เฉลยที่นี่! ทำไมปุ่มบน "เครื่องคิดเลข" กับ "โทรศัพท์" ถึงเรียงตัวเลขไม่เหมือนกัน?

เคยสังเกตไหมว่า แม้เครื่องคิดเลขและโทรศัพท์จะใช้ตัวเลข 0-9 เหมือนกัน แต่การจัดเรียงปุ่มกลับแตกต่างกันอย่างชัดเจน

เครื่องคิดเลข เรียงเลข 7-8-9 อยู่แถวบนสุด ไล่ลงมาจนถึง 1-2-3 และ 0 อยู่ด้านล่าง แต่ โทรศัพท์ เรียงเลข 1-2-3 อยู่แถวบนสุด ไล่ลงมาจนถึง 7-8-9 และ 0 อยู่ด้านล่าง

ความแตกต่างนี้ไม่ได้เกิดขึ้นโดยบังเอิญ แต่มีที่มาจากประวัติศาสตร์การออกแบบอุปกรณ์ทั้งสองชนิด

เครื่องคิดเลขสืบทอดมาจากเครื่องบวกรุ่นเก่า

การเรียงเลขแบบ 7-8-9 อยู่ด้านบน มีต้นกำเนิดจากเครื่องบวกเลขเชิงกล (Adding Machine) ที่ใช้งานมาตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 19 ผู้ใช้งานส่วนใหญ่คือพนักงานบัญชีและแคชเชียร์ ซึ่งคุ้นเคยกับการกดตัวเลขในรูปแบบนี้มานาน

เมื่อเครื่องคิดเลขอิเล็กทรอนิกส์ถือกำเนิดขึ้น ผู้ผลิตจึงยังคงใช้รูปแบบเดิม เพื่อให้ผู้ใช้สามารถปรับตัวได้ง่าย ไม่ต้องเรียนรู้ใหม่

โทรศัพท์ออกแบบจากการทดลองกับผู้ใช้งาน

ส่วนโทรศัพท์แบบปุ่มกดเกิดขึ้นภายหลัง ในช่วงทศวรรษ 1960 เมื่อบริษัท Bell System ในสหรัฐอเมริกาพัฒนาโทรศัพท์ระบบกดปุ่มเพื่อมาแทนโทรศัพท์แบบหมุน ก่อนจะกำหนดรูปแบบสุดท้าย

นักวิจัยได้ทดลองการจัดเรียงปุ่มหลายรูปแบบ ทั้งแบบเดียวกับเครื่องคิดเลข แบบวงกลม และแบบอื่นๆ เพื่อดูว่าผู้ใช้งานกดหมายเลขได้แม่นยำและรวดเร็วที่สุด

ผลการทดสอบพบว่า การวางเลข 1-2-3 ไว้แถวบนสุด ช่วยให้ผู้ใช้จดจำตำแหน่งหมายเลขโทรศัพท์ได้ง่าย ลดความสับสน และกดหมายเลขผิดน้อยลง จึงกลายเป็นมาตรฐานของโทรศัพท์ทั่วโลก

แต่ละอุปกรณ์ถูกออกแบบเพื่อคนละวัตถุประสงค์

แม้ทั้งสองอุปกรณ์จะใช้ตัวเลขเหมือนกัน แต่ลักษณะการใช้งานแตกต่างกัน

• เครื่องคิดเลข เน้นการป้อนตัวเลขจำนวนมากอย่างรวดเร็ว เช่น งานบัญชี การเงิน และการคำนวณ จึงใช้รูปแบบที่ผู้ใช้งานเดิมคุ้นเคย
• โทรศัพท์ เน้นการกดหมายเลขติดต่อ ซึ่งเป็นชุดตัวเลขที่ต้องจำและกดให้ถูกต้อง จึงเลือกการจัดวางที่ช่วยลดความผิดพลาดในการโทร

ปัจจุบันกลายเป็นมาตรฐานที่ทุกคนคุ้นเคย

แม้ปัจจุบันสมาร์ตโฟนจะใช้หน้าจอสัมผัสแทนปุ่มจริง แต่แอปโทรศัพท์ส่วนใหญ่ยังคงใช้การเรียงเลขแบบ 1-2-3 อยู่ด้านบน ส่วนแอปเครื่องคิดเลขก็ยังใช้รูปแบบ 7-8-9 อยู่ด้านบนเช่นเดิม

เหตุผลสำคัญคือผู้คนทั่วโลกคุ้นเคยกับรูปแบบเหล่านี้มาหลายสิบปี การเปลี่ยนแปลงอาจทำให้ผู้ใช้สับสนและใช้งานได้ช้าลง

การเรียงปุ่มที่แตกต่างกันไม่ได้หมายความว่าแบบใดดีกว่าอีกแบบหนึ่ง แต่เป็นผลจากประวัติศาสตร์และการออกแบบที่ตอบโจทย์การใช้งานต่างกัน เครื่องคิดเลขสืบทอดรูปแบบจากเครื่องบวกเลขในอดีต ขณะที่โทรศัพท์ใช้ผลการวิจัยด้านพฤติกรรมผู้ใช้ จนกลายเป็นมาตรฐานที่เราคุ้นเคยมาจนถึงทุกวันนี้