ไขปริศนา 5,000 ปี! ทำไม 1 ชั่วโมงต้องมี 60 นาที? ทำไมไม่ใช้ 100 เหมือนระบบอื่น

คุณเคยสงสัยไหมว่า ในเมื่อโลกเราใช้ระบบ "เลขฐานสิบ" (เช่น 100 เซนติเมตรเท่ากับ 1 เมตร หรือ 100 สตางค์เท่ากับ 1 บาท) แต่ทำไมเรื่องของ "เวลา" กลับดูแปลกประหลาดกว่าเพื่อน? ทำไม 1 วันมี 24 ชั่วโมง และ 1 ชั่วโมงมี 60 นาที?

คำตอบของเรื่องนี้ไม่ได้เพิ่งเกิดขึ้น แต่ย้อนกลับไปไกลถึง 5,000 ปีที่แล้ว จากการตัดสินใจของอารยธรรมโบราณที่ส่งผลมาถึงนาฬิกาข้อมือของคุณในวันนี้!

บทเรียนจากฝรั่งเศส: เมื่อระบบ 100 นาที "พังไม่เป็นท่า"

ในช่วงการปฏิวัติฝรั่งเศสปี 1793 รัฐบาลยุคนั้นพยายามจะเปลี่ยนโลกให้เป็นระบบทศนิยมทั้งหมด พวกเขาประกาศใช้ "เวลาฐานสิบ" (Decimal Time) โดยกำหนดให้ 1 วันมี 10 ชั่วโมง, 1 ชั่วโมงมี 100 นาที และ 1 นาทีมี 100 วินาที

ฟังดูเหมือนจะง่ายใช่ไหมครับ? แต่ความจริงคือ "หายนะ" เพราะนาฬิกาเก่าทั่วเมืองต้องรื้อทำใหม่หมด ประชาชนงงงวยกับการคำนวณเวลาใหม่ แถมเกษตรกรยังประท้วงหนักเพราะวันหยุดจากเดิมทุก 7 วัน กลายเป็นต้องรอถึง 10 วัน! สุดท้ายระบบนี้ก็ถูกยกเลิกไปหลังใช้ได้ไม่ถึงปี

จุดเริ่มต้นจาก "ปลายนิ้ว" ของชาวซูเมเรียน

ย้อนกลับไปเมื่อ 5,000 ปีก่อน ชาวซูเมเรียน (ในแถบอิรักปัจจุบัน) คือผู้ให้กำเนิดระบบเลขฐาน 60 พวกเขาไม่ได้นับเลขแค่ 1-10 เหมือนเรา แต่เขานับ "ข้อนิ้ว" ครับ

วิธีนับ: ใช้หัวแม่มือนับข้อนิ้วของอีก 4 นิ้วที่เหลือ (ซึ่งมีนิ้วละ 3 ข้อ) รวมเป็น 12 ข้อ จากนั้นใช้มืออีกข้างนับจำนวนรอบที่นับครบ 12 (5 นิ้ว) ผลลัพธ์ที่ได้คือ 12 x 5 = 60 พอดี!

ทำไมต้องเป็นเลข 60?

ชาวซูเมเรียนพบว่าเลข 60 เป็นตัวเลขที่ "มหัศจรรย์" มาก เพราะมันหารลงตัวได้เยอะที่สุด (1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20, 30 และ 60) ซึ่งสะดวกมากสำหรับการค้าขาย แบ่งปันผลผลิต หรือคำนวณภาษีในสมัยนั้นโดยไม่ต้องใช้ทศนิยมให้ปวดหัว

จากซูเมเรียน สู่ชาวบาบิโลนและอียิปต์

ชาวอียิปต์: เป็นพวกแรกที่แบ่งวันออกเป็น 24 ส่วน (กลางวัน 12 กลางคืน 12) โดยใช้ตำแหน่งดวงดาวและนาฬิกาแดดเป็นเกณฑ์
ชาวบาบิโลน: รับมรดกเลขฐาน 60 จากซูเมเรียนมาใช้คำนวณดาราศาสตร์ พวกเขาแบ่งวงกลมเป็น 360 องศา และแบ่งหน่วยเวลาให้ย่อยลงเรื่อยๆ จนกลายเป็นนาทีและวินาทีที่เราใช้กันในปัจจุบัน

มรดกที่ลบไม่ออก

แม้โลกจะก้าวเข้าสู่ยุคดิจิทัลหรือนาฬิกาอะตอมที่แม่นยำมหาศาล แต่ระบบ 60 นาทีนี้ได้กลายเป็น "DNA" ของอารยธรรมมนุษย์ไปแล้ว ความพยายามจะเปลี่ยนมันเหมือนที่ฝรั่งเศสเคยทำนั้นยากเกินกว่าจะยอมรับได้ เพราะมันเกี่ยวข้องกับทุกอย่างตั้งแต่แผนที่ การเดินเรือ ไปจนถึงวิถีชีวิตประจำวัน

ทุกครั้งที่คุณดูนาฬิกาและเห็นว่าผ่านไป 60 นาที คุณกำลังเชื่อมต่อกับภูมิปัญญาของบรรพบุรุษเมื่อ 5,000 ปีที่แล้วที่หัดนับข้อนิ้วเป็นครั้งแรกนั่นเอง!

ทำไม 1 ชั่วโมงมี 60 นาที? ฝรั่งเศสเคยลองเปลี่ยนเป็น 100 นาที สุดท้ายเจอ "หายนะ"

ทำไม 1 ชั่วโมงมี 60 นาที? ฝรั่งเศสเคยลองเปลี่ยนเป็น 100 นาที สุดท้ายเจอ "หายนะ"4 / 4