AI ช่วยชีวิต! ช่วยตรวจจับ "มะเร็ง" ที่หมออาจมองข้าม

หางโจว, 15 ม.ค. (ซินหัว) ผู้ป่วยชายแซ่ฟางรายหนึ่งในเมืองเจียซิง มณฑลเจ้อเจียงทางตะวันออกของจีน เกือบวางสายโทรศัพท์เพราะคิดว่าเป็นกลโกงของมิจฉาชีพ หลังจากปลายสายที่เป็นโรงพยาบาลท้องถิ่นแจ้งว่าระบบปัญญาประดิษฐ์ (AI) ตรวจพบก้อนเนื้อร้ายอยู่ภายในร่างกายของเขา โดยก่อนหน้านี้ฟางมีอาการไอเรื้อรังจนตัดสินใจไปพบแพทย์ตอนต้นปี 2025 และผลเอ็กซเรย์ทรวงอกออกมาปกติ เขาจึงกลับบ้านโดยไม่ได้คิดอะไรมาก

ทว่าหลายวันต่อมา โรงพยาบาลโทรศัพท์แจ้งฟางว่าระบบปัญญาประดิษฐ์ที่ตรวจดูผลเอ็กซเรย์ของเขากลับตรวจพบเงาน่าสงสัยที่ตับอ่อน อวัยวะที่ถูกมองข้ามในการตรวจสอบตอนแรก ซึ่งฟางเผยว่าเกือบตัดสายทิ้งเพราะคิดว่าเป็นพวกหลอกลวง โดยการตรวจสอบเพิ่มเติมยืนยันว่าเขามีเนื้องอกประสาทต่อมไร้ท่อของตับอ่อน ซึ่งเป็นมะเร็งหายากแบบเดียวกับที่คร่าชีวิต "สตีฟ จอบส์" อดีตซีอีโอแอปเปิล

"ถ้าไม่ได้คำเตือนจากปัญญาประดิษฐ์ ผมคงพลาดโอกาสที่จะมีชีวิตรอดแล้ว" ฟางที่ผ่าตัดเอาเนื้องอกร้ายออกเมื่อเดือนเมษายน 2025 กล่าว ซึ่งสอดคล้องกับความเห็นจากเสิ่นอี้อวี้ ศัลยแพทย์ประจำโรงพยาบาลที่ชี้ว่าเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์มีความดีความชอบในกรณีนี้ การที่ตรวจพบความผิดปกติตั้งแต่ระยะแรกช่วยให้เอาเนื้องอกร้ายออกมาแบบมีแผลผ่าตัดขนาดเล็ก ถือเป็นการปฏิวัติการตรวจพบโรคตั้งแต่ระยะแรกที่กำลังขยายจากห้องปฏิบัติการในเมืองใหญ่สู่คลินิกในพื้นที่ห่างไกลของจีน

นอกจากกรณีของฟางยังมีกรณีคล้ายกันที่โรงพยาบาลประชาชนในเครือมหาวิทยาลัยหนิงโปในมณฑลเจ้อเจียง ผู้ป่วยวัยเกษียณอายุ 57 ปี ได้รับการวินิจฉัยลักษณะเดียวกันระหว่างเอ็กซเรย์ดูกระเพาะอาหารที่เกิดอาการระคายเคือง โดยระบบปัญญาประดิษฐ์ทางการแพทย์นี้เริ่มต้นทำงานช่วงปลายปี 2024 และตรวจสอบผลเอ็กซเรย์ช่องท้องและทรวงอกกว่า 1.8 แสนรายการ นำสู่การค้นพบมะเร็งตับอ่อนในผู้ป่วยกว่า 20 ราย ซึ่งเป็นผู้ป่วยระยะแรก 14 ราย และหลายรายมารู้ตัวหลังจากผ่านระบบปัญญาประดิษฐ์

จูเคอเหล่ย รองประธานโรงพยาบาลประชาชนในเครือมหาวิทยาลัยหนิงโป กล่าวว่าสำหรับผู้ป่วยบางรายนั้นเรียกได้ว่าปัญญาประดิษฐ์ช่วยชีวิตพวกเขาไว้ โดยระบบปัญญาประดิษฐ์ทางการแพทย์นี้มีชื่อว่า "ต๋าโม๋ แพนดา" (DAMO PANDA) พัฒนาโดยสถาบันต๋าโม๋ (DAMO Academy) บริษัทเทคโนโลยีของอาลีบาบา เพื่อรับมือกับโรคมะเร็งตับอ่อน หนึ่งในศัตรูตัวร้ายที่สุดของแวดวงการแพทย์

เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2023 วารสารเนเจอร์ เมดิซิน (Nature Medicine) เผยแพร่บทความที่ระบุว่าต๋าโม๋ แพนดา ได้ตรวจสอบข้อมูลผู้ป่วยกว่า 20,000 ราย และสามารถระบุรอยโรคที่เคยถูกมองข้ามย้อนหลังได้ 31 จุด ซึ่งส่วนหนึ่งเป็นรอยโรคในผู้ป่วยมะเร็งระยะแรกที่ได้รับการรักษา 2 ราย โดยโมเดลปัญญาประดิษฐ์นี้ยังได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น "อุปกรณ์ล้ำสมัย" ขององค์การอาหารและยาแห่งสหรัฐฯ เมื่อเดือนเมษายน 2025 ทำให้เกิดการใช้งานทางคลินิกทั่วโลกอย่างรวดเร็ว

ผลลัพธ์ทวีคูณ

การบูรณาการปัญญาประดิษฐ์เข้ากับระบบดูแลสุขภาพของจีนกำลังเร่งการพัฒนายา ยกระดับความแม่นยำของการวินิจฉัยและรักษา และเพิ่มประสิทธิภาพการบำบัดรักษา ดังเช่นระบบคัดกรองเสมือนจริงพลังปัญญาประดิษฐ์ของศูนย์วิจัยยาในเครือบริษัท เอสเอสวาย กรุ๊ป จำกัด (SSY Group Limited) ในเมืองสือเจียจวง มณฑลเหอเป่ยทางตอนเหนือของจีน ซึ่งตรวจสอบฐานข้อมูลโมเลกุลตลอด 24 ชั่วโมง ช่วยให้จำแนกสารประกอบใหม่กว่า 100 ชนิดจากคลังข้อมูล 300 ล้านรายการภายในเวลาหนึ่งเดือนเศษ เร็วขึ้นจากเดิมที่ต้องใช้เวลา 2-3 ปี

เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ยังช่วยเหลือผู้คนในพื้นที่ห่างไกลด้อยพัฒนาเข้าถึงการรักษาที่ดีขึ้นและเร็วขึ้นในราคาถูกลงมาก ดังเช่น "ต๋าโม๋ แพนดา" ที่นอกจากถูกใช้งานตามโรงพยาบาลใหญ่ในเขตเมืองแล้ว ยังกระจายทั่วทิศสู่สถานพยาบาลระดับอำเภอในมณฑลเจ้อเจียง มณฑลอวิ๋นหนาน (ยูนนาน) มณฑลหูหนาน และมณฑลซานซี ทำให้ผู้ป่วยในพื้นที่ด้อยโอกาสเข้าถึงการตรวจคัดกรองโรคที่มีความล้ำสมัยมากขึ้น เพิ่มโอกาสตรวจเจอโรคตั้งแต่ระยะแรกโดยไม่เพิ่มภาระทางการเงินหรือทางกายภาพให้ผู้ป่วย

ขณะเดียวกันระบบปัญญาประดิษฐ์ทางการแพทย์ที่พัฒนาโดยบริษัทไอฟลายเทก (iFLYTEK) ของจีน และถูกใช้งานโดยคณะแพทย์ปฐมภูมิกว่า 2.5 แสนคนในสถานพยาบาลระดับรากหญ้ากว่า 77,000 แห่งทั่วจีน รวมถึงมอบคำแนะนำกว่า 1.1 พันล้านครั้ง ยังช่วยเตือนว่าใบสั่งยาของแพทย์ที่ศูนย์อนามัยระดับตำบลในอำเภอโป๋เหย่ของมณฑลเหอเป่ย "ไม่เหมาะสมด้วยมีข้อควรระวัง" พร้อมเสนอตัวเลือกอื่นๆ มาแทน สะท้อนให้เห็นโมเดลการดูแลสุขภาพแบบใหม่ที่มนุษย์กับเครื่องจักรทำงานร่วมกัน

ปัญญาประดิษฐ์จึงอาจช่วยยกระดับขีดความสามารถของแพทย์ระดับกลาง และช่วยให้แพทย์ผู้เชี่ยวชาญระดับสูงไม่ต้องจมอยู่กับภาระงานซ้ำซ้อน มีเวลาดูแลผู้ป่วยอาการซับซ้อนมากขึ้น โดยความเรียบง่ายและความสะดวกในการเข้าถึงระบบปัญญาประดิษฐ์ทางการแพทย์เหล่านี้กำลังก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลง ดังเช่น "ต๋าโม๋ แพนดา" ที่ช่วยผู้ป่วยทั่วไปเข้าถึงการตรวจคัดกรองแบบแล้วแต่โอกาส (Opportunistic screening) ได้อย่างเหมาะสม เมื่อเทียบกับการตรวจเลือดหรือเอ็กซเรย์คอมพิวเตอร์แบบฉีดสารทึบรังสี

สำหรับการตรวจคัดกรองแบบแล้วแต่โอกาสหมายถึงการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ช่วยวิเคราะห์ผลเอ็กซเรย์คอมพิวเตอร์แบบไม่ใช้สารทึบรังสีของผู้ป่วยที่มาพบแพทย์ด้วยอาการอื่นๆ หรือตรวจสุขภาพทั่วไป เพื่อตรวจจับความเสี่ยงที่ซ่อนอยู่ โดยจางหลิง ผู้เชี่ยวชาญอาวุโสด้านอัลกอริทึมของสถาบันต๋าโม๋ กล่าวว่าระบบปัญญาประดิษฐ์สามารถ "งมเข็มในมหาสมุทร" และมอบข้อมูลอันล้ำค่าแก่แพทย์

ความก้าวหน้าทางการแพทย์อันน่าทึ่งนี้ได้รับแรงสนับสนุนจากความพยายามระดับชาติของจีนในการส่งเสริมการดูแลสุขภาพที่ขับเคลื่อนด้วยปัญญาประดิษฐ์ โดยเมื่อปี 2025 คณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องของจีนได้ออกชุดแนวปฏิบัติส่งเสริมการประยุกต์ใช้เครื่องมือปัญญาประดิษฐ์ เพื่อยกระดับคุณภาพการบริการดูแลสุขภาพของประเทศ

(แฟ้มภาพซินหัว : พื้นที่จัดแสดงการดูแลสุขภาพด้วยการแพทย์แผนจีนที่ขับเคลื่อนด้วยปัญญาประดิษฐ์ของงานอุตสาหกรรมการแพทย์แผนจีน (กานซู่) แห่งประเทศจีน ครั้งที่ 6 ในอำเภอหล่งซี เมืองติ้งซี มณฑลกานซู่ทางตะวันตกเฉียงเหนือของจีน วันที่ 24 ส.ค. 2025)