กระทงขนมปังดีต่อปลาจริงไหม? ย่อยสลายได้ แต่ทำไมน้ำเน่าเสียจนปลาตาย

เมื่อถึงเทศกาลลอยกระทง หลายคนมักเลือกกระทงที่ทำจากขนมปัง เพราะเชื่อว่าปลากินได้ ไม่เป็นขยะตกค้าง และย่อยสลายได้ตามธรรมชาติ จึงน่าจะเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากกว่ากระทงโฟมหรือวัสดุอื่น ๆ แต่ความจริงแล้ว กระทงขนมปังดีต่อปลาและแหล่งน้ำจริงหรือไม่?
คำตอบคือ แม้ปลาบางชนิดจะกินขนมปังได้ แต่ไม่ได้หมายความว่าการนำกระทงขนมปังจำนวนมากไปลอยในแหล่งน้ำจะเป็นผลดีเสมอไป เพราะหากปลากินไม่หมด ขนมปังที่เหลือจะเปื่อยยุ่ยและกลายเป็นสารอินทรีย์ที่เพิ่มภาระให้กับแหล่งน้ำ จนอาจทำให้น้ำเน่าเสียและกระทบต่อสัตว์น้ำได้
กระทงขนมปังดีต่อปลาจริงไหม?
กระทงขนมปังมีข้อดีตรงที่ทำจากวัสดุอินทรีย์ สามารถย่อยสลายได้ตามธรรมชาติ และปลาบางชนิดสามารถกินขนมปังได้ แต่ต้องเข้าใจว่าขนมปังไม่ใช่อาหารที่เหมาะสมสำหรับปลาทุกชนิด และไม่ได้มีสารอาหารครบถ้วนเหมือนอาหารปลาที่ผลิตขึ้นโดยเฉพาะ
ที่สำคัญ ปลาไม่ได้อยู่ในทุกบริเวณที่เรานำกระทงไปลอย และไม่สามารถรับประกันได้ว่าปลาจะกินขนมปังจนหมดก่อนที่กระทงจะเปื่อยยุ่ย
ดังนั้น การเลือกใช้กระทงขนมปังเพราะคิดว่าปลาจะกินได้ทั้งหมด จึงอาจไม่ใช่ทางเลือกที่ดีต่อสิ่งแวดล้อมอย่างที่หลายคนเข้าใจ
ทำไมกระทงขนมปังถึงทำให้น้ำเน่าเสียและปลาตายได้?
สาเหตุสำคัญมาจากกระบวนการย่อยสลายสารอินทรีย์ในขนมปัง โดยสามารถอธิบายได้ดังนี้
1. ขนมปังที่เหลือจะเปื่อยยุ่ยและจมลงในน้ำ
เมื่อกระทงขนมปังสัมผัสน้ำเป็นเวลานาน จะเริ่มดูดซับน้ำ เปื่อยยุ่ย และแตกออกเป็นชิ้นเล็ก ๆ หากปลาไม่กินจนหมด เศษขนมปังเหล่านี้จะตกค้างอยู่ในแหล่งน้ำ โดยเฉพาะบริเวณก้นสระหรือบ่อที่มีการไหลเวียนของน้ำน้อย
2. จุลินทรีย์เพิ่มจำนวนเพื่อย่อยสลายเศษขนมปัง
ขนมปังมีสารอินทรีย์ เช่น แป้งและน้ำตาล เมื่อลงไปในน้ำจะเป็นแหล่งอาหารให้จุลินทรีย์ที่ทำหน้าที่ย่อยสลายสารอินทรีย์เจริญเติบโตได้มากขึ้น
3. กระบวนการย่อยสลายใช้ออกซิเจนในน้ำ
จุลินทรีย์ที่ย่อยสลายสารอินทรีย์ต้องใช้ออกซิเจนในกระบวนการดังกล่าว เมื่อมีเศษขนมปังและสารอินทรีย์ตกค้างมากเกินไป ความต้องการใช้ออกซิเจนในน้ำก็เพิ่มขึ้น ส่งผลให้ปริมาณออกซิเจนละลายในน้ำลดลง
4. ปลาและสัตว์น้ำอาจขาดออกซิเจน
ปลาและสัตว์น้ำต้องใช้ออกซิเจนที่ละลายอยู่ในน้ำในการดำรงชีวิต หากปริมาณออกซิเจนลดลงมากเกินไป อาจทำให้ปลาเกิดความเครียด หายใจลำบาก และรุนแรงถึงขั้นตายได้
นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมกระทงขนมปังที่ดูเหมือนเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม จึงอาจสร้างผลกระทบต่อระบบนิเวศทางน้ำได้ หากมีปริมาณมากเกินกว่าที่แหล่งน้ำจะรองรับไหว
ตัวอย่างจริง กระทงขนมปังทำสระน้ำในกรุงเทพฯ เน่าเสีย ปลาตายจำนวนมาก
เรื่องนี้ไม่ใช่เพียงข้อกังวลทางทฤษฎี เพราะเคยเกิดเหตุการณ์ขึ้นจริงที่สระน้ำสวนสันติภาพ เขตราชเทวี กรุงเทพมหานคร
จากข้อมูลของสำนักสิ่งแวดล้อม กรุงเทพมหานคร รายงานว่า ในวันลอยกระทงเมื่อวันที่ 27 พฤศจิกายน 2566 มีประชาชนนำกระทงมาลอยในสระน้ำสวนสันติภาพทั้งหมด 6,800 ใบ ในจำนวนนี้เป็นกระทงขนมปังประมาณ 4,000 ใบ หรือคิดเป็น 58.8 เปอร์เซ็นต์
หลังเทศกาลพบว่ากระทงขนมปังเปื่อยยุ่ยและจมลงไปก้นสระ ทำให้ไม่สามารถจัดเก็บได้หมด ส่งผลให้สภาพน้ำเน่าเสียและมีปลาตายจำนวนมาก
เจ้าหน้าที่ต้องดำเนินการฟื้นฟูสระน้ำ ทั้งสูบน้ำเสียออก ดูดเลนที่ตกค้าง กำจัดสิ่งสกปรก และปรับสภาพดินก่อนเติมน้ำใหม่ โดยใช้เวลาฟื้นฟูประมาณ 3 เดือนครึ่ง
เหตุการณ์นี้แสดงให้เห็นว่า แม้กระทงขนมปังจะย่อยสลายได้ แต่หากมีจำนวนมากเกินไปก็สามารถสร้างปัญหาให้กับแหล่งน้ำได้เช่นกัน
กระทงขนมปังกับกระทงใบตอง แบบไหนเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากกว่า?
การเลือกกระทงควรพิจารณาทั้งวัสดุที่ใช้ ปริมาณขยะที่เกิดขึ้น และความสามารถในการจัดเก็บหลังเทศกาล ไม่ใช่ดูเพียงว่าวัสดุนั้นย่อยสลายได้หรือไม่
-
กระทงใบตอง: ทำจากวัสดุธรรมชาติ ย่อยสลายได้ และสามารถจัดเก็บขึ้นจากแหล่งน้ำได้ง่ายกว่ากระทงขนมปังที่เปื่อยยุ่ย
-
กระทงขนมปัง: ปลากินได้บางส่วน แต่หากมีจำนวนมากและกินไม่หมด อาจเพิ่มสารอินทรีย์ในน้ำและทำให้ออกซิเจนลดลง
-
กระทงกะลามะพร้าว: เป็นวัสดุธรรมชาติที่นำกลับมาใช้ประโยชน์ได้ แต่ควรคำนึงถึงการจัดเก็บและการตกแต่ง
-
กระทงโฟม: ย่อยสลายยากและอาจแตกเป็นขยะตกค้างในแหล่งน้ำ จึงควรหลีกเลี่ยง
ไม่มีวัสดุชนิดใดที่ปราศจากผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมทั้งหมด การเลือกวัสดุที่เหมาะสมกับสถานที่และสามารถจัดเก็บได้หลังจบงานจึงเป็นเรื่องสำคัญ
ลอยกระทงอย่างไรให้เป็นมิตรกับปลาและแหล่งน้ำ?
หากต้องการร่วมสืบสานประเพณีลอยกระทงโดยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม สามารถทำได้ง่าย ๆ ดังนี้
1. เลือกกระทงจากวัสดุธรรมชาติที่เหมาะสมกับพื้นที่
เช่น ใบตอง ดอกไม้ หรือวัสดุธรรมชาติที่ไม่มีส่วนประกอบพลาสติกและวัสดุที่ย่อยสลายยาก
2. ลอยกระทงร่วมกัน ลดจำนวนกระทง
เลือกใช้แนวทาง 1 ครอบครัว 1 กระทง หรือ 1 กลุ่มเพื่อน 1 กระทง ช่วยลดปริมาณขยะที่ลงสู่แหล่งน้ำได้มากกว่าการลอยคนละใบ
3. เลือกสถานที่ที่มีระบบจัดเก็บกระทง
ควรเลือกสถานที่จัดงานที่มีเจ้าหน้าที่ดูแลและสามารถจัดเก็บกระทงหลังเทศกาลได้ โดยเฉพาะบึงหรือสระน้ำที่มีพื้นที่จำกัด
4. หลีกเลี่ยงการใช้กระทงขนมปังในแหล่งน้ำที่มีระบบนิเวศเปราะบาง
โดยเฉพาะบ่อหรือสระน้ำระบบปิดที่มีการไหลเวียนของน้ำน้อย เพราะมีความเสี่ยงต่อการสะสมของเศษอาหารและสารอินทรีย์
5. ไม่ให้อาหารปลาเกินความจำเป็น
แม้จะต้องการทำบุญหรือให้อาหารปลา ก็ควรใช้ปริมาณที่เหมาะสมและเลือกอาหารที่เหมาะกับชนิดของปลา ไม่ควรใช้แหล่งน้ำเป็นที่ทิ้งเศษอาหาร
6. ลอยกระทงออนไลน์ ร่วมอธิษฐานขอพร ขอขมาต่อพระแม่คงคา
ลอยกระทงออนไลน์ สร้างกระทงได้ตามสไตล์ของคุณได้ ง่ายๆ กับชาวสนุก ประเพณีที่จัดขึ้นเพื่อเป็นการสะเดาะเคราะห์ และขอขมาต่อพระแม่คงคา เพื่อลดปัญหาขยะในแม่น้ำ ร่วมอธิษฐานขอพรในวันสำคัญ
สรุป กระทงขนมปังอาจไม่ได้เป็นมิตรกับปลาอย่างที่คิด
กระทงขนมปังไม่ได้เป็นอันตรายต่อปลาโดยตรงทุกกรณี เพราะปลาบางชนิดสามารถกินขนมปังได้ แต่ปัญหาจะเกิดขึ้นเมื่อมีเศษขนมปังเหลือสะสมในแหล่งน้ำมากเกินไป จนกระบวนการย่อยสลายทำให้ปริมาณออกซิเจนในน้ำลดลงและกระทบต่อสัตว์น้ำ
ดังนั้น หากต้องการลอยกระทงในปีนี้ การเลือกกระทงวัสดุธรรมชาติที่เหมาะกับสถานที่ ลดจำนวนกระทง และเลือกพื้นที่ที่มีระบบจัดเก็บอย่างเหมาะสม จึงเป็นทางเลือกที่ช่วยสืบสานประเพณีไทยควบคู่ไปกับการดูแลแหล่งน้ำได้ดีกว่า
อ่านเพิ่มเติม
ดาวน์โหลดสนุกแอปฟรี




