล่าวหนักๆ เข้าก็หนีออกจากบ้านไปอยู่กับเพื่อน

บางคนไว้ผมยาวสกปรกรุงรังแม่ตักเตือนให้ไปตัดให้สั้นลูกก็ไม่ปฏิบัติตาม เห็นว่าผมบนศีรษะสำคัญกว่าแม่ ยอมออกจากบ้าน ไม่ให้แม่เห็นหน้าอีก เพราะหวงทรงผมของตน ลูกบางคนรักยาเสพติด รักกัญชา รักผงขาว รักการเล่นเกมคอมพิวเตอร์ รักสนุกที่จะเที่ยวกลางคืนมากกว่ารักแม่ของตน

ลูกบางคนรักเมียรักผัวมากกว่ารักแม่ของตน ถึงกับทอดทิ้งเพราะเห็นว่าเมียหรือผัวสำคัญกว่าก็มี ลูกที่กล่าวมานี้ เป็นลูกที่ทำให้แม่ผิดหวัง เกิดทุกข์โทมนัสใจย่อมหาความสุขความเจริญในชีวิตได้ยาก

อุปมาว่า บุญคุณของแม่นั้นเป็นเสมือนแผ่นฟ้ากว้าง ถ้าเราจะนำแผ่นดินทั้งหมดนี้มาม้วนเข้าแทนปากกา เอาน้ำในมหาสมุทรทั้งหมดแทนน้ำหมึก แล้วจดจารึกพระคุณของแม่ก็ไม่สามารถจะจดได้หมด

ลูกที่ดีพึงปฏิบัติต่อแม่ ด้วยการกตัญญูกตเวที

อันความกตัญญู คือรู้บุญคุณ กตเวทีคือตอบแทนบุญคุณของผู้เป็นแม่นั้น พระพุทธองค์ตรัสสอนไว้ว่า ลูกทุกคนควรบูชาแม่ของตนด้วยควรปฏิบัติตามหลัก 5 ประการ ดังนี้

1.ท่านเลี้ยงเรามาก่อน เราต้องเลี้ยงท่านตอบ ลูกทุกคนต้องระลึกถึงเสมอว่า มารดาบิดาได้เลี้ยงเรามาก่อนการเลี้ยงลูกจนกว่าจะเจริญเติบโต มีการศึกษา มีความสามารถประกอบกิจการต่างๆ ได้นั้น ต้องลำบากมาก่อนต้องคอยประคบประหงม อาบน้ำ ชำระร่างกาย ยามป่วยไข้ต้องอดหลับอดนอน คอยเฝ้าดูแล ฉะนั้น เมื่อเราเจริญเติบโตขึ้นสามารถทำกิจการต่างๆ ได้แล้วท่านแก่เฒ่าลงต้องเลี้ยงดูท่านให้เป็นสุข อย่าให้มารดาบิดาต้องเดือดร้อนในการหาเลี้ยงชีพ เวลาท่านเจ็บป่วยต้องตั้งใจรักษาพยาบาลป้อนข้าว ป้อนน้ำ นวดเฟ้น ปรนนิบัติท่านดุจท่านเคยปฏิบัติเรามาก่อนเพื่อให้ท่านเป็นสุข

2.ช่วยทำกิจของท่าน คือมารดาบิดามีกิจอย่างใดอย่างหนึ่ง ทั้งกิจภายในบ้านก็ตาม เราควรช่วยทำกิจของท่านให้สำเร็จลุล่วงไปด้วยความเรียบร้อย โดยท่านไม่ต้องหนักใจหรือห่วงใยในกิจการนั้นๆ

3.ดำรงวงศ์สกุล คือจะต้องปฏิบัติตนดำรงตระกูลให้ยั่งยืนถาวร สร้างความเจริญให้แก่วงศ์ตระกูลด้วยคุณสมบัติและวัตถุสมบัติ เป็นที่นิยมนับถือของประชาชน อย่าให้ตระกูลของตนเสื่อมหรือถูกติฉินนินทาในทางชั่วร้าย วงศ์ตระกูลเคยบำเพ็ญตนเคร่งครัดในศาสนา หรือบุญกุศลมาอย่างไร บุตรธิดาก็ควรปฏิบัติอย่างนั้น ตลอดจนรักษาจารีตประเพณีทรัพย์สินมรดกของท่านให้คงอยู่

4.ปฏิบัติตนให้เป็นผู้ควรรับทรัพย์มรดก ผู้ที่ควรแก่การเป็นทายาทสืบวงศ์สกุลนั้น ต้องประพฤติตนดีสุภาพเรียบร้อยไม่เป็นคนหมกมุ่นอยู่ในอบายมุข อันเป็นทางผลาญทรัพย์สมบัติของท่านให้หมดต่อไป

5.เมื่อท่านล่วงลับไปแล้วก็ควรทำบุญอุทิศให้ บุตรธิดาจะต้องระลึกอยู่เสมอว่า มารดาบิดาท่านเป็นผู้ให้เราก่อนเริ่มแต่ให้เลือดเนื้อชีวิต ความรู้แก่เรา บางท่านให้ทรัพย์มรดกมากมาย อุปการคุณเหล่านี้บุตรธิดาจะต้องระลึกถึงเสมอแม้ว่าท่านจะล่วงลับไปแล้วก็ต้องทำบุญอุทิศให้ท่านตลอดไปด้วยความกตัญญูกตเวทิตาตามกำลังของเรา

แม่เปรียบเหมือนพระในบ้านที่ควรเคารพบูชา ในวันแม่แห่งชาตินี้ ขอเชิญชวนให้ลูกทุกคนดูแลแม่ทั้งที่มีชีวิตอยู่ หรือแม่ที่ล่วงลับไปแล้วก็ทำบุญไปให้ท่าน เพราะแม่เปรียบเสมือนพระในบ้านของลูกทุกๆ คน

หน้า 6